<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
<front><journal-meta><journal-title-group><journal-title>Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Spolecznej</journal-title></journal-title-group><issn>2082-3304</issn></journal-meta><article-meta><title-group><article-title>Determinizm i wolna wola w doktrynie prawa karnego – wybrane konteksty. Propozycja kompatybilistyczna</article-title></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author"><name><surname>Kamil Jesiołowski</surname></name></contrib></contrib-group><article-id pub-id-type="doi">10.36280/AFPiFS.2026.2.22</article-id><volume>47</volume><issue>2</issue><pub-date><year>2026</year></pub-date><fpage>22</fpage><lpage>40</lpage><abstract><p>Celem artykułu jest przedstawienie stanowisk prezentowanych w polskiej doktrynie prawa karnego odnośnie do determinizmu i wolnej woli. Wydaje się, że w doktrynie przeważa podejście inkompatybilistyczne oraz libertariańskie. Natomiast w artykule przyjmuję pozycję kompatybilistyczną, inspirowaną koncepcją M.S. Moore’a wyłożoną w jego książce pt. Mechanical Choices. W tekście bronię tezy, że odpowiedzialność karna daje się utrzymać niezależnie od prawdziwości bądź nieprawdziwości determinizmu. Obrona tej tezy wymagała odniesienia się do konkretnych argumentów pojawiających się w polskiej doktrynie prawa karnego. Na ich podstawie wyodrębniłem główne stanowiska przedstawicieli doktryny, tj.: a) stanowisko, zgodnie z którym determinizm wyłącza sens prawa karnego; b) stanowisko, zgodnie z którym istnieje „dobry” częściowy determinizm oraz „zły” skrajny determinizm; c) stanowisko, zgodnie z którym determinizm nie jest uzasadniony w świetle zdrowego rozsądku; d) stanowisko, zgodnie z którym indeterminizm, bardziej niż determinizm, możliwy jest do przyjęcia w orzecznictwie sądowym; e) stanowisko opisujące determinizm w kontekście wolnej woli, bez wartościowania i oceniania. Konkluduję, że wbrew inkompatybilizmowi przebudowanie podstaw odpowiedzialności karnej nie byłoby bynajmniej konieczne, nawet jeżeli uznać, że świat jest deterministyczny, zaś stanowiska a)-d), po głębszej analizie, mogą zostać osłabione – jeżeli nie odrzucone.</p></abstract><kwd-group><kwd>determinizm</kwd><kwd>wolna wola</kwd><kwd>kompatybilizm</kwd><kwd>prawo karne</kwd></kwd-group></article-meta></front><body /></article>