Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Wyniki wyszukiwania dla: Ronald Dworkin

O wolności akademickiej. Komentarz do stanowiska Ronalda Dworkina

Dr Paweł Jabłoński

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: 

Celem artykułu jest analiza doktryny wolności akademickiej zaproponowanej przez Ronalda Dworkina. W ramach tego celu podejmowane są dwa zadania. Pierwsze z nich ma charakter rekonstrukcyjny i polega na odtworzeniu najważniejszych elementów interesującego mnie stanowiska, zaś drugie można określić mianem „krytycznego”, a jego istota sprowadza się do krótkiego przedyskutowania kilku z wątpliwości i zarzutów, jakie w stosunku argumentacji Dworkinowskiej można postawić. Rozważania prowadzone są w następującym porządku. W pierwszej kolejności zwracam uwagę na podkreślaną przez Dworkina zmianę społeczno-politycznego kontekstu dyskusji o wolności akademickiej, jaka w jego ocenie dokonała się pod koniec minionego wieku. Następnie krótko charakteryzuję przyjmowany przez amerykańskiego autora analityczny schemat teoretyczny, który służy mu za wzór przy opracowywaniu pojęć interpretacyjnych, w tym również interesującego nas tu pojęcia wolności akademickiej. W dalszej kolejności, podążając zgodnie z porządkiem wynikającym z wspomnianego schematu zrekonstruowane zostanie kolejno: przedinterpretacyjne ujęcie praktyki określanej mianem „wolności akademickiej”, interpretacyjne przyporządkowanie do niej uzasadnienia aksjologicznego oraz postinterpretacyjne sformułowanie postulatów optymalizacyjnych praktykę. W ostatnim etapie przejdziemy do części krytycznej, w której zostaną omówione cztery podstawowe wątpliwości jakie ujęcie zaproponowane przez Dworkina nasuwa.

Słowa kluczowe:Ronald Dworkin, wolność akademicka, wolność słowa, nauczyciel akademicki, kultura niezależności

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 96–111.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.96

Pobierz

Liczba ściągnięć: 209 520

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Obowiązki prima facie Williama Davida Rossa a zasady prawa Ronalda Dworkina

Dr hab. Milena Korycka-Zirk, prof. UMK

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Porównawcza analiza obowiązków prima facie (będących istotą koncepcji sporu etycznego W.D. Ross’a) i zasad prawnych (będących z kolei istotą indywidualistycznej koncepcji prawa jako interpretacji R. Dworkin’a) prowadzi do wniosku o wspólnej esencji dla pojęcia sporu normatywnego (kolizji obowiązków prima facie lub zasad prawnych w tzw. „trudnych sprawach”). Stanowią je: zakładana istotność sytuacji faktycznej jako czynnika determinującego wybór etyczny i prawny spośród kolidujących obowiązków bądź zasad oraz istotność podmiotu decyzyjnego dla rozstrzygnięcia sporu. Faktyczność i swoisty podmiot („plain man” albo „sędzia Herkules”) to czynniki warunkujące możliwość odnalezienia obowiązku właściwego i prawa konkretnego. Jednocześnie są to czynniki decydujące o uznaniu sporów normatywnych za spory niedeterminowane abstrakcyjnie założoną zasadą moralną, owierają normatywność na nowe narracje, rozwój i ewolucję. Indywidualizują spór poprzez indywidualizacyjny charakter faktów i podmiotu decyzyjnego. Analiza porównawcza prowadzić więc może do wniosku, że założenie otwartości na kolizję zasad i obowiązków jest emanacją myśli liberalnej, bo nie jest narracją narzucającą i wykluczającą, wszelkie bowiem koncepcje abstrakcyjnie rozwiązujące spór oparte są na opresji abstrahowania od istotności podmiotu decydującego i złożoności sytuacji faktycznych. Indywidualizm otwiera spór, a nie go zamyka (taki charakter mają deklaracje praw i wolności jednostki – konceptualizowane w zasady prawne nieuchronnie otwierają prawa i wolności na kolizję).

Słowa kluczowe: obowiązki prima facie, zasady prawne, trudna sprawa, kolizja zasad, pluralizm, indywidualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 22-41.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.22

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 226

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina

Dr Tomasz Widłak

Uniwersytet Gdański


Abstrakt: Ronald Dworkin nie poświęcał uwagi fundamentalnym filozoficznym pytaniom dotyczącym specyfiki prawa międzynarodowego. Zmieniło się to pod koniec jego życia, gdy napisał artykuł zatytułowany „Nowa filozofia prawa międzynarodowego”, opublikowany już po jego śmierci. Celem niniejszego tekstu jest rekonstrukcja zasadniczych tez charakterystycznych dla podejścia Dworkina, odniesienie się do krytyków jego propozycji oraz umiejscowienie tej debaty w kontekście nurtu konstytucjonalizmu globalnego. W pierwszej części artykułu, autor rekonstruuje trzy tezy nowej filozofii prawa międzynarodowego Dworkina. Zgodnie z pierwszą z nich, prawo międzynarodowe wymaga pojmowania interpretywistycznego i ugruntowania w moralności politycznej społeczności międzynarodowej (wspólnoty międzynarodowej). Drugą tezę amerykańskiego uczonego można sformułować następująco: legitymizacja polityczna władzy na poziomach narodowym i międzynarodowym jest jednolita. Trzecią tezą Dworkina jest postulat wdrożenia w prawie międzynarodowym zasady istotności (principle of salience) jako podstawowej zasady strukturalnej. Po krytycznym omówieniu teorii Dworkina, w drugiej części artykułu zaproponowana zostanie konstytucyjna interpretacja nowej filozofii prawa międzynarodowego. Aby teoria mogła kwalifikować się jako podejście konstytucyjne, musi spełnić dwa warunki konstytucjonalizmu globalnego. Pierwszym z nich jest prymat praw podmiotowych, drugim zaś prymat norm konstytucyjnych w ramach systemu prawnego. Konkluzją artykułu jest teza, że nowa filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina spełnia te warunki, zaś zasada istotności stanowi de facto fundamentalną zasadę konstytucyjną opartą na uzasadnieniu moralnym. Propozycja przedstawiona przez Dworkina stanowi jedynie ogólny zarys jego teorii prawa międzynarodowego i może być w przyszłości rozwijana. Bez względu na polityczne uwarunkowania, prawnicy i filozofowie mają co najmniej intelektualne zobowiązanie tworzenia nowych modeli teoretycznych dla prawa międzynarodowego.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, prawo międzynarodowe, społeczność międzynarodowa, zasada istotności, konstytucjonalizm globalny, konstytucjonalizacja prawa międzynarodowego, filozofia prawa międzynarodowego, prawo globalne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(12)/2016, s. 64-77.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 532

Prequel do Hartowskiego Postscriptum – brakujące ogniwo w debacie Harta z Dworkinem

Dr hab. Andrzej Grabowski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku angielskim: In his translator’s note to the H.L.A Hart’s paper New Challenge to Legal Positivism, Andrzej Grabowski describes the historical details of Hart’s Madrid lecture and the changes of the original Spanish text, introduced in the translation. He argues that Hart’s paper can be regarded as the prequel to the ‘Postscript’ from 1994, since the lecture deals with the criticism of Dworkin against the Hartian version of legal positivism and some important parts of them (from Section II) were in extenso included in the ‘Postscript’. The translator also emphasises the importance of Hart’s lecture as a text-source of information, which can be used in the contemporary debate on the inclusive legal positivism and for the critical reconstruction of Hart’s theoretical position.

Słowa kluczowe: Herbert L. A. Hart, Ronald Dworkin, pozytywizm prawniczy, debata Harta z Dworkinem

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(9)/2014, s. 21-25

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 407

Debata Fish – Dworkin jako przykład sporu o praktykę interpretacji prawa

Dr Michał Pełka

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt: Celem artykułu jest krytyczna ocena teorii interpretacji stworzonych przez dwóch prominentnych filozofów – Stanleya Fisha i Ronalda Dworkina. Po opisie i rekonstrukcji ich poglądów, w tekście identyfikuje się problemy związane ze stanowiskiem, że w procesie stosowania prawa wszystko zależy od interpretacji. Krytyka ta oparta jest na uwadze Ludwiga Wittgensteina, że musi istnieć sposób uchwycenia znaczenia, który nie jest interpretacją, w przeciwnym bowiem razie zasadny staje się zarzut regresu w nieskończoność. Główną tezą artykułu jest twierdzenie, że choć teoria Dworkina nie jest wolna od wad, to jednak ma większą siłę eksplanacyjną niż propozycje jego oponenta.

Słowa kluczowe: wykładnia prawa, znaczenie, Stanley Fish, Ronald Dworkin, Ludwig Wittgenstein

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(11)/2015, s. 86-105.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 634

Jerzy Wróblewski

Jerzy Wróblewski (1926–1990) — polski teoretyk prawa, twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Poniżej teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą jego myśli lub bliskich jej zagadnień.

Teksty w „Archiwum”

Historia pewnego przypisu. Próba rekonstrukcji dyskusji Hansa Kelsena z Jerzym Wróblewskim

Monika Zalewska · Numer 1(2)/2011

Próba rekonstrukcji dyskusji Hansa Kelsena z Jerzym Wróblewskim. Punktem wyjścia są trzy przypisy z „Ogólnej teorii norm” Kelsena, w których rozważa on znaczenie normy prawnej oraz interpretację prawa — a więc zagadnienia leżące w centrum teorii Wróblewskiego.

Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego

Adam Dyrda · Numer 1(1)/2010

Ronald Dworkin zarzucał pozytywistycznym teoriom prawa, że są „ukąszone semantycznie”. Artykuł zestawia ten słynny argument z klaryfikacyjną teorią wykładni Jerzego Wróblewskiego i pyta, czy rzeczywiście jej dotyczy.

Strona uzupełniana o kolejne teksty z obszaru wykładni i stosowania prawa.

Zasady prawa

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone zasadom prawa – sposobom rozumienia tego pojęcia oraz roli zasad w systemie prawa i w argumentacji prawniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Spory o pojęcie zasady prawa

Współczesną debatę o zasadach prawa otworzył Ronald Dworkin, przeciwstawiając zasady regułom w polemice z pozytywizmem, a rozwinął Robert Alexy, ujmując zasady jako nakazy optymalizacyjne ważone w razie kolizji. Polska teoria prawa poszła jednak własną drogą. W klasycznym opracowaniu Sławomiry Wronkowskiej, Macieja Zielińskiego i Zygmunta Ziembińskiego (Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, 1974) zasady nie są odrębnym rodzajem norm przeciwstawionym regułom, lecz normami o szczególnej doniosłości lub wysokim stopniu ogólności; odróżnia się przy tym ujęcie dyrektywalne, w którym zasada jest normą, od ujęcia opisowego, w którym jest twierdzeniem o charakterystycznych cechach danego uregulowania. Samo pojęcie zasady prawa pozostaje więc sporne, a poszczególne dyscypliny prawoznawstwa rozumieją je odmiennie.

Wybór tekstów w „Archiwum”

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność. Sylwetki: Robert Alexy · Józef Nowacki · Zygmunt Ziembiński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone zasadom prawa i argumentacji konstytucyjnej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Pozytywizm prawniczy

Pozytywizm prawniczy łączy przekonanie, że o obowiązywaniu prawa rozstrzygają jego społeczne źródła, a nie moralna treść. Pod tą etykietą kryją się jednak stanowiska głęboko różne – od Austina i Kelsena po Harta i pozytywizm ekskluzywny Raza – oraz nieustający spór z krytykami tego nurtu. Ta kolekcja zbiera poświęcone mu teksty. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Hans Kelsen i czysta teoria prawa

Hans Kelsen (1881–1973) należy do najbardziej wpływowych teoretyków prawa XX wieku. Jego czysta teoria prawa (Reine Rechtslehre, 1934; wyd. 2 – 1960) to program nauki prawa oczyszczonej z elementów socjologicznych, psychologicznych i moralnych: prawo jest hierarchicznym porządkiem norm (Stufenbau – koncepcja rozwijana wraz z Adolfem Juliusem Merklem), którego jedność funduje norma podstawowa (Grundnorm). Kelsen był współtwórcą austriackiej konstytucji z 1920 r. i ojcem europejskiego modelu scentralizowanego sądownictwa konstytucyjnego, który ukształtował także polski Trybunał Konstytucyjny.

Na łamach „Archiwum” ukazał się – w przekładzie Tomasza Gizberta-Studnickiego – tekst Stanleya L. Paulsona, czołowego współczesnego znawcy Kelsena: Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm. Polski wątek recepcji Kelsena dokumentuje Monika Zalewska, rekonstruując jego dyskusję z Jerzym Wróblewskim w artykule Historia pewnego przypisu.

Spory wokół pozytywizmu prawniczego

Pozytywizm prawniczy łączy przekonanie, że o obowiązywaniu prawa rozstrzygają jego społeczne źródła, a nie moralna treść (teza o rozdziale prawa i moralności). Pod tą wspólną etykietą kryją się jednak stanowiska głęboko odmienne: naturalistyczny pozytywizm w tradycji Johna Austina, antynaturalistyczny normatywizm Kelsena, koncepcja reguły uznania H.L.A. Harta czy współczesne warianty inkluzywne, ekskluzywne i konwencjonalistyczne. Publikowane w „Archiwum” teksty dokumentują te spory – od klasycznych rekonstrukcji po współczesną krytykę.

Wybór tekstów w „Archiwum”

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Nullum crimen sine lege i filozofia prawa karnego · Wykładnia prawa · Ronald Dworkin i debata z pozytywizmem. Sylwetki: Herbert L.A. Hart · Joseph Raz · Gustav Radbruch.

Debata z Dworkinem

Najgłośniejszy spór współczesnej teorii prawa – między pozytywizmem a jego krytyką ze strony Ronalda Dworkina.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone Kelsenowi i pozytywizmowi prawniczemu – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Uczeni z Polski i ze świata, którzy współtworzyli teorię i filozofię prawa – a przy każdym z nich teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą ich myśli lub bliskich jej wątków. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Światowi klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Jeremy Bentham (1748–1832)

Angielski filozof, prawnik i reformator społeczny, twórca utylitaryzmu i prekursor nowoczesnego pozytywizmu prawniczego. Wątki z tego nurtu mieszczą się w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jeremy’ego Benthama.

John Austin (1790–1859)

Angielski prawnik i teoretyk prawa, twórca pozytywizmu analitycznego oraz koncepcji prawa jako rozkazu suwerena popartego sankcją. O tym nurcie pisze Stanley L. Paulson w studium Sedno idei pozytywizmu prawniczego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Austina.

Gustav Radbruch (1878–1949)

Niemiecki filozof prawa i polityk, autor słynnej formuły o ustawowym bezprawiu ustępującym sprawiedliwości ponadustawowej. Antynomiom jego idei prawa poświęcone jest studium Bartosza Szylera O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Gustava Radbrucha.

Hans Kelsen (1881–1973)

Austriacki prawnik i filozof prawa, twórca czystej teorii prawa i normatywizmu. Wokół czystej teorii prawa i normy podstawowej „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Stanleya L. Paulsona i rekonstrukcję dyskusji Kelsena z Jerzym Wróblewskim; więcej w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Hansa Kelsena.

Adolf Reinach (1883–1917)

Niemiecki filozof i prawnik, przedstawiciel fenomenologii prawa, autor koncepcji apriorycznych podstaw prawa cywilnego i teorii aktów społecznych. Fenomenologiczny nurt dokumentuje tekst Krzysztofa Goździalskiego o filozofii prawa Carlosa Cossio.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Adolfa Reinacha.

Alf Ross (1899–1979)

Duński prawnik i filozof prawa, czołowy przedstawiciel realizmu skandynawskiego i prognostycznego ujęcia obowiązywania prawa. Pokrewny realizmowi nurt socjologicznej jurysprudencji przybliża tekst Aleksandra Olafa Szpojankowskiego o filozofii prawa Roscoe Pounda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Alfa Rossa.

Lon L. Fuller (1902–1978)

Amerykański filozof prawa, przedstawiciel nurtu niepozytywistycznego, autor koncepcji wewnętrznej moralności prawa i uczestnik słynnej debaty z H.L.A. Hartem o związek prawa i moralności. Wątki z tego nurtu podejmują teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Lona Fullera.

Herbert L.A. Hart (1907–1992)

Brytyjski filozof prawa, czołowy przedstawiciel pozytywizmu prawniczego XX wieku, autor koncepcji reguły uznania oraz związku reguł pierwotnych i wtórnych. „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Harta Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego, studium Andrzeja Grabowskiego oraz analizę reguły uznania Urszuli Anny Kosielińskiej-Grabowskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Herberta L.A. Harta.

John Rawls (1921–2002)

Amerykański filozof polityczny i społeczny, autor teorii sprawiedliwości jako bezstronności. Jego koncepcję analizuje na łamach „Archiwum” Wojciech Ciszewski w artykule System uzasadnienia teorii sprawiedliwości Johna Rawlsa.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Rawlsa.

Jürgen Habermas (1929–2026)

Niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel filozofii społecznej, twórca teorii działania komunikacyjnego i koncepcji demokracji deliberatywnej. Wątki habermasowskie podejmują Mariola Żak o racjonalności komunikacyjnej oraz Paweł Skuczyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jürgena Habermasa.

Ronald Dworkin (1931–2013)

Amerykański filozof prawa, czołowy krytyk pozytywizmu, autor koncepcji zasad prawa, integralności i prawa jako praktyki interpretacyjnej. Tekstom z tego nurtu poświęcona jest kolekcja Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Ronalda Dworkina.

Joseph Raz (1939–2022)

Brytyjski filozof prawa izraelskiego pochodzenia, przedstawiciel pozytywizmu ekskluzywnego, autor usługowej koncepcji autorytetu prawa i teorii racji praktycznych. Jego filozofię moralną analizuje Beata Polanowska-Sygulska w dwuczęściowym cyklu.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Josepha Raza.

John Finnis

Australijski filozof prawa, czołowy przedstawiciel współczesnej teorii prawa naturalnego, autor koncepcji podstawowych dóbr i praktycznej rozumności. Jego myśl analizuje Michał Sopiński w tekście o nowej teorii prawa naturalnego; zob. też kolekcję Prawo naturalne.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Finnisa.

Robert Alexy

Niemiecki filozof prawa, autor teorii zasad jako nakazów optymalizacyjnych, formuły ważenia oraz niepozytywistycznego ujęcia prawa. Jego koncepcję rekonstruuje Milena Korycka w artykule Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Roberta Alexy’ego.

Polscy klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Leon Petrażycki (1867–1931)

Polski i rosyjski uczony, twórca psychologicznej teorii prawa, koncepcji prawa intuicyjnego, emocji imperatywno-atrybutywnych i polityki prawa. Jego sylwetce poświęcone jest studium Hanny Dębskiej O Leonie Petrażyckim raz jeszcze.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Leona Petrażyckiego.

Jerzy Lande (1886–1954)

Polski teoretyk i filozof prawa, uczeń i najważniejszy kontynuator Leona Petrażyckiego, autor prac z teorii i socjologii prawa. W nurcie psychologicznej i socjologicznej teorii prawa, który rozwijał, mieści się studium Hanny Dębskiej o Leonie Petrażyckim.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Landego.

Czesław Znamierowski (1888–1967)

Polski filozof i teoretyk prawa, twórca teorii norm konstrukcyjnych i aktów tetycznych, prekursor analizy czynności konwencjonalnych w prawie. Nurt ten kontynuują Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Znamierowskiego.

Czesław Martyniak (1906–1939)

Polski filozof prawa, przedstawiciel tomistycznej filozofii prawa i prawnonaturalnej krytyki normatywizmu Kelsena. Zamordowany przez okupanta niemieckiego w 1939 r.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Martyniaka.

Stanisław Ehrlich (1907–1997)

Polski teoretyk prawa i polityki, badacz pluralizmu, grup interesu i norm grupowych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Stanisława Ehrlicha.

Grzegorz Leopold Seidler (1913–2004)

Teoria państwa i prawa oraz historia doktryn polityczno-prawnych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Grzegorza Leopolda Seidlera.

Kazimierz Opałek (1918–1995)

Polski teoretyk i filozof prawa, prekursor analitycznej refleksji nad dyrektywami, normami i prawami podmiotowymi. Problematykę teorii norm podejmują teksty Stanleya L. Paulsona i Moniki Zalewskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Kazimierza Opałka.

Zygmunt Ziembiński (1920–1996)

Polski teoretyk i filozof prawa, twórca poznańskiej szkoły teorii prawa, autor prac z logiki norm, koncepcji norm sprzężonych i analizy języka prawnego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Zygmunta Ziembińskiego.

Józef Nowacki (1923–2005)

Polski teoretyk prawa, przedstawiciel analitycznej teorii prawa, badacz rządów prawa, klauzul generalnych i „odpowiedniego” stosowania przepisów.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Józefa Nowackiego.

Jerzy Wróblewski (1926–1990)

Polski teoretyk prawa, twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Jego dyskusję z Kelsenem rekonstruuje Monika Zalewska, a z argumentem „semantycznego ukąszenia” zestawia jego teorię Adam Dyrda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Wróblewskiego.

Wiesław Lang (1928–2016)

Polski teoretyk prawa, badacz obowiązywania prawa oraz relacji prawa i moralności. W kręgu tych zagadnień mieszczą się teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Wiesława Langa.

Maciej Zieliński (1940–2020)

Polski teoretyk prawa, twórca derywacyjnej koncepcji wykładni (omnia sunt interpretanda). Na łamach „Archiwum” przedstawił ją wraz z Agnieszką Choduń w artykule Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych; jej zastosowania rozwijają Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Macieja Zielińskiego.

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część II

Prof. dr hab. Beata Polanowska-Sygulska

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Część II niniejszego eseju została poświęcona krytyce dokonań Josepha Raza w obszarze filozofii politycznej i filozofii moralnej. Po pierwsze, została zakwestionowana rozbudowana koncepcja autonomii osobistej, leżąca u podłoża jego perfekcjonistycznej doktryny liberalnej. W konfrontacji ze współczesnymi, alarmującymi diagnozami autorstwa Sivy Vaidhyanathana i Shoshany Zuboff, głoszącymi zmierzch ideału autonomii – w następstwie destrukcyjnego oddziaływania mediów społecznościowych i narodzin tak zwanego kapitalizmu inwigilacji – wyrafinowana wizja J. Raza jawi się jako anachroniczna. Po drugie, został oprotestowany fakt posłużenia się przez filozofa kategorią praw grupowych oraz jego mało przekonująca linia obrony w polemice na tenże temat z Susan Moller Okin i Yael Tamir. Po trzecie, poddano wieloaspektowej krytyce wkład J. Raza w światową debatę nad prawami człowieka w postaci sformułowanej przez niego politycznej koncepcji tychże praw. Po czwarte wreszcie, postawiono znak zapytania przy jego zdumiewająco pozytywnej ocenie monistycznej koncepcji etycznej Ronalda Dworkina, rozwiniętej przez tego ostatniego w jego filozoficznym credo pt. Justice for Hedgehogs. Zgodnie z interpretacją, przedstawioną w obu częściach niniejszej pracy, Dworkinowska wizja idzie całkowicie w poprzek filozofii moralnej J. Raza. Trudno zatem zrozumieć rewerencję, jaką oksfordzki filozof zdaje się darzyć monistyczny z ducha projekt, zaprezentowany przez autora Justice for Hedgehogs. W konkluzji eseju podkreślono, że mimo wszelkich zastrzeżeń i wątpliwości, jakie można skierować pod adresem filozofii politycznej i filozofii moralnej J. Raza, doniosłość jego wkładu w obie te dziedziny jest nie do zakwestionowania.

Słowa kluczowe: Joseph Raz, liberalizm perfekcjonistyczny, autonomia osobista, kategoria praw grupowych, polityczna koncepcja praw człowieka, Ronald Dworkin, monizm etyczny

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 42-57.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.42

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 227

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ