Wyniki wyszukiwania dla: Zygmunt Ziembiński

Zygmunt Ziembiński (1920–1996) – polski teoretyk i filozof prawa, współtwórca poznańsko-szczecińskiej szkoły analitycznej teorii prawa. Położył podwaliny pod polską teorię norm postępowania, logikę norm i metodologię nauk prawnych; jego dorobek do dziś wyznacza język, którym polska teoria prawa mówi o normie i regule.

Teksty w „Archiwum”

Teoria prawa wobec wyzwań pragmatyzmu analitycznego

Maciej Dybowski · Numer 1(14)/2016

Metateoretyczny namysł nad uprawianiem teorii prawa w nurcie klasycznej analizy – tradycji, której Ziembiński był jednym z filarów.

Postpozytywizm na tropie Świętego Graala? Odpowiedź na krytykę Tomasza Pietrzykowskiego

Andrzej Grabowski · Numer 1(1)/2010

Polemika o granicach pozytywizmu i „postpozytywizmu” w polskiej teorii prawa – kontynuacja sporów wyrastających z analitycznej tradycji, którą współtworzył Ziembiński.

Zob. też kolekcję Zasady prawa oraz Wykładnia prawa.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone zasadom prawa – sposobom rozumienia tego pojęcia oraz roli zasad w systemie prawa i w argumentacji prawniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Spory o pojęcie zasady prawa

Współczesną debatę o zasadach prawa otworzył Ronald Dworkin, przeciwstawiając zasady regułom w polemice z pozytywizmem, a rozwinął Robert Alexy, ujmując zasady jako nakazy optymalizacyjne ważone w razie kolizji. Polska teoria prawa poszła jednak własną drogą. W klasycznym opracowaniu Sławomiry Wronkowskiej, Macieja Zielińskiego i Zygmunta Ziembińskiego (Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, 1974) zasady nie są odrębnym rodzajem norm przeciwstawionym regułom, lecz normami o szczególnej doniosłości lub wysokim stopniu ogólności; odróżnia się przy tym ujęcie dyrektywalne, w którym zasada jest normą, od ujęcia opisowego, w którym jest twierdzeniem o charakterystycznych cechach danego uregulowania. Samo pojęcie zasady prawa pozostaje więc sporne, a poszczególne dyscypliny prawoznawstwa rozumieją je odmiennie.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• William David Ross’s prima facie duties vis-à-vis Ronald Dworkin’s principles of law – Milena Korycka-Zirk, Numer 2(43)/2025 (tekst w języku angielskim)
• Uwagi na temat aksjologicznego wymiaru Konstytucji RP z 1997 r. i jej wykładni w świetle prac Profesora Piotra Winczorka – Sławomir Tkacz, Zygmunt Tobor, Numer 1(30)/2022
• Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego – Kamil Zeidler, Numer 3(36)/2023
• Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego – Milena Korycka, Numer 1(1)/2010 (dostępny także w wersji angielskiej)
• Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność. Sylwetki: Robert Alexy · Józef Nowacki · Zygmunt Ziembiński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone zasadom prawa i argumentacji konstytucyjnej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Uczeni z Polski i ze świata, którzy współtworzyli teorię i filozofię prawa – a przy każdym z nich teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą ich myśli lub bliskich jej wątków. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Światowi klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Jeremy Bentham (1748–1832)

Angielski filozof, prawnik i reformator społeczny, twórca utylitaryzmu i prekursor nowoczesnego pozytywizmu prawniczego. Wątki z tego nurtu mieszczą się w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jeremy’ego Benthama.

John Austin (1790–1859)

Angielski prawnik i teoretyk prawa, twórca pozytywizmu analitycznego oraz koncepcji prawa jako rozkazu suwerena popartego sankcją. O tym nurcie pisze Stanley L. Paulson w studium Sedno idei pozytywizmu prawniczego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Austina.

Gustav Radbruch (1878–1949)

Niemiecki filozof prawa i polityk, autor słynnej formuły o ustawowym bezprawiu ustępującym sprawiedliwości ponadustawowej. Antynomiom jego idei prawa poświęcone jest studium Bartosza Szylera O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Gustava Radbrucha.

Hans Kelsen (1881–1973)

Austriacki prawnik i filozof prawa, twórca czystej teorii prawa i normatywizmu. Wokół czystej teorii prawa i normy podstawowej „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Stanleya L. Paulsona i rekonstrukcję dyskusji Kelsena z Jerzym Wróblewskim; więcej w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Hansa Kelsena.

Adolf Reinach (1883–1917)

Niemiecki filozof i prawnik, przedstawiciel fenomenologii prawa, autor koncepcji apriorycznych podstaw prawa cywilnego i teorii aktów społecznych. Fenomenologiczny nurt dokumentuje tekst Krzysztofa Goździalskiego o filozofii prawa Carlosa Cossio.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Adolfa Reinacha.

Alf Ross (1899–1979)

Duński prawnik i filozof prawa, czołowy przedstawiciel realizmu skandynawskiego i prognostycznego ujęcia obowiązywania prawa. Pokrewny realizmowi nurt socjologicznej jurysprudencji przybliża tekst Aleksandra Olafa Szpojankowskiego o filozofii prawa Roscoe Pounda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Alfa Rossa.

Lon L. Fuller (1902–1978)

Amerykański filozof prawa, przedstawiciel nurtu niepozytywistycznego, autor koncepcji wewnętrznej moralności prawa i uczestnik słynnej debaty z H.L.A. Hartem o związek prawa i moralności. Wątki z tego nurtu podejmują teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Lona Fullera.

Herbert L.A. Hart (1907–1992)

Brytyjski filozof prawa, czołowy przedstawiciel pozytywizmu prawniczego XX wieku, autor koncepcji reguły uznania oraz związku reguł pierwotnych i wtórnych. „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Harta Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego, studium Andrzeja Grabowskiego oraz analizę reguły uznania Urszuli Anny Kosielińskiej-Grabowskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Herberta L.A. Harta.

John Rawls (1921–2002)

Amerykański filozof polityczny i społeczny, autor teorii sprawiedliwości jako bezstronności. Jego koncepcję analizuje na łamach „Archiwum” Wojciech Ciszewski w artykule System uzasadnienia teorii sprawiedliwości Johna Rawlsa.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Rawlsa.

Jürgen Habermas (1929–2026)

Niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel filozofii społecznej, twórca teorii działania komunikacyjnego i koncepcji demokracji deliberatywnej. Wątki habermasowskie podejmują Mariola Żak o racjonalności komunikacyjnej oraz Paweł Skuczyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jürgena Habermasa.

Ronald Dworkin (1931–2013)

Amerykański filozof prawa, czołowy krytyk pozytywizmu, autor koncepcji zasad prawa, integralności i prawa jako praktyki interpretacyjnej. Tekstom z tego nurtu poświęcona jest kolekcja Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Ronalda Dworkina.

Joseph Raz (1939–2022)

Brytyjski filozof prawa izraelskiego pochodzenia, przedstawiciel pozytywizmu ekskluzywnego, autor usługowej koncepcji autorytetu prawa i teorii racji praktycznych. Jego filozofię moralną analizuje Beata Polanowska-Sygulska w dwuczęściowym cyklu.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Josepha Raza.

John Finnis

Australijski filozof prawa, czołowy przedstawiciel współczesnej teorii prawa naturalnego, autor koncepcji podstawowych dóbr i praktycznej rozumności. Jego myśl analizuje Michał Sopiński w tekście o nowej teorii prawa naturalnego; zob. też kolekcję Prawo naturalne.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Finnisa.

Robert Alexy

Niemiecki filozof prawa, autor teorii zasad jako nakazów optymalizacyjnych, formuły ważenia oraz niepozytywistycznego ujęcia prawa. Jego koncepcję rekonstruuje Milena Korycka w artykule Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Roberta Alexy’ego.

Polscy klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Leon Petrażycki (1867–1931)

Polski i rosyjski uczony, twórca psychologicznej teorii prawa, koncepcji prawa intuicyjnego, emocji imperatywno-atrybutywnych i polityki prawa. Jego sylwetce poświęcone jest studium Hanny Dębskiej O Leonie Petrażyckim raz jeszcze.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Leona Petrażyckiego.

Jerzy Lande (1886–1954)

Polski teoretyk i filozof prawa, uczeń i najważniejszy kontynuator Leona Petrażyckiego, autor prac z teorii i socjologii prawa. W nurcie psychologicznej i socjologicznej teorii prawa, który rozwijał, mieści się studium Hanny Dębskiej o Leonie Petrażyckim.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Landego.

Czesław Znamierowski (1888–1967)

Polski filozof i teoretyk prawa, twórca teorii norm konstrukcyjnych i aktów tetycznych, prekursor analizy czynności konwencjonalnych w prawie. Nurt ten kontynuują Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Znamierowskiego.

Czesław Martyniak (1906–1939)

Polski filozof prawa, przedstawiciel tomistycznej filozofii prawa i prawnonaturalnej krytyki normatywizmu Kelsena. Zamordowany przez okupanta niemieckiego w 1939 r.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Martyniaka.

Stanisław Ehrlich (1907–1997)

Polski teoretyk prawa i polityki, badacz pluralizmu, grup interesu i norm grupowych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Stanisława Ehrlicha.

Grzegorz Leopold Seidler (1913–2004)

Teoria państwa i prawa oraz historia doktryn polityczno-prawnych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Grzegorza Leopolda Seidlera.

Kazimierz Opałek (1918–1995)

Polski teoretyk i filozof prawa, prekursor analitycznej refleksji nad dyrektywami, normami i prawami podmiotowymi. Problematykę teorii norm podejmują teksty Stanleya L. Paulsona i Moniki Zalewskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Kazimierza Opałka.

Zygmunt Ziembiński (1920–1996)

Polski teoretyk i filozof prawa, twórca poznańskiej szkoły teorii prawa, autor prac z logiki norm, koncepcji norm sprzężonych i analizy języka prawnego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Zygmunta Ziembińskiego.

Józef Nowacki (1923–2005)

Polski teoretyk prawa, przedstawiciel analitycznej teorii prawa, badacz rządów prawa, klauzul generalnych i „odpowiedniego” stosowania przepisów.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Józefa Nowackiego.

Jerzy Wróblewski (1926–1990)

Polski teoretyk prawa, twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Jego dyskusję z Kelsenem rekonstruuje Monika Zalewska, a z argumentem „semantycznego ukąszenia” zestawia jego teorię Adam Dyrda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Wróblewskiego.

Wiesław Lang (1928–2016)

Polski teoretyk prawa, badacz obowiązywania prawa oraz relacji prawa i moralności. W kręgu tych zagadnień mieszczą się teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Wiesława Langa.

Maciej Zieliński (1940–2020)

Polski teoretyk prawa, twórca derywacyjnej koncepcji wykładni (omnia sunt interpretanda). Na łamach „Archiwum” przedstawił ją wraz z Agnieszką Choduń w artykule Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych; jej zastosowania rozwijają Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Macieja Zielińskiego.

Maciej Zieliński (1940–2020) – polski teoretyk prawa, twórca derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, wyrażanej zasadą omnia sunt interpretanda. Wraz z Zygmuntem Ziembińskim współtworzył poznańską szkołę teorii prawa; jego koncepcja do dziś wyznacza jeden z dwóch głównych paradygmatów polskiej teorii wykładni.

Teksty w „Archiwum”

Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych z perspektywy derywacyjnej koncepcji wykładni prawa

Agnieszka Choduń · Numer 2(23)/2020

Wykład założeń koncepcji derywacyjnej i sposobu, w jaki uzasadnia się na jej gruncie twierdzenia interpretacyjne.

Precedens jako argument w interpretacji prawniczej z perspektywy derywacyjnej koncepcji wykładni prawa

Agnieszka Choduń · Numer 3(32)/2022

Czy w kulturze prawnej, w której precedens nie tworzy prawa, może on być argumentem interpretacyjnym? Odpowiedź z perspektywy koncepcji derywacyjnej.

Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia

Karolina Gmerek · Numer 1(46)/2026

Zastosowanie aparatury derywacyjnej do odczytania z tekstu prawnego reguły konstytutywnej prawnej czynności konwencjonalnej.

Zob. też kolekcję Wykładnia prawa oraz Konwencjonalizm i reguły konstytutywne.