Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Wyniki wyszukiwania dla: filozofia prawa

Filozofia prawa dla sędziów społecznych. Perspektywa Hegla i Fichtego

Prof. dr hab. Ewa Nowak

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Po zarysowaniu kontekstu historycznego artykuł konstruuje normatywne uzasadnienie partycypacji obywateli w publicznym wymiarze sprawiedliwości na gruncie filozofii prawa Georga W.F. Hegla i Johanna G. Fichtego. Ich komplementarne filozofie prawa dają podstawy współczesnej filozofii prawa dla sędziów społecznych (in. ławników lub sędziów honorowych). Autorka dowodzi, że Heglowskie ujęcie ławnika jako podmiotu, który realizuje „prawo do samowiedzy” w sferze politycznej i prawnej i stanowi integralną część instytucji wymiaru sprawiedliwości ma większy i bardziej aktualny potencjał niż jego Fichteański odpowiednik. Sędziowie społeczni u Fichtego działają poza ramami prawa, na mocy obywatelskiej umowy o samopomocy prawnej na wypadek wyższej konieczności. Wszystkie dociekania i analizy, udokumentowane źródłami z uwagi na nowość problematyki, wiodą do następujących konkluzji: 1) działalność sędziów społecznych u Fichtego „unieważnia” prawo nieudolne, wadliwe lub niesprawiedliwe i w ten sposób antycypuje Formułę Radbrucha; 2) heglowscy ławnicy wpływają na realną transformację nowoczesnego, zatomizowanego społeczeństwa w społeczeństwo polites, transformują instytucje w ciała publiczne w mocnym sensie tego słowa; wreszcie przeciwdziałają alienacji społeczeństwa i prawa.

Słowa kluczowe: partycypacyjna władza sądownicza, sędzia społeczny, ławnik, sędzia honorowy, Hegel, Fichte, Radbruch, polityczna transformacja społeczeństwa i instytucji publicznych, alienacja prawa i społeczeństwa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 52-69

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.52

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 386

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Call for Papers: Deliberatywna filozofia prawa – 31.05.2021 r.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do nadsyłania artykułów do numeru tematycznego „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” zatytułowanego Deliberatywna filozofia prawa.

Celem rozważań podejmowanych w tomie jest zaprezentowanie nowego paradygmatu badawczego w filozofii prawa, którym jest deliberatywna filozofia prawa (DFP). Paradygmat zakłada, że źródłem legitymizacji procesów stanowienia prawa i jego stosowania (czy to w typie sądowym, czy w typie administracyjnym) jest szeroki rzeczywisty udział w nich oraz realny wpływ na ich funkcjonowanie obywateli danego związku politycznego. Dotyczy to wszystkich trzech władz: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Tym samym to aktywni publicznie „krytyczni obywatele” (Pippa Norris) stanowią niezbędny czynnik procesów prawotwórczych oraz procesów stosowania prawa. DFP przekracza założenia Habermasowskiego modelu demokracji, w którym odrębnie funkcjonujące instytucje demokracji reprezentatywnej wspierane są wyłącznie pośrednio przez aktywność obywateli w sferze publicznej. DFP stawia sobie za cel wypracowanie takiego modelu ustroju, w którym obywatele zostają rzeczywiście upodmiotowieni i odzyskują rzeczywisty wpływ na procesy stanowienia i stosowania prawa oraz odpowiednie instytucje z nimi związane.

DFP przyjmuje, że metodą uzgadniania/dochodzenia do porozumienia powinna być deliberacja pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami. Podstawowa zasadą regulującą deliberację jest konieczność formułowania uzasadnień publicznych, które zawsze powinny być jawne i transparentne oraz podawane językiem zrozumiałym dla zwykłych obywateli. Kwestia tego, co dokładnie można/powinno się uznać za uzasadnienie publiczne jest oczywiście sprawą badawczo otwartą, w szczególności na gruncie DFP.

DFP w odniesieniu do procesów legislacyjnych postuluje konieczność prowadzenia rzeczywistych a nie fasadowych konsultacji publicznych. W odniesieniu do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przyjmuje założenie o szerokim udziale obywateli jako źródle legitymizacji wymiaru sprawiedliwości. DFP wypracowuje nowy model kształcenia obywateli, w tym nowy model edukacji prawniczej, wymagający głębokiej reformy obecnie istniejącego modelu z jednej strony stanowiącego skostniały spadek po okresie realnego socjalizmu, z drugiej podtrzymywanego przez wciąż kołatającego się w murach wydziałów prawa ducha antydemokratycznego pozytywizmu prawniczego. DFP pozwala podjąć trud wypracowania od nowa narzędzi dogmatyki prawniczej dostosowanych do potrzeb współczesnego demokratycznego państwa prawa.

Tom będzie się składał z trzech działów:

  1. teoretycznego, dotyczącego tego, czym jest deliberatywna filozofia prawa;
  2. poświęconego udziałowi obywateli w opartym na deliberacji sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości;
  3. dedykowanego edukacji demokratycznej i prawniczej.

Propozycje artykułów należy przesyłać na adres redakcji (archiwum@ivr.org.pl) do 31 maja 2021 roku. Teksty powinny być przygotowane według standardów redakcyjnych stosowanych w „Archiwum”, dostępnych pod adresem https://archiwum.ivr.org.pl/wytyczne-dla-autorow/. Tom zostanie opublikowany pod redakcją Karoliny M. Cern oraz Piotra W. Juchacza (UAM) planowo w 2021 roku. Dalszych informacji udzielają redaktorzy tomu: cern@amu.edu.pl oraz juchaczp@amu.edu.pl.

Trzy źródła juryscentryzmu – filozofia prawa Artura Kozaka

Mgr Karol Staśkiewicz

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Zasadniczym zamierzeniem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja stanowiska polskiego filozofa prawa Artura Kozaka przez pryzmat jego głównych filozoficznych i socjologicznych założeń. A. Kozak w swojej twórczości położył podwaliny pod nowatorską koncepcję filozofii i teorii prawa nazwaną przez niego juryscentryzmem. Mimo nagłej śmierci A. Kozaka w 2009 roku i wynikającego stąd nieukończenia jego flagowego projektu, juryscentryzm nadal pozostaje źródłem inspiracji dla filozofów prawa, przede wszystkim ze względu na twórcze wykorzystanie w nim min. filozoficznej tradycji interpretacjonizmu (w sformułowaniu Hansa Lenka), teorii wewnętrznego punktu widzenia Herberta L. A. Harta czy też teorii społecznego powstawania rzeczywistości Petera Bergera i Thomasa Luckmanna. W pierwszej części niniejszej pracy zrekonstruuję niedokończone stanowisko juryscentryzmu, zgodnie z intencjami jego autora wyłożonymi w tekście pt. Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej (juryscentryzm jako fakt kultury i postulat etyczny), a następnie, w części drugiej, przybliżę trzy najważniejsze moim zdaniem źródła tego stanowiska, aby pokazać jego oryginalność w polskiej filozofii i teorii prawa.

Słowa kluczowe: juryscentryzm, Artur Kozak, interpretacjonizm, prawnicza władza dyskrecjonalna

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 02.06.2018
Data akceptacji: 15.09.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 79-93

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 778

Filozofia prawa we współczesnej Rosji

Prof. dr Marina Dawidowa

Wołgogradzki Uniwersytet Państwowy

Abstrakt: Współczesna rosyjska filozofia prawa znajduje się pod przemożnym wpływem dawnej radzieckiej teorii państwa i prawa. Artykuł ukazuje jej rozwój od początku XX w., dzieląc ten okres na sześć głównych etapów odpowiadających historycznym, politycznym i naukowym przemianom w tym kraju. Szczególną uwagę poświęca się współczesnym trendom i osobowościom.

Słowa kluczowe: Rosja, rosyjska filozofia prawa, rosyjskie prawoznawstwo, rosyjska teoria prawa, teoria państwa i prawa, prawo rosyjskie

Język artykułu: polski
Tłumaczenie: Tomasz Grzybowski

Data otrzymania: 15.04.2018
Data akceptacji: 13.06.2018

Opublikowano: Numer 2(17)/2018, s. 5-17.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 382

Filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina

Dr Tomasz Widłak

Uniwersytet Gdański


Abstrakt: Ronald Dworkin nie poświęcał uwagi fundamentalnym filozoficznym pytaniom dotyczącym specyfiki prawa międzynarodowego. Zmieniło się to pod koniec jego życia, gdy napisał artykuł zatytułowany „Nowa filozofia prawa międzynarodowego”, opublikowany już po jego śmierci. Celem niniejszego tekstu jest rekonstrukcja zasadniczych tez charakterystycznych dla podejścia Dworkina, odniesienie się do krytyków jego propozycji oraz umiejscowienie tej debaty w kontekście nurtu konstytucjonalizmu globalnego. W pierwszej części artykułu, autor rekonstruuje trzy tezy nowej filozofii prawa międzynarodowego Dworkina. Zgodnie z pierwszą z nich, prawo międzynarodowe wymaga pojmowania interpretywistycznego i ugruntowania w moralności politycznej społeczności międzynarodowej (wspólnoty międzynarodowej). Drugą tezę amerykańskiego uczonego można sformułować następująco: legitymizacja polityczna władzy na poziomach narodowym i międzynarodowym jest jednolita. Trzecią tezą Dworkina jest postulat wdrożenia w prawie międzynarodowym zasady istotności (principle of salience) jako podstawowej zasady strukturalnej. Po krytycznym omówieniu teorii Dworkina, w drugiej części artykułu zaproponowana zostanie konstytucyjna interpretacja nowej filozofii prawa międzynarodowego. Aby teoria mogła kwalifikować się jako podejście konstytucyjne, musi spełnić dwa warunki konstytucjonalizmu globalnego. Pierwszym z nich jest prymat praw podmiotowych, drugim zaś prymat norm konstytucyjnych w ramach systemu prawnego. Konkluzją artykułu jest teza, że nowa filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina spełnia te warunki, zaś zasada istotności stanowi de facto fundamentalną zasadę konstytucyjną opartą na uzasadnieniu moralnym. Propozycja przedstawiona przez Dworkina stanowi jedynie ogólny zarys jego teorii prawa międzynarodowego i może być w przyszłości rozwijana. Bez względu na polityczne uwarunkowania, prawnicy i filozofowie mają co najmniej intelektualne zobowiązanie tworzenia nowych modeli teoretycznych dla prawa międzynarodowego.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, prawo międzynarodowe, społeczność międzynarodowa, zasada istotności, konstytucjonalizm globalny, konstytucjonalizacja prawa międzynarodowego, filozofia prawa międzynarodowego, prawo globalne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(12)/2016, s. 64-77.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 532

Państwo prawa, filozofia publiczna i odpowiedzialność moralna naukowców

Prof. dr hab. Lech Morawski

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku angielskim: The paper discusses some relationships between the rule of law and the public philosophy. It is unquestionable that nowadays the scientism has become one of the dominant ideologies of industrial and post-industrial societies. Scientists and researchers take an active part in public life, are advisors to governments and corporations, comment in the media important public events. Thus, the problem arises of their moral and legal responsibility for what they say and do in public life. In my opinion, we may distinguish two different models of responsibility, which I call a model of scientist as an ordinary citizen and model of scientist always on duty. To put it another way, we may ask, whether the scientist in public life like an ordinary citizen can act in accordance with his political, economic or religious sympathies and preferences or just like a judge, priest or a physician is always „on duty” and always must follow all the rules of his profession. I defend the view that the adoption of the second model is one of the necessary preconditions of the existence of informed and rational public opinion and thus, the informed and rational rule of law.

Słowa kluczowe: państwo prawa, odpowiedzialność moralna, odpowiedzialność prawna, filozofia publiczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(9)/2014, s. 85-94

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 369

Filozofia pracy Stanisława Brzozowskiego a poszukiwanie nowego suwerena

Mgr Damian Kazimierski
Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim:

Polski model ustrojowy opiera się na wyrażonej w art. 4 Konstytucji zasadzie suwerennej władzy Narodu. Tak jednoznaczne określenie suwerena okazuje się jednak problematyczne w praktyce oraz bywa krytykowane przez istotną część doktryny. Celem artykułu jest propozycja zmiany polskiego modelu suwerenności Narodu, dokonana na podstawie filozofii pracy Stanisława Brzozowskiego. Poprzez analizę jego tekstów filozoficznych zaproponowane zostają sposoby implementacji najważniejszej wartości w jego myśli – ludzkiej pracy – do ustroju państwowego. W artykule przedstawiono test regulacji prawnych, umożliwiający ich ocenę w świetle stosunku do suwerena rozumianego przez pryzmat filozofii pracy, a zatem – wytwórcy lub pracownika. Suwerenem jest ten, którego życie nie zależy od uwarunkowań przyrodniczych, kto potrafi samodzielnie narzucać światu swoją wolę – czyli wytwórca. W pismach Brzozowskiego kategoria ta posiada niezwykle szeroką definicję, odróżniającą ją od pozycji robotnika w tekstach marksistowskich. Pozwala to zaliczyć do osób wykonujących pracę także osoby samozatrudnione, pracowników sektora publicznego oraz osoby zatrudnione na stanowiskach niezwiązanych bezpośrednio z produkcją, co znacząco poszerza krąg osób zaliczanych – według propozycji opartej na esejach Brzozowskiego – do grupy sprawującej władzę suwerenną. Artykuł stanowi oryginalną interpretację filozofii pracy S. Brzozowskiego, zawierającą propozycję jej zastosowania w nauce o państwie i teorii prawa – obszarach dotychczas rzadko poruszanych w kontekście tej filozofii.

Słowa kluczowe: Stanisław Brzozowski (1878-1911), filozofia pracy, zasada suwerenności narodu, suweren

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(47)/2026, s. 41-58.

Pobierz plik

Liczba pobrań: 66

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.2.41

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Jurisprudenz Gustava Klimta a problem skali roszczeń względem prawa

Natalia Regina Skoczylas

Uniwersytet Wrocławski

Dr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Przedmiot niniejszego artykułu stanowi Jurisprudenz Gustava Klimta, dzieło przewidziane jako część większej wystawy obrazów przedstawiających określone dziedziny wiedzy. Wbrew obecnej w literaturze tendencji polegającej na interpretowaniu odnośnej pracy jako wyrażającej poczucie prywatnej krzywdy jej twórcy, autorzy artykułu proponują spojrzenie na nią jako niosącą pożyteczny przekaz dla dyskursu prawniczego. Jak przekonują, rozpatrywany obraz pozwala na ustalenie określonej drogi do poprawy praktyk związanych z prawem, co ma dokonać się poprzez ograniczenie roszczeń względem niego. W odniesieniu do perspektywy aksjologicznej rozważań praca lokuje się w ramach tradycji liberalno-demokratycznej. Tekst ma charakter interdyscyplinarny. Obraz Jurisprudenz zostaje bowiem w nim naświetlony z perspektywy historii sztuki oraz filozofii prawa.

Słowa kluczowe: Gustaw Klimt, Jurisprudenz, historia sztuki, filozofia prawa, roszczenia względem prawa, estetyka prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 58-79.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.58

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 219

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Unia Europejska jako społeczność ludów dobrze urządzonych? Obiektowa interpretacja prawa ludów Johna Rawlsa – przyczynek do przyszłych badań

Michał Kordziński

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie perspektywy interpretacyjnej koncepcji prawa ludów, umożliwiającej jej współczesną konceptualizację. Zgodnie z główną tezą badawczą artykułu pojęcia obiektowego paradygmatu programowania oferują efektywną aparaturę pojęciową do reinterpretacji twierdzeń filozoficznych, które w szczególności można zaaplikować do współczesnej konceptualizacji prawa ludów Johna Rawlsa. W części pierwszej artykułu zostały wyszczególnione oraz opisane związki między obiektowym paradygmatem programowania a filozofią w trzech obszarach: filozofii informatyki, filozofii nauki oraz filozofii in silico. W następnej części przedstawione zostały kluczowe mechanizmy obiektowego paradygmatu programowania, takie jak: klasa-obiekt oraz dziedziczenie. Z kolei część trzecia ukazuje jak wybrane artykuły Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Traktatu Północnoatlantyckiego oraz Konwencji Genewskich uszczegóławiają zasady sprawiedliwości zawarte w Prawie Ludów. Na tej podstawie wyprowadzony zostaje wniosek, że powiązane są one ze sobą relacją dziedziczenia. W części czwartej powstała struktura została obiektowo zinterpretowana, czego konsekwencją jest ujęcie prawa ludów jako nieskonkretyzowanej klasy.

Słowa kluczowe: prawo ludów, obiektowy paradygmat programowania, obiektowa interpretacja

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 16-26.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.16

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 222

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ