Wyniki wyszukiwania dla: polityczność

Sędzia między realiami polityczności a imperatywami etycznymi. Odpowiedź na recenzję Mateusza Wojtanowskiego

Dr hab. Rafał Mańko

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Projekt krytycznej filozofii orzekania – aplikacji założeń jurysprudencji krytycznej do problematyki sądowego stosowania prawa – stanowi w istotnej mierze polemikę z projektem juryscentryzmu Artura Kozaka. O ile krytyczna filozofia orzekania podziela tezy juryscentryzmu dotyczące w szczególności społecznego tworzenia rzeczywistości prawnej, o tyle nie podziela wywodzonych stąd wniosków o zdeterminowaniu sędziowskich rozstrzygnięć przez imperatywy instytucjonalne. Przyjmując za Duncanem Kennedym umiarkowaną wersję tezy o niezdeterminowaniu, krytyczna filozofia orzekania stoi na stanowisku, że imperatywy wynikające z tzw. tradycyjnych metod prawniczych nie stawiają sędziemu oporu przy poszukiwaniu rozstrzygnięcia dylematu interpretacyjnego. To, co sędzia odczuwa jako opór, ma w istocie charakter imperatywów ideologicznych, politycznych i ekonomicznych, ujętych jedynie w formę prawną. Wypływa stąd wniosek, że w istocie decyzja sędziowska jest decyzją polityczną, gdyż nie jest nigdy do końca zdeterminowana w sposób jednoznaczny przez materiały prawne (przepisy, precedensy, zwyczaje intepretacyjne), lecz zawsze pozostaje w pewnej mierze otwarta. W konsekwencji prowadzi to do stwierdzenia, że w realiach polityczności (strukturalnych konfliktów społecznych) sędzia powinien kierować się nie tylko imperatywami lex i ius, ale także powinien on podążać za imperatywami etycznymi. Te ostatnie obejmują, z jednej strony, wymóg transparentności rozumowań prawniczych (nieukrywania pozaprawnych przesłanek rozstrzygnięcia), a z drugiej – uświadomiony wybór ideologicznych przesłanek orzekania. Krytyczna filozofia orzekania, jako projekt zorientowany emancypacyjnie, preferuje w tej mierze proemancypacyjną orientację sędziego, tj. dążenie do podejmowania rozstrzygnięć maksymalizujących rzeczywisty zakres wolności jednostki i uwolnienie jej od wszelkich form dominacji.

Słowa kluczowe: krytyczna filozofia orzekania, krytyczna teoria prawa, orzekanie, ideologia, polityczność

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(25)/2020, s. 127-132.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.4.127

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 563

Polityczność w polskiej analitycznej teorii prawa. Zarys problematyki

Dr Michał Stambulski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt: Artykuł bada ujęcie problemu polityczności w polskiej analitycznej teorii prawa. Tematyka ta nie była bezpośrednim obiektem rozważań autorów zaliczanych do tej tradycji. Jednak problemy legitymizacji systemu prawnego, źródeł prawa oraz interpretacji konstytucji można uznać za problemy związane z politycznością. Zadaniem autora tworzą one problematykę polityczności w obrębie polskiej analitycznej teorii prawa. Teoria analityczna rozważając te problemu kreśli wizję pożądanego społeczeństwa. Otwarte przyznanie się do problematyki polityczności w teorii analitycznej otwiera nowe pole badawcze. Wymaga to jednak zmiany przyzwyczajeń teoretyków i teoretyczek prawa w obszarze używanego języka. Takie otwarcie niesie ze sobą konieczność wprowadzenia języka filozofii polityki w obręb prawoznawstwa i wypracowanie nowych kryteriów walidacji twierdzeń teoretycznych.

Słowa kluczowe: teoria prawa, polityczność, legitymizacja, źródła prawa, interpretacja konstytucji

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 25.06.2018
Data akceptacji: 06.09.2018

Opublikowano: Numer 3(18)/2018, s. 64-73.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 382

Polityczność prawa autorskiego na przykładzie jego niezgodności z wizją świata ludności rdzennej

Mgr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt: Artykuł traktuje o niezgodności pomiędzy założeniami stojącymi za prawem autorskim a wizją świata ludności rdzennej. Autor odwołuje się do kategorii polityczności, jako adekwatnej dla odzwierciedlenia tego tarcia, a nie wymagającej powiązań z potocznie rozumianą sferą polityki. Przyjmuje przy tym wpływową intuicję Carla Schmitta o związku polityczności z konfliktem. W kontekście problemu za przejawy konfliktu uznano krytykę prawa autorskiego ze strony ludności rdzennej oraz wybrane przykłady sporów prawnych. Ich analiza pokazuje, że przedmiotowa dziedzina prawa nie uwzględnia potrzeb rdzennej ludności oraz kłóci się z jej intuicjami.

Słowa kluczowe: ludność rdzenna, prawo autorskie, polityczność, konflikt

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.06.2018
Data akceptacji: 07.09.2018

Opublikowano: Numer 3(18)/2018, s. 86-96.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 354

Nauki prawne wobec problemu polityczności: zagadnienia wybrane z perspektywy jurysprudencji krytycznej

Dr Rafał Mańko

Uniwersytet Amsterdamski

Abstrakt: Wzrastające zainteresowanie związków zjawisk prawnych z politycznością uzasadnia podjęcie problemu polityczności nauki prawa. Artykuł podejmuje problem związków z politycznością dwóch subdyscyplin prawniczych – analitycznej teorii prawa oraz dogmatyki prawniczej, prowadząc rozważania z perspektywy jurysprudencji krytycznej, będącej prawniczą aplikacją teorii krytycznej. W tym celu najpierw definiuje pojęcie polityczności, rozumianej w duchu Mouffe jako wymiar antagonizmu leżący u podstaw każdego społeczeństwa. Tak rozumianą polityczność (the political) należy odróżnić od polityki (politics) oraz poszczególnych polityk (policies). Co się tyczy analitycznej teorii prawa, artykuł stawia tezę, iż jest ona programowo (choć milcząco) polityczna, a jej nastawienie badawcze sprowadza się do blankietowej afirmacji formy prawnej, przy uchyleniu się do ustosunkowania się konkretnego do jego treści. Z kolei co się tyczy dogmatyki prawniczej, nawiązując do Sawy Frydmana artykuł stawia tezę, iż dogmatyk, pomimo deklarowanej apolityczności, w rzeczywistości dokonując doktrynalnej wykładni prawa podejmuje kolejne decyzje, które są nie tylko decyzjami interpretacyjnymi, ale też politycznymi, bowiem wyznaczają kolejne etapy w antagonistycznych zmaganiach w społeczeństwie.

Słowa kluczowe: nauka prawa, polityczność, antagonizm, analityczna teoria prawa, dogmatyka prawnicza

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.06.2018
Data akceptacji: 04.09.2018

Opublikowano: Numer 3(18)/2018, s. 38-50.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 512

Apolityczność w prawoznawstwie. Kryzys idei a zjawisko populizmu

Prof. dr hab. Adam Sulikowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt: Przedmiotem artykułu jest obecny kryzys idei apolityczności prawoznawstwa i relacja tego kryzysu ze zjawiskiem populizmu. W pierwszej części opracowania Autor stawia tezę o postteologicznym i liberalnym charakterze idei apolityczności oraz dokonuje rekonstrukcji jej genealogii. Kolejna część zawiera omówienie wpływu populizmu pierwszej fali (lata 30-40. XX w.) na status tytułowej idei, skupiając się przede wszystkim na populizmach autorytarnych – nazistowskim i stalinowskim. W części następnej Autor diagnozuje przyczyny współczesnego kryzysu tytułowej idei po okresie jej reaprecjacji w ramach hegemonii demoliberalizmu.

Słowa kluczowe: apolityczność, prawoznawstwo, dyskurs, populizm, kryzys, post-teologia, liberalizm

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.06.2018
Data akceptacji: 17.08.2018

Opublikowano: Numer 3(18)/2018, s. 74-85.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 610

Polityczność (teorii) wykładni prawa. Perspektywa neopragmatyzmu Stanleya Fisha

Mgr Jakub Łakomy

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt: W niniejszym artykule analizuję polityczność interpretacji i polityczność teorii interpretacji prawniczej z perspektywy neopragmatyzmu Stanleya Fisha. W pierwszej części tekstu definiuję pojęcie polityki i polityczności, zapożyczając się u Chantal Mouffe. Wyraźnie odróżniam polityczność, politykę i the policy; w mojej analizie wykorzystując pierwsze ujęcie (polityczność). W drugiej części artykułu charakteryzuję hermeneutyczny uniwersalizm, jako jedno z podejść do problematyki interpretacji prawniczej. W trzeciej części tekstu, po charakterystyce koncepcji wspólnot interpretacyjnych u Stanleya Fisha, wyprowadzam wnioski dotyczące politycznego charakteru wykładni prawa i teorii wykładni prawa. W ostatniej części tekstu zastanawiam się nad możliwościami budowy teorii interpretacji prawniczej, która uwewnętrzni inherentną polityczność wiedzy analizując koncepcję filozofii postanalitycznej, zaproponowanej w literaturze przez Andrzeja Batora.

Słowa kluczowe: teoria prawa, polityczność, neopragmatyzm, wspólnota interpretacyjna, hermeneutyczny uniwersalizm, interpretacja

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.06.2018
Data akceptacji: 13.08.2018

Opublikowano: Numer 3(18)/2018, s. 24-37.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 595

Co może dać nauce prawa polityczność? Przyczynek do przyszłych badań

Dr Michał Paździora, Mgr Michał Stambulski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku angielskim: The political is a category entirely absent in the Polish theory and philosophy of law. Article presents history of “the political”, category developed by thinkers such as M. Weber, K. Marx, C. Schmitt, Ch. Mouffe and the main assumptions of the practical aims of theory of law present in alternative projects: Poznań-Szczecin methodological school and L. Morawski critical theory. Despite the declared theoretical differences, both projects are characterized by a similar understanding of the theory, which involves the objectivity of knowledge with involvement of universal point of view. Thus, the inclusion of the category of political in both projects, especially in legal education, is ignored.

Słowa kluczowe: polityczność, postmodernizm, antagonizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(8)/2014, s. 55-66

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 384

Agonizm polityczny a myślenie o prawie i prawoznawstwie

prof. UŁ dr hab. Jerzy Leszczyński

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Artykuł zawiera polemikę z tezą, że populizm i odsłonięcie skrywanej dotąd polityczności prawa doprowadził do kryzysu dyskursów prawnych. Dodatkowo przedstawia argumentację przeciwko uznaniu, że przyczyną tych zjawisk jest przede wszystkim demoliberalna hegemonia. Krytyka demoliberalizmu wysuwana z politycznego punktu widzenia ma słabe podstawy do ogłaszania, że prawoznawstwo utraciło wiarygodność a jej odbudowa powinna oznaczać jawne upolitycznienie dyskursów prawnych. Takie stanowisko nie jest elementem teorii agonistycznej Ch. Mouffe. Przeciwnie, projekt demokracji agonistycznej zakłada podtrzymywanie prawnych instytucji demokratycznych, wymagających politycznej neutralności. Praworządność i prawo spełniające wymagania normatywnej idei prawa powinny być rozpatrywane jako żądania polityczne. Tylko wtedy prawo jako normatywność może być przeciwstawione faktyczności prawa jako decyzji suwerena. Dwoistość ta widoczna jest w pojęciu stanu wyjątkowego (C. Schmitt). W znacznej części artykuł jest polemiką z pracami A. Sulikowskiego.

Słowa kluczowe: agonizm, Mouffe, polityczność, prawo, praworządność, Sulikowski

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 41-53.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.41

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 225

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Zarys konstytucjonalizmu populistycznego

Mgr Jakub HUDSKÝ

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie założeń konstytucjonalizmu populistycznego wobec niegasnącego poparcia dla ugrupowań populistycznych i związanych z nimi przekonań, skutkującego nieodwracalnymi zmianami w postrzeganiu demokratycznej rzeczywistości. Punktem wyjścia jest próba uchwycenia istoty zjawiska populizmu i opisania jego elementarnych cech. Populizm często definiuje się w opozycji do myśli liberalnej i jest analizowany w dwóch płaszczyznach – ideologicznej i pragmatycznej. Analiza obu wspomnianych elementów pozwala na wskazanie politycznego konceptu demokracji populistycznej, którego zrealizowanie stanowi cel populistów dochodzących do władzy. Założenia demokracji populistycznej opierają się na urzeczywistnieniu nieskrępowanej i aktualnej woli ludu; koncepcja ta jednocześnie postrzega rzeczywistość w agonistyczny sposób – zdaje ona sobie sprawię z koniecznej polityczności wszystkich elementów przestrzeni publicznej, która stanowi arenę dla nieustannie ścierających się przeciwstawnych interesów. Powyższe tezy tworzą perspektywę, przez którą należy analizować konstytucjonalizm populistyczny. Nie ulega wątpliwości, że jego punktem wyjścia będzie realizacja populistycznych przekonań i założeń demokracji populistycznej. Populistyczny dyskurs konstytucjonalny w dążeniu do urzeczywistnienia woli ludu nie odrzuca jednak dotychczas obowiązujących instytucji liberalnych. Przeciwnie, korzysta z dotychczasowego dorobku konstytucjonalizmu i dąży do jego przekształcenia w taki sposób, aby – przynajmniej w założeniach – wola ludu mogła zostać realizowana w możliwie nieograniczony sposób. Końcowa część rozważań dotyczy podejścia populizmu do władzy konstytuującej, tj. władzy, która umożliwia tworzenie i zmianę konstytucji. Mogłoby się wydawać, że „zalegalizowanie” władzy konstytuującej (np. w postaci mandatu imperatywnego lub referendów powszechnych) doprowadzi do poszerzenia władzy ludu, populiści jednak zdają się nie podzielać tego stanowiska. Zwracają oni bowiem uwagę, że ustanowienie procedury, która umożliwia dodatkowe wyrażanie woli obywateli w istocie krępuje ich ruchy. Formalne ograniczenia (np. minimalna wymagana ilość podpisów) może bowiem często niweczyć ludową inicjatywę.

Słowa kluczowe: konstytucjonalizm populistyczny, populizm, prawo, illiberalizm, władza konstytuująca

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 40-53.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.40

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 369

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

„Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 4/2020 już dostępne

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 4/2020 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”, wydanym w języku polskim. W numerze znalazły się następujące artykuły:

Mgr Weronika Adamska: Stan wyjątkowy w perspektywie filozofii prawa. Próba definicji
Dr Tomasz Barszcz: O pięknie w pracy prawnika
Mgr Michał Janowski: Status prawny zwierząt a ich kategoryzacja biologiczna
Prof. UŁ dr hab. Jerzy Leszczyński: Relacja prawa i moralności z prawnego punktu widzenia. Moralność partykularna a moralność kooperatywna
Prof. dr hab. Andrzej Malinowski: Na marginesie koncepcji języka norm prawnych
Prof. UR dr hab. Grzegorz Maroń: Odwołania do szkół filozoficzno-prawnych w uzasadnieniach orzeczeń polskich sądów
Prof. dr hab. Zygmunt Tobor, Dr Mateusz Zeifert: Korpusy językowe jako narzędzie interpretacji prawa. Amerykańska teoria i praktyka
Prof. UAM dr hab. Michał Wendand: Prawo naturalne w ramach radykalnego oświecenia
Dr Wojciech Wojtyła: Od osoby do społeczności. Teoria uczestnictwa w ujęciu Karola Wojtyły

Ponadto w numerze ukazała się recenzja książki R. Mańko „W stronę krytycznej filozofii orzekania. Polityczność, etyka, legitymizacja” autorstwa mgr. Mateusza Wojtanowskiego – oraz odpowiedź autora na recenzję.

Z numerem można zapoznać się TUTAJ.

Następna strona »