Wyniki wyszukiwania dla: rodzaje naturalne

W poszukiwaniu ukrytej natury – rodzaje naturalne a język prawa

Mgr Bartosz Janik

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W literaturze teoretycznoprawnej pojawiają się koncepcje które w spójny sposób chcą łączyć rodzaje naturalne z semantyką języka prawnego (M. Moore, D. Brink, N. Stavropoulos). Motywacją dla tworzenia takich teorii jest chęć uzyskania takiej semantyki dla języka prawnego która będzie realistyczna. Semantyka taka ma umożliwić sformułowanie koncepcji zdeterminowania lub obiektywności. Bardzo często, wobec oczywistego zarzutu kierowanego do takich teorii, że terminy prawne nie korespondują z żadnymi obiektami w świecie, liberalizuje się pojęcie istnienia obiektów dla danej teorii. Celem niniejszego artykułu będzie analiza takich koncepcji oraz próba pokazania, że z natury terminów prawnych wprost wynika niemożliwość budowy obiektywnego dyskursu dla takich terminów (gdzie obiektywność rozumiana jest jako obiektywność w sensie naukowym). Niezależnie od tego, możemy formułować dyskurs który będzie obiektywny, ale obiektywność dyskursu będzie pochodziła raczej od metod konstruowania jego obiektów a nie od (niezależności) ich natury.

Słowa kluczowe: rodzaje naturalne, esencjalizm, teoria prawa, realizm

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 02.10.2016
Data akceptacji: 13.11.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 66-73.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 409

Realizm prawniczy i rodzaje funkcjonalne. Metafizycznie redukcjonistyczny naturalizm Michaela Moore’a

Prof. dr Torben Spaak

Uniwersytet Sztokholmski

Abstrakt w języku polskim: Michael Moore broni ujęcia własności naukowych, umysłowych, moralnych i prawnych, zgodnie z którym istnieją nie tylko rodzaje naturalne, ale także rodzaje moralne i funkcjonalne; a dokładniej utrzymuje, że: 1) zjawiska wyraźnie prawne, takie jak prawa (legal rights), precedens, zła wola itp. są rodzajami funkcjonalnymi w tym sensie, że ich natura polega na funkcji, jaką pełnią w prawie, 2) funkcją rodzaju funkcjonalnego jest ten skutek lub te skutki rodzaju funkcjonalnego, które przyczyniają się bardziej niż jakikolwiek inny skutek do osiągnięcia celu większego systemu, w którym występują, 3) rodzaje funkcjonalne można zredukować do nieokreślenie dużych dysjunkcji własności naturalnych, 4) właściwą wersją naturalizmu jest metafizycznie redukcjonistyczny naturalizm, oraz 5) rodzaje funkcjonalne odgrywają niezbędną rolę w wyjaśnianiu ludzkiego zachowania.

Twierdzę jednak, 1) że metoda określania funkcji (rzekomego) rodzaju funkcjonalnego zaproponowana przez Moore’a jest zbyt nieokreślona, by można było tę funkcję ustalić. Twierdzę również, 2) że bardzo trudno jest zidentyfikować własności, które są częścią nieokreślenie dużej dysjunkcji własności naturalnych, która w analizie Moore’a jest tożsama z rodzajem funkcjonalnym, 3) że rodzaje funkcjonalne nie mogą być częścią najlepszego wyjaśnienia ludzkiego zachowania, ponieważ brakuje im jedności nomologicznej, a brakuje im takiej jedności, ponieważ są z konieczności realizowane na różne sposoby, oraz 4) że Moore będzie musiał w związku z tym zrezygnować: a) z poglądu, że rodzaje funkcyjne są identyczne z nieokreślenie dużymi dysjunkcjami naturalnych własności, b) z poglądu, że rodzaje funkcyjne są częścią najlepszego wyjaśnienia ludzkiego zachowania, lub z obu (a i b). Twierdzę również, 5) że idea rodzaju funkcjonalnego nie powinna odgrywać centralnej roli w żadnej teorii prawa czy rozumowania prawniczego. [tłumaczenie Redakcja]

Słowa kluczowe: rodzaje funkcjonalne, naturalizm, realizm, konwencjonalizm, przyczynowa teoria znaczenia, nihilizm, sceptycyzm

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(27)/2021, s. 83-107.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.2.83

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 540

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Numer 1(14)/2017 [PL]

Zastosowania filozofii języka w filozofii prawa

Słowo wstępne (mgr Izabela Skoczeń)

Artykuły:

Mgr Paweł Banaś
Przeciwko lokalnej teorii znaczenia dla języka prawnego – uwagi ogólne

Dr Maciej Dybowski
Teoria prawa wobec wyzwań pragmatyzmu analitycznego

Mgr Karolina Gmerek
Przejawy intertekstualności w rozprawie sądowej

Mgr Marek Jakubiec
Metafory, prawo i artefakty, czyli kilka uwag na temat pojęć prawnych z perspektywy kognitywnej

Mgr Bartosz Janik
W poszukiwaniu ukrytej natury – rodzaje naturalne a język prawa

Dr Michał Pełka
Metafizyczny realizm wobec wyzwań kontekstualizmu i nonfaktualizmu – rozważania na tle prawno-naturalnej teorii Michaela Moore’a

Mgr Sławomir Piekarczyk
Paradoks różnic minimalnych a nieostrość języka prawnego

Mgr Maciej Próchnicki
O strukturze intuicji normatywnych: uniwersalna gramatyka moralna

Mgr Izabela Skoczeń
Zasada strategiczna i maksyma selektywności – nowe spojrzenie na implikatury Grice’owskie w prawie

Prof. UŁ dr hab. Sylwia Wojtczak
Kilka uwag o przydatności narzędzi lingwistyki kognitywnej do rozróżnienia wykładni rozszerzającej i wnioskowania przez analogię

Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit

Prof. UŚ dr hab. Agnieszka BIELSKA-BRODZIAK, dr Marek SUSKA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: W nawiązaniu do badań Józefa Nowackiego nad zasadą lex retro non agit, autorzy artykułu podjęli refleksję na temat związków pomiędzy pewnością prawa a retroaktywną zmianą dominującej w praktyce wykładni przepisów prawa. Głównym przedmiotem zainteresowania uczyniono sformułowanie interpretatio retro non agit, funkcjonujące w kulturze prawnej, choć nieznane powszechnie we wspólnocie interpretacyjnej. Cele badawcze obejmowały: 1) ustalenie treści wiązanej lub możliwej do powiązania z tą zasadą w wypowiedziach orzecznictwa i piśmiennictwa, 2) zbadanie, czy istnieją podstawy, aby mówić o „związaniu” stosujących prawo to zasadą, i 3) określenie, dlaczego zmiany dominującej wykładni są w życiu prawnym postrzegane jako zło konieczne. Badania dały podstawy do wyróżnienia wąskiego i szerokiego ujęcia zasady interpretatio retro non agit, z dalszym powiązaniem z szerokim ujęciem tej zasady czterech jej możliwych wariantów. Ujęcie wąskie zakazuje uznawania zmiany dominującej wykładni za okoliczność pozwalającą wzruszać prawomocne orzeczenia sądowe lub ostateczne decyzje administracyjne. Ujęcie szerokie zaś – wprowadza domniemanie, że nie należy wiązać z pewnym faktem prawnym takich skutków prawnych, które wynikają wyłącznie ze zmiany wykładni dominującej w chwili, gdy miał miejsce ten fakt prawny. Rozważono także cztery możliwe rodzaje uzasadnień zasady interpretatio retro non agit – formalne, prawnonaturalne, kulturowe i instrumentalne. Najbardziej adekwatne z nich wydaje się to ostatnie, wiążące analizowaną zasadę z wartością pewności prawa. Przynajmniej niektóre elementy zasady mogą być jednak również przekonująco uzasadniane formalnie. Problematyka retroaktywnej zmiany wykładni jest dostrzegana w literaturze jedynie na marginesie innych rozważań, co autorzy opracowania uważają za niekorzystny stan rzeczy. Zasadnicze różnice między tworzeniem a stosowaniem prawa pozwalają jednak zrozumieć, że w praktyce udzielanie ochrony adresatom prawa jest w tych drugich sytuacjach znacznie bardziej skomplikowane.

Słowa kluczowe: pewność prawa, wykładnia prawa, jednolita linia orzecznicza, interpretatio retro non agit, retroaktywne prawo

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(36)/2023, s. 51-65.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.3.51

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 366

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.