Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl
  • O NAS
  • Cel i zakres
  • Aktualności
  • Numery
    • Bieżący numer
    • Numery archiwalne
    • Kolekcje tematyczne
  • Redakcja
    • Skład Redakcji
    • Recenzentki i Recenzenci
  • Dla autorów
  • Etyka
  • Kontakt
  • English

Wyniki wyszukiwania dla: stosowanie prawa przez sądy

Wnioskowanie heurystyczne w praktyce orzeczniczej sądów polskich i niektóre jego implikacje dla stosowania prawa

Dr Paweł Ochmann
Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim:

Wnioskowanie heurystyczne oznacza skrócone i uproszczone rozumowanie. Jak pokazały badania Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego, heurystyki wydawania sądów obecne są stosunkowo często w myśleniu ludzkim, pomimo że mogą prowadzić do pewnych błędów poznawczych. Stąd wydaje się wysoce prawdopodobne, że mogą być obecne również w rozumowaniach sędziów podczas stosowania prawa i wydawania rozstrzygnięć sądowych. W związku z tym niniejszy artykuł jako punkt wyjścia przyjmuje tezę, że w działalności judykatywy w Polsce można zaobserwować myślenie heurystyczne. Celem przeprowadzonych rozważań jest zweryfikowanie tak postawionej tezy poprzez empiryczne znalezienie przykładów orzeczeń, w których rozstrzygnięcie zostało wydane w sposób heurystyczny, oraz wyjaśnienie, jakie konsekwencje z tego wynikają. Przeprowadzony wywód został usystematyzowany w następujący sposób. W pierwszej części rozważań przedstawione zostanie wnioskowanie heurystyczne, aby in genere wyartykułować cechy, których poszukiwać należy in concreto w orzeczeniach sądowych dla stwierdzenia obecności tego sposobu rozumowania. Druga część artykułu zawiera analizę wybranych orzeczeń, które postrzegać można przez pryzmat myślenia heurystycznego, jako świadectwo jego obecności w praktyce stosowania prawa polskiego. Natomiast dalsza część wywodu koncentruje się na skutkach, jakie analizowane rozstrzygnięcia mające heurystyczny charakter pociągają za sobą dla materii, w ramach której zostały wydane. Wreszcie w końcowym fragmencie przeprowadzona analiza służy poczynieniu kilku refleksji na temat ogólnej dopuszczalności i przydatności wnioskowania heurystycznego w praktyce stosowania prawa przez sądy.

Słowa kluczowe: heurystyka, wnioskowanie, rozumowanie, heurystyki wydawania sądów, stosowanie prawa przez sądy, przebicie, orzekanie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(47)/2026, s. 75-91.

Pobierz plik

Liczba pobrań: 61

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.2.75

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:heurystyka, heurystyki wydawania sądów, orzekanie, przebicie, rozumowanie, stosowanie prawa przez sądy, wnioskowanie

O możliwości kształtowania świadomości konstytucyjnej przez sądy administracyjne

Dr Anna Chmielarz-Grochal

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu pokazanie, jak sądy administracyjne (w szczególności Naczelny Sąd Administracyjne) uczestniczą w kształtowaniu świadomości konstytucyjnej obywateli. Główna teza artykułu sprowadza się do tego, że sądy administracyjne kształtują świadomość konstytucyjną przez bezpośrednie stosowanie postanowień ustawy zasadniczej. Tak postawiona teza koresponduje z założeniem, że uzasadnienia orzeczeń będących efektem stosowania konstytucji mają walor edukacyjny. Przykłady z praktyki sądowego stosowania art. 2, przepisów o prawach podstawowych (w tym mających charakter zasad – art. 30 i art. 32) oraz art. 45 w zw. z art. 184 Konstytucji RP pokazują, że uzasadnienia mogą spełniać rolę nośnika wiedzy o ustawie zasadniczej, uregulowanych w niej instytucjach prawnych i istocie praw podstawowych, z uwzględnieniem roli sądu jako gwaranta ochrony praw jednostki.

Słowa kluczowe: świadomość konstytucyjna, świadomość prawna, tożsamość konstytucyjna, bezpośrednie stosowanie konstytucji, wykładnia prokonstytucyjna, argumentacja konstytucyjna, sądy administracyjne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(31)/2022, s. 22-37.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.2.22

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 411

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

W kategorii:Artykuły Tagi:argumentacja konstytucyjna, bezpośrednie stosowanie konstytucji, sądy administracyjne, świadomość konstytucyjna, świadomość prawna, tożsamość konstytucyjna, wykładnia prokonstytucyjna

Problemy intertemporalne w prawie administracyjnym a zagadnienie retroaktywności prawa

Prof. UAM dr hab. Jarosław Mikołajewicz, Prof. UAM dr hab. Andrzej Skoczylas

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie podstawowych problemów intertemporalnych prawa administracyjnego. Problemy te są niezwykle złożone, a mimo potocznej opinii głoszącej, że w prawie administracyjnym rzekomo zagadnienia te są uboższe, kwestie intertemporalne w prawie administracyjnym wykazują jeszcze wyższy stopień skomplikowania w porównaniu z tak dobrze rozwiniętą dyscypliną, jaką jest prawo cywilne. Ten stan rzeczy wynika z samej natury tej gałęzi prawa. Można przypuszczać, że właśnie dlatego na polu prawa administracyjnego możemy napotkać zastosowanie nie tylko wszystkich podstawowych zasad opisowych prawa administracyjnego, ale także tych zasad, które są szczególne w pewnym aspekcie (np. zasady aktualności, zasady lex mitior retro agit). Równie ważnym jest, by wskazać, że decyzje intertemporalne są podejmowane także na gruncie prawa administracyjnego; ich treść jest tylko częściowo (jeśli w ogóle) wyznaczona przez prawo pozytywne.

Słowa kluczowe: problemy intertemporalne prawa, zasada prawa, prawo administracyjne, zasada aktualności, zasada lex mitior retro agit, decyzja intertemporalna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 51-68.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.51

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
777

W kategorii:Artykuły Tagi:decyzja intertemporalna, prawo administracyjne, problemy intertemporalne prawa, zasada aktualności, zasada lex mitior retro agit, zasada prawa

Czy grozi nam kryzys prawa? Rozważania na tle problemu tzw. roszczenia do słuszności

Dr Paweł Skuczyński

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt w języku polskim:
Za przejaw aktualności filozofii prawa Gustava Radbrucha uznaje się̨ zazwyczaj teoretyczne zainteresowanie i praktyczne zastosowanie jego poglądów na zagadnienia prawa haniebnego, ustawowego bezprawia odmowy jego stosowania przez organy władzy publicznej, w szczególności przez sądy, znane pod określeniem „formuły Radbrucha”. Główną tezą artykułu jest to, że można wskazać inne oprócz formuły Radbrucha elementy jego filozofii prawa, które zachowują aktualność́ i obecne są̨ w dzisiejszych dyskusjach dotyczących samego pojęcia prawa, jego obowiązywania oraz stosowania. Chodzi przede wszystkim o stanowiące podstawę myśli Radbrucha rozróżnienie pojęcia prawa (Rechtsbegriff) i idei prawa (Rechtsidee) oraz ich wzajemny stosunek. Rozwiązanie przyjęte w tym zakresie przez samego Radbrucha jest szeroko wykorzystywane w kręgu reprezentantów tzw. niepozytywistycznej koncepcji prawa, ale można mu przypisać́ także znaczenie bardziej ogólne, które przejawia się w problemie tzw. roszczenia do słuszności (Anspruch auf Richtigkeit). Roszczenie takie ma być́ elementem nie tylko samego prawa, ale wszelkich wypowiedzi prawniczych, w tym aktów stosowania prawa. Teza, której będę starał się bronić głosi, że spośród trzech interpretacji problemu owego roszczenia najlepsze uzasadnienie posiada ta, która odwołuje się nie tylko do słuszności porządku prawnego i aktów stosowania prawa, ale także do odpowiedzialności prawników i ich obowiązków zawodowych. Takie ujęcie bowiem najpełniej odpowiada na wyzwania stojące przed współczesnym prawem, które ma coraz bardziej sprofesjonalizowany charakter, a jednocześnie coraz bardziej narażone jest na zjawiska właściwe wszelkim sprofesjonalizowanym dziedzinom życia, w tym przede wszystkim zjawiska o charakterze kryzysowym. Poza zakresem rozważań́ pozostawiona jest kwestia, do jakiego stopnia interpretacja ta zgodna jest z poglądami samego Radbrucha, choć́ zasygnalizowanych zostanie kilka argumentów za tym, że jest to być́ może stopień wyższy niż̇ w przypadku pozostałych interpretacji.

Słowa kluczowe: Gustav Radbruch, formuła Radbrucha, niepozytywistyczna koncepcja prawa, roszczenie do słuszności, prawo haniebne, ustawowe bezprawie, etyka prawnicza

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 61-75.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
437

Bibliografia:

  1. Alexy R., Begriff und Geltung des Rechts, München 2002 
  2. Alexy R., Theorie der juristichen Argumentation. Die Theorie des rationalen Diskurses als Theorie der juristischen Begründung, Frankfurt am Main 1991 
  3. Alexy R., W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, „Państwo i Prawo” 1993/11–12 
  4. Apel K.-O., Das Apriori der Kommunikationsgemeinschaft und die Grundlagen der Ethik, w: Apel K.-O., Transformation der Philosophie, Band II, Das Apriori der Kommunikationsgemeinschaft, Frankfurt am Main 1973 
  5. Apel K.-O.,  Diskurs und Verantwortung. Das Problem des Übergangs zur postkonventionellen Moral, Frankfurt am Main 1988 
  6. Apel K.-O., Etyka dyskursu jako etyka odpowiedzialności – postmetafizyczna transformacja etyki Kanta, Principia 1992/5, 
  7. Apel K.-O., Wspólnota komunikacyjna jako transcendentalne założenie nauk społecznych, Zeidler-Janiszewska A., Kultura współczesna. Teoria–Interpretacje–Krytyka, Warszawa 1993 
  8. Cern K., Wojciechowski B., O koniecznych związkach między dyskursem prawnym a moralnym, w: Zajadło J. (red.), Dziedzictwo i przyszłość. Problemy współczesnej niemieckiej filozofii prawa, Gdańsk 2010
  9. Chauvin T., Sprawiedliwość: między celowością a bezpieczeństwem prawnym. Ewolucja poglądów Gustawa Radbrucha, „Studia Iuridica” 1999/37 
  10. Dreier R., Paulson S.L., Einführung in die Rechtsphilosophie Radbruchs, w: Dreier R., Paulson S.L. (red.), Radbruch G., Rechtsphilosophie. Studienausgabe, Heidelberg 2003 
  11. Dreier R., Recht und Moral, w: Recht-Moral-Ideologie. Studien zur Rechtstheorie, Frankfurt am Main 1981 
  12. Gizbert-Studnicki T., Grabowski A., Kilka uwag o niepozytywistycznej koncepcji prawa, w: Bogucka I., Tobor Z. (red.), Prawo a wartości. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Nowackiego, Kraków 2003 
  13. Grabowski A., Prawnicze pojęcie obowiązywania prawa stanowionego. Krytyka niepozytywistycznej koncepcji prawa, Kraków 2009 
  14. Kosielińska-Grabowska U.A., Idea sprawiedliwości u Gustawa Radbrucha, w: Wojciechowski B., Golecki M.J.  (red.), Rozdroża sprawiedliwości we współczesnej myśli filozoficznoprawnej, Toruń 2008 
  15. Paulson S.L., On the Background and Significance of Gustav Radbruch’s Post-War Papers, „Oxford Journal of Legal Studies”, 2006/17 
  16. Peczenik A., Non-Positivist Conception of Law, w: Teoria prawa. Filozofia prawa. Współczesne prawo i prawoznawstwo, Toruń 1998 
  17. Radbruch G., Filozofia prawa, Warszawa 2009 
  18. Rüthers B., Recht und Juristen unter dem Sog und Druck wechselnder politicher Systeme, w: 125 Jahre Rechtsanwaltskammer Frankfurt am Main, Oberlandesgericht Frankfurt am Main, Rechtspflege, Frankfurt am Main 2004 
  19. Scheider K., Der deutsche Jurist als Bürokrat – Zur Beziehung zwischen der sozialen Role des deutschen Juristen und der Entwicklung der staatlichen Bürokratie, w: Kaupen W., Werle R.  (red.), Soziologische Probleme juristischer Berufe, Göttingen 1974 
  20. Sekuła J. (red.), Idea etyczności globalnej, Siedlce 1999 
  21. Sierocka B., Krytyka i dyskurs. O transcendentalno-pragmatycznym uprawomocnieniu krytyki filozoficznej, Kraków 2003 
  22. Skuczyński P., Status etyki prawniczej, Warszawa 2010 
  23. Skuczyński P., Tradycje etyki prawniczej a nowoczesne zawody prawnicze, w: Steczkowski P. (red.), Etyka deontologia prawo, Rzeszów 2008 
  24. Sykuna S., Ralf Dreier – prawo rozumowe, w: Zajadło J. (red.), Przyszłość dziedzictwa. Robert Alexy, Ralf Dreier, Jürgen Habermas, Otfried Höffe, Arthur Kaufmann, Niklas Luhmann, Ota Weinberger: portrety filozofów prawa, Gdańsk 2008 
  25. Szyszkowska M., Neokantyzm. Filozofia społeczna wraz z filozofią prawa natury o zmiennej treści, Warszawa 1970 
  26. Wojciechowski B., Rozstrzyganie tzw. trudnych przypadków poprzez odwołanie się do odpowiedzialności moralnej, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2004/LXX 
    Czasopismo 
  27. Zajadło J., Dziedzictwo przeszłości. Gustaw Radbruch: portret filozofa, prawnika, polityka i humanisty, Gdańsk 2007 
  28. Zajadło J., Formuła Radbrucha. Filozofia prawa na granicy pozytywizmu prawniczego i prawa natury, Gdańsk 2001 
  29. Zajadło J., Odpowiedzialność za mur. Procesy strzelców przy murze berlińskim, Gdańsk 2003 
  30. Zajadło J., Wprowadzenie: rewolucja czy ewolucja w poglądach Gustawa Radbrucha?, w: Mochnaczewski P., Kociołek-Pęksa A. (red.), Dobre prawo, złe prawo – w kręgu myśli Gustawa Radbrucha, Warszawa 2009

W kategorii:Artykuły Tagi:etyka prawnicza, formuła Radbrucha, Gustav Radbruch, niepozytywistyczna koncepcja prawa, Paweł Skuczyński, prawo haniebne, roszczenie do słuszności, ustawowe bezprawie

Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego

Mgr Adam Dyrda

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim:
Ronald Dworkin krytykował niegdyś pozytywistyczne teorie prawa wskazując, że są one „ukąszone semantycznie”. Argumentował, że filozofia prawa, będąca „cichym prologiem dla każdego rozstrzygnięcia prawnego”, nie może sprowadzać się jedynie do semantycznego przedstawienia znaczenia słowa „prawo”. W artykule została przedstawiona argumentacja Dworkina (obejmująca wpływową krytykę koncepcji Herberta Harta) wraz z analizą pozwalającą odpowiedzieć na pytanie, czy teoria prawa Jerzego Wróblewskiego (w swojej warstwie deskrypcyjnej podobna do teorii Herberta Harta) jest „semantycznie ukąszona”. Analiza ta odwołuje się do wypracowanej przez Jerzego Wróblewskiego koncepcji racjonalnego stosowania prawa. Odpowiedź – zgodna zresztą z argumentacją miękkich pozytywistów, takich jak Herbert Hart czy Jules Coleman – opera się na przyjęciu, że nawet jeśli argument Dworkina jest istotny, to nadal nie dotyczy miękkiego pozytywizmu. Problem, czy określona teoria jest „ukąszona semantycznie” może być właściwie sprowadzony do wątpliwości dotyczącej doboru trafnej metodologicznie teorii prawa i relacji takiej teorii do interpretacyjnej jurysprudencji Ronalda Dworkina. W końcu argumentuje się, że teoria Jerzego Wróblewskiego może być traktowana jako metateoria, która w procesie stosowania prawa skutecznie odpowiada na Dworkinowski argument ze sporów teoretycznych dotyczących podstaw prawa.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, Herbert Hart, Jerzy Wróblewski, semantyczne ukąszenie, pozytywizm prawniczy, racjonalne stosowanie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 39-47.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
642

Bibliografia:

  1. Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  2. Coleman J., Methodology, w: Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  3. Coleman J., The Practice of Principle: In Defence of a Pragmatist Approach to Legal Theory, Oxford 2001.
  4. Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  5. Davidson D., Preface, w: LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  6. Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
  7. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  8. Hart H.L.A., Definition and Theory in Jurisprudence, Oxford 1953.
  9. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  10. LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  11. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
  12. Raz J., Two Views of the Nature of the Theory of Law: A Partial Comparison, w: Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  13. Shapiro S., What is Law? (And Why Should We Care?), 1st Conference On Philosophy And Law Neutrality And Theory Of Law, Girona, 20-22.05.2010
  14. Wróblewski J., Ronald Dworkin Law’s Empire, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  15. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990.
  16. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972.
  17. Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
  18. Zabala S., The hermeneutic nature of analytic philosophy: a study of Ernst Tugendhat, New York 2008.
  19. Zirk-Sadowski M., Wprowadzenie, w: Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.

W kategorii:Artykuły Tagi:Adam Dyrda, Herbert Hart, Jerzy Wróblewski, pozytywizm prawniczy, racjonalne stosowanie prawa, Ronald Dworkin, semantyczne ukąszenie

Numer 1(46)/2026 [PL/ENG]

ARTYKUŁY

Dr Sławomir Piekarczyk
Prof. dr hab. Zygmunt Tobor
Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – materiały legislacyjne i utrwalona praktyka (studium przypadku)

Dr Karolina Gmerek
Dr Michał Krotoszyński
Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia

Dr Marta Laskowska
Czynniki podlegające ocenie i kwalifikacji w postępowaniu sądowym o rozwiązanie przysposobienia – badania akt spraw prowadzonych przez sądy rejonowe miasta Warszawy

Mgr Marcin Wilczyński
Ochrona niezawisłości sędziowskiej na tle historycznego rozwoju klauzuli good behaviour jako podstawy odwołania sędziego w prawie angielskim i amerykańskim

Mgr Bartłomiej Bodziński-Guzik
Prawo, teatr i empatia – czyli Teatr Legislacyjny?

Dr Łukasz Mirocha
Spencer and Kropotkin: Two Takes on Evolutionary Sources of Social Norms

 

RECENZJE

Dr Dawid Kostecki
Jak badać prawo, by nie zgubić sensu? Głos w dyskusji nad metodologią badań prawa na kanwie książki Grzegorza Wierczyńskiego Ewolucja programów badania prawa (Wolters Kluwer, Warszawa 2025, ss. 403)

Monografia Jarosława Wyrembaka „Zasadnicza wykładnia znamion przestępstw. Pozycja metody językowej oraz rezultatów jej użycia” w perspektywie teoretycznoprawnej

Dr Agnieszka Bielska Brodziak, Dr Sławomir Tkacz

Uniwersytet Śląski w Katowicach


Język tekstu:
polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 91-99.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
482

Bibliografia:

  1. Barak A., Purposive Interpretation In Law, Princeton 2007.
  2. Bielska-Brodziak A., Interpretacja tekstu prawnego na podstawie orzecznictwa podatkowego, Warszawa 2009.
  3. Dedecius K., Prawo a język, w: Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2003.
  4. Kozak A., Pojmowanie prawa w teorii wykładni, Wrocław 1997.
  5. Nowacki J., Analogia legis, Warszawa 1966.
  6. Opałek K., Wróblewski J., Zagadnienia teorii prawa, Warszawa 1969.
  7. Płeszka K., Uzasadnienie decyzji interpretacyjnych przez ich konsekwencje, Kraków 1996.
  8. Spyra T., Granice wykładni prawa, Kraków 2006.
  9. Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2003.
  10. Tobor Z., Bezstronność sędziego, „Przegląd Sądowy” 2005/6
  11. Tobor Z., Bielska-Brodziak A., Tkacz S., Kilka uwag o wykładni prawa karnego, „Studia Prawnicze” 2009/3.
  12. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990.
  13. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988.
  14. Wróblewski J., O naukowości prawoznawstwa, „Państwo i Prawo” 1965/8–9.
  15. Wyrembak J., Zasadnicza wykładnia znamion przestępstw. Pozycja metody językowej oraz rezultatów jej użycia, Warszawa 2009.
  16. Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002.

W kategorii:Recenzje i polemiki Tagi:Agnieszka Bielska-Brodziak, Jarosław Wyrembak, Sławomir Tkacz, wykładnia prawa

Koherencyjny model rozumowań prawniczych

Dr Michał Araszkiewicz

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim:
Celem artykułu jest prezentacja modelu rozumowań prawniczych opartego na pojęciu koherencji (spójności) wypracowanym przez nauki kognitywne. Mówiąc dokładniej, model ten, określany dalej jako koherencyjny MRP (Model Rozumowania Prawniczego), jest bazowany na teorii koherencji wypracowanej przez Paula Thagarda. Zdaniem autora koherencyjny MRP wydaje się w sposób bardzo satyfakcjonujący spełniać kryteria zazwyczaj wykorzystywane w ocenie teoretycznoprawnych modeli argumentacji. Jest on w stanie przedstawić wnioskowanie prawnicze czy to jako sieć neuronową, czy też – bardziej tradycyjnie – jako sformalizowaną grę argumentacyjną. W konsekwencji koherencyjny MRP oferuje obiecującą „trzecią drogę” wobec tradycyjnych dedukcyjnych i niededukcyjnych modeli wnioskowań prawniczych.

Słowa kluczowe: argumentacja prawnicza, koherencja, rozumowania prawnicze, spójność

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 19-38.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
512

Bibliografia:

  1. Ajdukiewicz K., Zagadnienia i kierunki filozofii, Kęty–Warszawa 2003.
  2. Alexy R., A Theory of Legal Argumentation. The Theory of Rational Discourse as Theory of Legal Justification, Oxford 1989.
  3. Alexy R., On Balancing and Subsumption. A Structural Comparison, „Ratio Juris“ 2003/4.
  4. Alexy R., A Theory of Constitutional Rights, Oxford 2002.
  5. Alexy R., The Weight Formula, w: J. Stelmach, B. Brożek, W. Załuski (red.), Studies in the Philosophy of Law 3, Kraków 2007.
  6. Amayi A., Formal models of coherence and legal epistemology, „Artificial Intelligence and Law” 2007/15.
  7. Bechtela W., Abrahamsen A., Connectionism and the Mind. An Introduction to Paralell Processing in Networks, Cambridge 1991.
  8. Bench-Capon T., Dunne P.E., Argumentation in artificial intelligence, „Artificial Intelligence” 2007/171.
  9. BonJour L., The Structure of Empirical Knowledge, Cambridge (Mass.)-London 1985.
  10. Brożek B., Defeasibility of Legal Reasoning, Kraków 2004.
  11. Brożek B., Kilka uwag o logice norm, w: J. Stelmach (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2001.
  12. Brożek B., Rationality and Discourse. Towards a Normative Model of Applying Law, Warszawa 2007.
  13. Daniels N., Justice and Justification. Reflective Equilibrium in Theory and Practice, Cambridge 1996.
  14. Dworkin R., The Model of Rules, “University of Chicago Law Review” 1965/35.
  15. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  16. Grabowski A., Judicial Argumentation and Pragmatics. A Study on the Extension of the Theory of Legal Argumentation, Kraków 1999.
  17. Hage J., Reasoning with rules, Dordrecht 1997.
  18. Holyoak K., Thagard P., Mental Leaps. Analogy in Creative Thought, Cambridge-London 1995.
  19. Jørgensen J., Imperatives and Logic, „Erkenntnis“ 1937–1938/7.
  20. MacCormick N., Summers R., Interpreting Statutes. A comparative study, Dartmouth 1991.
  21. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
  22. Lehrer K., Theory of Knowledge, London 1990.
  23. Malinowski A., Nowak L., Problemy modelowania w teorii prawa, „Państwo i Prawo” 1972/2.
  24. Marciszewski W. (red.), Mała encyklopedia logiki, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
  25. Płeszka K., Uzasadnianie decyzji interpretacyjnych przez ich konsekwencje, Kraków 1996.
  26. Prakken H., Logical Tools for Modelling Legal Argument. Study of Defeasible Reasoning in Law, Dordrecht 1997.
  27. Prakken H., Sartor G., A Dialectical Model of Assessing Conficting Arguments in Legal Reasoning, „Artificial Intelligence and Law” 1996/4.
  28. Putnam H., Reason, truth and history, Cambridge 1981.
  29. Rescher N., Dialectics. A Controversy-Oriented Approach to the Theory of Knowledge, Albany 1977.
  30. Rescher N., The Coherence Theory of Truth, Oxford 1973.
  31. Stelmach J., Naturalistyczny i antynaturalistyczny model teorii prawa, „Studia Prawnicze” 1984/3–4.
  32. Stelmach J., Brożek B., Metody prawnicze, Kraków 2006.
  33. Tarski A., O pojęciu wynikania logicznego, „Przegląd Filozoficzny” 1936/39.
  34. Thagard P., Ethical Coherence, „Philosophical Psychology“ 1998/4.
  35. Thagard P., Coherence in Thought and Action, Cambridge-London 2000.
  36. Thagard P., Explanatory Coherence, „Behavioral and Brain Sciences” 1989/12.
  37. Thagard P., Mind. An Introduction to Cognitive Science, Cambridge-London 2005.
  38. Thagard P., Verbeurgt K., Coherence as constraint satisfaction, „Cognitive Science“ 1998/22.
  39. Volpe G., A Minimalist Solution to Jørgensen’s Dillemma, „Ratio Juris” 1999/12.
  40. Woleński J., Epistemologia. Poznanie, prawda, wiedza, realizm, Warszawa 2005.
  41. Woleński J., Z zagadnień analitycznej filozofii prawa, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace prawnicze” 92.
  42. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988.

 

 

W kategorii:Artykuły Tagi:argumentacja prawnicza, koherencja, Michał Araszkiewicz, rozumowania prawnicze, spójność

Informacje ogólne

„Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” jest czasopismem naukowym w otwartym dostępie, wydawanym przez Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcję Polską IVR wspólnie z Wydawnictwem Uniwersytetu Gdańskiego oraz Wolters Kluwer Polska, poświęconym teorii i filozofii prawa, filozofii społecznej, filozofii politycznej oraz socjologii prawa.

Cel i zakres

Celem „Archiwum” jest publikowanie oryginalnych i aktualnych wyników badań, tworzenie forum dyskusji naukowej, a także upowszechnianie nauki w duchu jej społecznej odpowiedzialności.

Zakres tematyczny „Archiwum” obejmuje różnorodne formy ogólnej refleksji nad prawem i jego otoczeniem, w tym przede wszystkim teorię i filozofię prawa, filozofię społeczną, filozofię polityczną oraz socjologię prawa. Możliwe jest publikowanie artykułów przynależących do szczegółowych nauk prawnych ze względu na ich przedmiot, o ile zawierają istotny wkład do teorii i filozofii prawa lub innych wspomnianych subdyscyplin lub wykorzystują ich metodologię.

„Archiwum” publikuje artykuły naukowe i inne teksty przede wszystkim z dyscyplin: nauki prawne i filozofia. Na ministerialnej liście czasopism punktowanych „Archiwum” jest ponadto przyporządkowane do następujących dyscyplin: stosunki międzynarodowe, nauki o rodzinie, etnologia i antropologia kulturowa, polonistyka.

„Archiwum” jest otwarte na różnorodne nurty, szkoły, perspektywy i metody badawcze zarówno o tradycyjnym i ugruntowanym charakterze, jak i prezentującym podejście nowatorskie.

Więcej informacji o celach i zakresie tematycznym publikacji w „Archiwum” można znaleźć na naszej stronie internetowej.

Osoby rozważające zgłoszenie tekstu zapraszamy na stronę Dlaczego warto publikować w „Archiwum”, gdzie zebraliśmy informacje o punktacji, indeksacji, braku opłat oraz warunkach otwartego dostępu.

Informacje o wydawcy

W ramach realizacji swoich statutowych zadań Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR – towarzystwo naukowe o charakterze non-profit, zrzeszające badaczy zajmujących się głównie teorią i filozofią prawa – wydaje „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”.  Stowarzyszenie jest jedną z ponad trzydziestu sekcji krajowych Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej IVR (Internationale Vereinigung für Rechts und Sozialphilosophie) powstałego w 1909 r. w Berlinie. Tradycją IVR jest wydawanie Archiv für Rechts- und Sozialphilosopie (ARSP). Śladem przedsięwzięć międzynarodowych, także sekcje krajowe IVR wydają własne czasopisma. „Archiwum” jest ich polskim odpowiednikiem.

Sekcja Polska IVR powstała z inicjatywy prof. Jerzego Wróblewskiego, a została zarejestrowana w 1993 roku, obejmując swoją aktywnością wszystkie ośrodki akademickie w Polsce. Zrzesza ona obecnie kilkadziesiąt osób – zarówno profesorów, osoby posiadające stopień naukowy, a także doktorantów. Od początku celem Sekcji Polskiej było wydawanie „Archiwum”, jednakże pierwszy numer ukazał się w 2010 pod numerem ISSN: 2082-3304.

W celu zapewnienia profesjonalnego poziomu edytorskiego oraz właściwej dystrybucji wersji papierowej wydawca od początku ukazywania się „Archiwum” do 2025 r. współpracowało z Wolters Kluwer Polska, wiodącym wydawcą prawniczym na rynku w Polsce.

Od 2025 r. czasopismo jest współwydawane przez Sekcję Polską IVR, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego oraz Wolters Kluwer Polska.

Redakcja i Rada Programowa

Redakcja „Archiwum” składa się z Redaktora Naczelnego wybieranego przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR, a także Zastępcy Redaktora Naczelnego oraz Sekretarza Redakcji. Kontakt z Redakcją możliwy jest pod adresem: archiwum@ivr.org.pl.

Ponadto z Redakcją współpracuje Rada Programowa, w skład której wchodzą członkowie krajowi oraz Międzynarodowa Rada Programowa, w skład której wchodzą członkowie zagraniczni. Zarówno członkowie Redakcji, jak i Rady Naukowej afiliowani są przy różnych ośrodkach akademickich oraz reprezentują różnorodne nurty, szkoły, perspektywy i metody badawcze.

Szczegółowe informacje o składzie Redakcji oraz Rady Naukowej „Archiwum” można znaleźć na naszej stronie internetowej.

Etyka publikacyjna

Celem zasad etyki publikacyjnej przyjętych przez „Archiwum” jest zapewnienie najwyższych standardów rzetelności naukowej publikowanych tekstów oraz rozwijanie uczciwej i otwartej dyskusji naukowej przy poszanowaniu różnorodności poglądów i perspektyw badawczych. Przyjęte przez „Archiwum” zasady etyki publikacyjnej są zgodne z wytycznymi Komitetu do spraw Etyki Publikacyjnej (COPE – Committee on Publication Ethics), a w zakresie konfliktu interesów są również zgodne z Rekomendacjami Komitetu Nauk Prawnych PAN w sprawie ujawniania konfliktu interesów w prawniczych publikacjach naukowych.

Zasady etyki publikacyjnej stosowane są przez Redakcję i Radę Naukową, a ich przestrzeganie jest wymagane przez Redakcję od autorów i recenzentów, a także innych osób zaangażowanych w proces publikacyjny. Więcej o naszej polityce zapewniania najwyższych standardów rzetelności naukowej i etyki publikacyjnej można dowiedzieć się na naszej stronie internetowej.

Procedury publikacyjne

Wszystkie teksty zgłoszone do „Archiwum” podlegają kontroli antyplagiatowej przy pomocy aplikacji Similarity Check dostarczonej przez Crossref.

Artykuły zgłoszone do „Archiwum” podlegają dwóm anonimowym recenzjom (double-blind review), sporządzanym przez wybitnych przedstawicieli nauk prawnych i filozofii. Recenzenci pochodzą spoza jednostki, przy której afiliowany jest autor artykułu i nie mogą znajdować się w sytuacji konfliktu interesów. Artykuł jest publikowany po uzyskaniu dwóch pozytywnych recenzji. W przypadku, gdy jedna recenzja jest pozytywna, druga zaś negatywna, redakcja kieruje artykuł do trzeciej recenzji. W przypadku uzyskania dwóch negatywnych recenzji artykuł jest odrzucany. Po wprowadzeniu doń zmian możliwy jest jego ponowny proces recenzyjny. Listy dotychczasowych recenzentów „Archiwum” można znaleźć na naszej stronie internetowej.

Więcej o procedurach publikacyjnych można dowiedzieć się na naszej stronie internetowej.

Częstotliwość

„Archiwum” jest obecnie wydawane jako kwartalnik. W latach 2010-2017 ukazywało się jako półrocznik, zaś w latach 2018 i 2019 publikowano rocznie po trzy numery.

 Ewaluacja

„Archiwum” znajduje się obecnie na liście czasopism punktowanych polskiego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z liczbą 100 punktów w dyscyplinach nauki prawne i filozofia. W latach 2015-2018 znajdowało się na liście w segmencie B z liczbą 6 punktów.

„Archiwum” jest także indeksowane w bazie Scopus, ERIH PLUS i ICI Journals Master List.

Otwarty dostęp

„Archiwum” jest czasopismem typu open-access, co oznacza, że cała jego zawartość jest bezpłatnie dostępna dla osób fizycznych oraz instytucji. Użytkownicy mogą czytać, pobierać, kopiować, rozpowszechniać, drukować, przeszukiwać lub linkować pełne teksty artykułów, a także wykorzystywać je w innych celach zgodnych z prawem, bez konieczności uzyskania wcześniejszej zgody wydawcy lub autora (z uwzględnieniem treści licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe).

Autorzy mogą rozpowszechniać swoje artykuły w swobodny sposób poprzez umieszczenie ich w repozytoriach lub innych źródłach internetowych. Możliwe jest rozpowszechnianie tekstów opublikowanych.

Wszystkie treści publikowane w czasopiśmie dostępne są online niezwłocznie, bez jakiegokolwiek okresu oczekiwania, od numeru 1/2024 na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Zawartość poszczególnych numerów można znaleźć na naszej stronie internetowej oraz w repozytoriach Central and Eastern European Online Library, Central European Journal of Social Sciences and Humanities i Biblioteka Nauki.

Wersja drukowana

Poza wersją online „Archiwum” ukazuje się także w wersji papierowej (format: B5 168 mm x 240 mm). Jest ona dystrybuowana wśród członków Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR regularnie opłacających składkę członkowską.

Możliwe jest także odpłatne nabycie egzemplarzy. Informacja o prenumeracie lub zakupie pojedynczych egzemplarzy na stronie Wolters Kluwer Polska, wysyłając e-mail na czasopisma@wolterskluwer.pl lub prenumerata@wolterskluwer.pl, a także dzwoniąc pod numer (+48) 801 04 45 45.

Prawa autorskie

Autorzy nie przenoszą na wydawcę jakichkolwiek praw autorskich (© Copyright by Authors) oraz nie ponoszą jakichkolwiek kosztów publikacji lub recenzji. Wraz ze zgłoszeniem tekstu wymagane jest wyrażenie zgody na opublikowanie go na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe. Zgoda jest częścią formularza autorskiego, który dostępny jest tutaj. Z uwagi na to, że „Archiwum” jest wydawane we współpracy z Wolters Kluwer Polska, po przyjęciu tekstu do druku autorzy są zobowiązani udzielić Wolters Kluwer Polska tożsamej licencji w formie pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności. Redakcja przesyła autorom stosowny formularz wraz z informacją o przyjęciu tekstu do druku.

Po zakończeniu procesu wydawniczego teksty zamieszczane są niezwłocznie w otwartym dostępie. Od numeru 2/2021 do 4/2023 stosowana była licencja Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe. Obecnie stosujemy licencję Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe, na mocy której Autorzy mogą swobodnie dysponować plikami zawierającymi ich teksty, w tym nieodpłatnie rozsyłać je lub umieszczać w wybranych przez siebie źródłach internetowych, w tym w repozytoriach. Autorzy otrzymują także egzemplarz wersji papierowej czasopisma.

Przed numerem 2/2021 stosowana była licencja wyłączna, jednakże zasady otwartego dostępu mają zastosowanie z mocą wsteczną również do tekstów opublikowanych w numerach wcześniejszych.

Źródła finansowania

„Archiwum” jest wydawane przez Stowarzyszenie Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcja Polska IVR – towarzystwo naukowe o charakterze non-profit, zrzeszające badaczy zajmujących się głównie teorią i filozofią prawa. Jest to przedsięwzięcie o charakterze niekomercyjnym.

Koszty związane przede wszystkim z obsługą procesu wydawniczego przez partnera wydawcy, tj. Wolters Kluwer Polska, a także druku wersji papierowej oraz dystrybucji ponoszone są w pierwszej kolejności ze środków wydawcy pochodzących ze składek członkowskich.

Poszczególne numery są finansowane bądź dofinansowywane także przez pozyskiwanych w tym celu partnerów, w tym zwłaszcza partnerów uniwersyteckich. Partnerzy nie mają wpływu na zawartość numerów czasopisma i prace Redakcji.

W latach 2019-2021 „Archiwum” było beneficjentem programu „Wsparcie dla czasopism naukowych” polskiego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

W latach 2022-2024 „Archiwum” było beneficjentem programu „Rozwój czasopism naukowych” polskiego Ministerstwa Edukacji i Nauki”. Więcej można dowiedzieć się na naszej stronie internetowej.

Dane osobowe

Dbamy o Twoją prywatność. Możesz zapoznać się z informacja o przetwarzaniu danych osobowych oraz informacją dotycząca przetwarzania plików cookies.

Szukaj

Kategorie

  • Aktualności
  • Artykuły
  • Bez kategorii
  • In Memoriam
  • Recenzje i polemiki
  • Słowo wstępne
  • Sprawozdania
Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ

Copyright © 2026 Polska Sekcja Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej IVR | Administrator strony: Karolina Gmerek

Ta strona używa plików cookies. Zakładamy, że wyrażają Państwo na to zgodę, ale mogą Państwo także wyłączyć pliki cookies w Ustawieniach. //
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. (Zob. więcej // Read more) Ustawienia // SettingsZGODA // ACCEPT

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT