Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Wyniki wyszukiwania dla: teoria prawa

Call for Papers: Pomiędzy teorią prawa a ideologią – 28.02.2023 r.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do nadsyłania artykułów do numeru tematycznego „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” zatytułowanego „Pomiędzy teorią prawa a ideologią”. Numer zostanie wydany z okazji setnej rocznicy urodzin Profesora Józefa Nowackiego (21.07.1923-14.08.2005) oraz 20 lat od wydania zbioru pt. „Studia z teorii prawa”, zawierającego najważniejsze artykuły jego autorstwa. Jest to znakomita okazja, aby ponownie podjąć problemy, które były przezeń poruszane, a dotyczą najważniejszych zagadnień współczesnej teorii prawa, m.in. klauzul generalnych, luk w prawie, wnioskowania per analogiam, pojmowania domniemań prawnych, charakterystyki państwa prawa czy  akceptowanych formuł sprawiedliwości. W przypadku analizy każdego z tych problemów charakterystyczne jest zainteresowanie Autora założeniami wartościującymi stojącymi za twierdzeniami o prawie. Wydanie numeru tematycznego będzie stanowić okazję do ponownego sięgnięcia do tych zagadnień i poddania ich badaniom z perspektywy aktualnego stanu wiedzy teoretycznoprawnej, uwzględniającego najnowsze prace.

Ponieważ Profesor nigdy nie był zwolennikiem obchodów wspominkowych, podkreślamy, że proponowany numer nie ma mieć charakteru historycznego, czy zbioru wspomnień, a tym bardziej stanowić swoistej „laurki” dla Józefa Nowackiego – planujemy, aby artykuły miały charakter krytyczny, uwzględniający  aktualną perspektywę teoretycznoprawną. Wydanie numeru tematycznego będzie służyło realizacji trzech celów. Po pierwsze, pragniemy zadać pytanie: czy problemy, które w tamtym czasie były podejmowane przez Józefa Nowackiego, także obecnie są atrakcyjne dla teorii i filozofii prawa? Czy da się powiedzieć w tej mierze „coś nowego”, czy może jest to już zamknięty rozdział? Po drugie, wydaje nam się, że fakt, iż minęła już niemal ćwierć XXI w., skłania do tego, aby w sposób bardziej wnikliwy, także krytyczny, przyjrzeć się poglądom sformułowanym w polskiej teorii prawa w poprzednim stuleciu, które powszechnie jest uznawane za okres wyjątkowego rozkwitu badań teoretycznoprawnych. Po trzecie, chcielibyśmy przypomnieć dorobek Józefa Nowackiego, który zwłaszcza w gronie młodszych badaczy może być zapomniany, bądź nawet nieznany.

Propozycje artykułów należy przesyłać na adres redakcji (archiwum@ivr.org.pl) do 28 lutego 2023 r. Objętość tekstu nie powinna przekraczać 45.000 znaków ze spacjami i przypisami. Teksty powinny być przygotowane według standardów redakcyjnych stosowanych w „Archiwum”, dostępnych pod adresem https://archiwum.ivr.org.pl/wytyczne-dla-autorow/. Do tekstu załączyć należy formularz i oświadczenie autorskie. Tom zostanie opublikowany pod redakcją dr. hab. Sławomira Tkacza, prof. UŚ planowo w 2023 roku. Dalszych informacji udziela redaktor tomu: slawomir.tkacz@us.edu.pl.

Przesłane teksty będą poddane procedurze recenzyjnej zgodnie z zasadami przyjętymi przez Redakcję (wstępnym warunkiem opublikowania artykułu jest uzyskanie dwóch pozytywnych recenzji). Gdyby zainteresowanie przekroczyło ramy objętościowe numeru tematycznego, redaktorzy dokonają wyboru artykułów, które zostaną w nim opublikowane. Pozostałe pozytywnie ocenione przez recenzentów artykuły będą mogły zostać opublikowane w kolejnych numerach czasopisma.

Na koniec, informujemy, że podjęliśmy wstępne rozmowy, aby po opublikowaniu numeru, zorganizować w Katowicach jednodniową ogólnopolską konferencję poświęconą poglądom Józefa Nowackiego, w trakcie której będziemy prosili Autorów opublikowanych artykułów o wygłoszenie referatów, celem poddania ich pod dyskusję. Mamy nadzieję, że ziszczą się nasze marzenia o kolejnym spotkaniu w Katowicach.

Wyrażając nadzieję na przychylne odniesienie się do naszej propozycji, zapraszamy Państwa do przesyłania tekstów.

                                                                                               Dr hab. Sławomir  Tkacz, prof. UŚ

Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego

Mgr Adam Dyrda

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim: Ronald Dworkin krytykował niegdyś pozytywistyczne teorie prawa wskazując, że są one „ukąszone semantycznie”. Argumentował, że filozofia prawa, będąca „cichym prologiem dla każdego rozstrzygnięcia prawnego”, nie może sprowadzać się jedynie do semantycznego przedstawienia znaczenia słowa „prawo”. W artykule została przedstawiona argumentacja Dworkina (obejmująca wpływową krytykę koncepcji Herberta Harta) wraz z analizą pozwalającą odpowiedzieć na pytanie, czy teoria prawa Jerzego Wróblewskiego (w swojej warstwie deskrypcyjnej podobna do teorii Herberta Harta) jest „semantycznie ukąszona”. Analiza ta odwołuje się do wypracowanej przez Jerzego Wróblewskiego koncepcji racjonalnego stosowania prawa. Odpowiedź – zgodna zresztą z argumentacją miękkich pozytywistów, takich jak Herbert Hart czy Jules Coleman – opera się na przyjęciu, że nawet jeśli argument Dworkina jest istotny, to nadal nie dotyczy miękkiego pozytywizmu. Problem, czy określona teoria jest „ukąszona semantycznie” może być właściwie sprowadzony do wątpliwości dotyczącej doboru trafnej metodologicznie teorii prawa i relacji takiej teorii do interpretacyjnej jurysprudencji Ronalda Dworkina. W końcu argumentuje się, że teoria Jerzego Wróblewskiego może być traktowana jako metateoria, która w procesie stosowania prawa skutecznie odpowiada na Dworkinowski argument ze sporów teoretycznych dotyczących podstaw prawa.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, Herbert Hart, Jerzy Wróblewski, semantyczne ukąszenie, pozytywizm prawniczy, racjonalne stosowanie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 39-47.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 642

Bibliografia:

  1. Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  2. Coleman J., Methodology, w: Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  3. Coleman J., The Practice of Principle: In Defence of a Pragmatist Approach to Legal Theory, Oxford 2001.
  4. Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  5. Davidson D., Preface, w: LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  6. Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
  7. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  8. Hart H.L.A., Definition and Theory in Jurisprudence, Oxford 1953.
  9. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  10. LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  11. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
  12. Raz J., Two Views of the Nature of the Theory of Law: A Partial Comparison, w: Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  13. Shapiro S., What is Law? (And Why Should We Care?), 1st Conference On Philosophy And Law Neutrality And Theory Of Law, Girona, 20-22.05.2010
  14. Wróblewski J., Ronald Dworkin Law’s Empire, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  15. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990.
  16. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972.
  17. Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
  18. Zabala S., The hermeneutic nature of analytic philosophy: a study of Ernst Tugendhat, New York 2008.
  19. Zirk-Sadowski M., Wprowadzenie, w: Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.

Teoria prawa wobec wyzwań pragmatyzmu analitycznego

Dr Maciej Dybowski

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu


Abstrakt w języku polskim: Artykuł zawiera rozważania metafilozoficzne i metateoretyczne odnoszące się do uprawiania teorii prawa w nurcie klasycznego projektu analizy. Celem tych uwag jest ukazanie wyzwań, jakie klasycznemu projektowi analizy stawia pragmatyzm filozoficzny, a zwłaszcza pragmatyzm analityczny. Pierwsza część tekstu poświęcona jest przedstawieniu głównego nurtu powojennej polskiej teorii prawa jako realizacji programu analitycznego, za której przykład służą koncepcje Z. Ziembińskiego. W dalszej części charakteryzowany jest pragmatyzm analityczny w wersji R. Brandoma oraz wyzwania, jakie formułuje on pod adresem takich programów badawczych. Na koniec wskazane zostają korzyści filozoficzne, jakie klasyczna analiza odnieść może z przyswojenia sobie wyzwań analitycznego pragmatyzmu. Nalężą do nich możliwość przezwyciężenia dualizmu poznawczego, lepsze ugruntowania rozumności oraz poszerzenie o perspektywę antropologiczną.

Słowa kluczowe: pragmatyzm, Robert Brandom, Zygmunt Ziembiński, filozofia analityczna

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 05.01.2017
Data akceptacji: 22.01.2017

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 17-33.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 807

III Górska Rajdokonferencja Filozofii Prawa – Sekcji Polskiej IVR pt. „Teoria wykładni prawa Sawy Frydmana”, Międzygórze, 15–18 maja 2025 r.

Dr Paulina Łabieniec

Uniwersytet Łódzki

Mgr Paweł Boike

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Język sprawozdania: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 125–127.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.125

Pobierz

Liczba ściągnięć: 209 926

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Korpusy językowe jako narzędzie interpretacji prawa. Amerykańska teoria i praktyka

Prof. dr hab. Zygmunt Tobor, dr Mateusz Zeifert

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: W amerykańskiej praktyce orzeczniczej i teorii interpretacji dużą wagę przywiązuje się do pojęcia zwykłego znaczenia (ordinary meaning) tekstu prawnego. W celu ustalenia zwykłego znaczenia sędziowie odwołują się najczęściej do własnej intuicji lub do słowników – obie te metody nasuwają szereg zastrzeżeń, które od lat wyrażane były w literaturze. W ostatnich kilku latach sądy zaczęły w tym celu wykorzystywać również korpusy językowe. Korpusy językowe to elektroniczne zbiory autentycznych tekstów danego języka, które można analizować za pomocą narzędzi informatycznych (m. in. wyszukiwania, list frekwencyjnych, konkordancji, kolokacji). Badania korpusowe wymagają sporej wiedzy lingwistycznej i umiejętności technicznych, w zamian zaś oferują dane statystyczne, które mogą wiele powiedzieć m. in. na temat warstwy semantycznej języka. Użycie korpusów przez sędziów – najpierw sądów stanowych, później również federalnego Sądu Najwyższego – wywołało ożywioną dyskusję akademicką. W polskiej literaturze zagadnienie to nie było dotąd podejmowane, dlatego artykuł ma zasadniczo charakter sprawozdawczy. W pierwszej kolejności przedstawiony zostaje zarys językoznawstwa korpusowego. Następnie odtworzona jest historia wykorzystania korpusów przez amerykańskie sądy. Wreszcie, zreferowana zostaje amerykańska dyskusja na temat korpusów, ze szczególnym uwzględnieniem głosów aprobujących ich wykorzystanie i głosów krytycznych.

Słowa kluczowe: wykładnia prawa, językoznawstwo korpusowe, korpusy językowe, orzecznictwo amerykańskie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(25)/2020, s. 80-90.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.4.80

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 645

Law & Economics jako teoria procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych – podstawy teoretyczne decyzji, ich błędne interpretacje i przesadne tezy ekonomicznej analizy prawa

Mgr Magdalena Małecka

Polska Akademia Nauk

Abstrakt w języku polskim: W artykule ujmuje się law & economics jako propozycję teorii procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych. Podkreśla się, że rozróżnienie między dwoma podejściami w ekonomicznej analizie prawa: neoklasycznym i behawioralnym, dokonuje się w odniesieniu do dwóch różnych teorii podejmowania decyzji stosowanych w dziedzinie każdego z nich. Podejście neoklasyczne opiera się na teorii oczekiwanej użyteczności, natomiast behawioralne – na teorii perspektywy. Według przedstawicieli obu z nich, zastosowanie teorii procesu decyzyjnego może być pomocne w oddziaływaniu przez normy prawne na zachowania adresatów w bardziej wyrafinowany sposób. Tezą artykułu jest to, że badacze z kręgu law & economics błędnie interpretują założenia i twierdzenia teorii i / lub formułują nadmierne twierdzenia, jeśli twierdzą, że ustalenia teoretyczne dotyczące decyzji dostarczają wiedzy na temat sposobu, w jaki prawo wpływa na ludzkie decyzje.

Słowa kluczowe: ekonomiczna analiza prawa, teoria procesów decyzyjnych, norma prawna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 34-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.34

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 610

Trzy modele regulacji instrumentów pochodnych. Kilka uwag o powiązaniach pomiędzy teorią ekonomiczną a ewolucją prawa

Dr Mariusz J. Golecki

Uniwersytet Łódzki


Abstrakt w języku polskim: Celem tekstu jest analiza czy ewolucja opcji, kontaktów terminowych i innych instrumentów pochodnych jest efektem szerszego wpływu rozwoju rynków finansowych i teorii ekonomicznych na system prawny. Stanowi to część szerszego zagadnienia, tj. stosunku prawa do ryzyka, niepewności i spekulacji. Stąd istotnym jest zbadanie, czy ostatnie regulacje dotyczące rynków finansowych i zwolnienie takich transakcji jak opcje, kontrakty terminowe lub tzw. kontrakty swap, dokonane poprzez ich wyłączenie z istniejących regulacji antyspekulacyjnych (lub zniesienie większości z tych regulacji) może mieć szerszy wpływ na pojęcie ryzyka w prawie i teorii regulacji.

Słowa kluczowe: teoria ekonomiczna, ekonomiczna analiza prawa, instrumenty pochodne, ewolucja prawa, rynek finansowy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 5-22.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.5

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 646

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ