Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Numer 4(45)/2025 “Archiwum” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 4(45)/2025 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” pt. Freedom of Speech of a University Teacher: Between the Known and the Unknown, red. Paweł Jabłoński, Przemysław Kaczmarek, Mateusz Wojtanowski. Poszczególne teksty dostępne są tutaj.

Numer 2(43)/2025 “Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 2(43)/2025 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Dr Michał JANOWSKI

Niejednolitość decyzji sędziowskich w przedmiocie wymiaru kary. Prezentacja wyników eksperymentu przeprowadzonego wśród zawodowych sędziów karnych metodą Daniela Kahnemana, Cassa Sunsteina, Davida Schkade i Ilany Ritov

Dr hab. Milena KORYCKA-ZIRK, prof. UMK

Obowiązki prima facie Williama Davida Rossa a zasady prawa Ronalda Dworkina

Prof. dr hab. Beata POLANOWSKA-SYGULSKA

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część II

Natalia Regina SKOCZYLAS, Dr Mateusz WOJTANOWSKI

Jurisprudenz Gustava Klimta a problem skali roszczeń względem prawa

Prof. dr hab. Marek SMOLAK

Konstytutywny i konwencjonalny charakter dyrektyw wykładni prawa

Dr hab. Tomasz SROGOSZ, prof. UKEN

Krytyczne podejścia do prawa międzynarodowego według China Miéville i Bhupindera S. Chimniego

Dr hab. Adam ZIENKIEWICZ, prof. UWM

The judge as a promoter of peace

Dr Jakub ŁAKOMY

The professor, the political activist, and the professional on the tightropes of culture wars: Stanley Fish’s Versions of academic freedom

 

Recenzje:

Prof. dr hab. Tomasz PIETRZYKOWSKI

Centralny trend XXI wieku? Uwagi na marginesie prac Stephena E. Hansona i Jeffreya S. Kopsteina, An Assault on the State. How the Global Attack on Modern Government Endangers Our Future (Polity Press, Hoboken NJ, 2024) oraz Russella Muirheada i Nancy L. Rosenblum, Ungoverning. An Attack on the Administrative State and the Politics of Chaos (Princeton University Press, Princeton – Oxford 2024)

Prof. dr hab. Marek ZIRK-SADOWSKI

Karol Gregorczuk, Biobankowanie ludzkiego materiału biologicznego. Spór o model racjonalnego prawa w badaniach biomedycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2024, ss. 387

 

Sprawozdania:

Dr hab. Katarzyna JAWORSKA-BISKUP

Debata pt. „Świat teatrem, aktorami ludzie. O emocjach w prawie literaturze”, Szczecin, 10 grudnia 2024 r.

Dr Mateusz PĘKALA

II Górska Rajdokonferencja Filozofii Prawa – Sekcji Polskiej IVR pt. „Kryzys edukacji prawniczej”, Beskid Śląski, 4–6 października 2024 r.

 

Z numerem można zapoznać się tutaj.

Karol Gregorczuk, Biobankowanie ludzkiego materiału biologicznego. Spór o model racjonalnego prawa w badaniach biomedycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2024, ss. 387

Prof. dr hab. Marek Zirk-Sadowski

Uniwersytet Łódzki

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 161-167.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.161

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 116

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

The professor, the political activist, and the professional on the tightropes of culture wars: Stanley Fish’s Versions of academic freedom

Dr Jakub Łakomy

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Wolność akademicka jest dziś coraz bardziej kwestionowana w obliczu nasilających się wojen kulturowych i polaryzacji politycznej w murach uniwersyteckich i poza nimi. Tradycyjna liberalna i krytyczna obrona wolności akademickiej – oparta na uniwersalnych prawach, dobru publicznym lub krytyce transformacyjnej – wydaje się koncepcyjnie krucha i normatywnie naciągana. Niniejszy artykuł rekonstruuje i krytycznie ocenia deflacyjną i profesjonalistyczną koncepcję wolności akademickiej Stanley’a Fish’a. Opierając się na neopragmatystycznych i antyfundacjonalistycznych ramach S. Fish’a, artykuł argumentuje, że wolności akademickiej nie można bronić odwołując się do abstrakcyjnych ideałów lub zewnętrznych funkcji społecznych, ale jedynie poprzez odniesienie do immanentnej logiki praktyki dyscyplinarnej. Model S. Fisha zakłada, że wolność akademicka jest ograniczoną wolnością do wykonywania zadań zawodowych – nauczania i badań – zgodnie z wewnętrznymi standardami rygoru naukowego, a nie licencją na osobistą ekspresję lub aktywizm polityczny. Chociaż jego podejście oferuje spójną i wrażliwą na kontekst alternatywę dla stanowisk fundamentalistycznych, artykuł argumentuje, że pozostaje ono niewystarczające, aby sprostać etycznym i politycznym wyzwaniom współczesnego środowiska akademickiego. W artykule zaproponowano, że obrona wolności akademickiej wymaga dziś zarówno realizmu S. Fisha w odniesieniu do ograniczeń zawodowych, jak i krytycznej świadomości sił politycznych kształtujących produkcję wiedzy – co jest niewygodnym balansowaniem na cienkiej linie myśli postfundamentalistycznej.

Słowa kluczowe: wolność akademicka, profesjonalizm, neopragmatyzm

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 136-153.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.136

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 107

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Centralny trend XXI wieku? Uwagi na marginesie prac Stephena E. Hansona i Jeffreya S. Kopsteina, An Assault on the State. How the Global Attack on Modern Government Endagers Our Future (Polity Press, Hoboken NJ, 2024) oraz Russela Muirheada i Nancy L. Rosenblum, Ungoverning. An Attack on the Administrative State and the Politics of Chaos (Princeton University Press, Princeton – Oxford 2024)

Prof. dr hab. Tomasz Pietrzykowski

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 154-160.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.154

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 108

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

The judge as a promoter of peace

Dr hab. Adam Zienkiewicz, prof. UWM

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Abstrakt w języku polskim: Głównym celem tekstu jest zwrócenie uwagi na specyficzną rolę „promotora pokoju”, jaką może współcześnie pełnić nie tylko prawnik świadczący pomoc prawną na rzecz klienta, ale również sędzia. Realizując wyznaczone zadanie, w toku teoretycznoprawnych rozważań zostanie w pierwszej kolejności przedstawiona różnica pomiędzy sądowym rozstrzyganiem sporów a ich rozwiązywaniem, w tym opartym na praktyce peacemaking, promującej pokojowe relacje interpersonalne i pozytywną przemianę osobową stron sporów, w ramach dążenia do ustanowienia między nimi stanu, określanego jako positive peace. Następnie, w ramach analizy dogmatycznoprawnej, zidentyfikowane zostaną aktualnie obowiązujące, wybrane regulacje prawne, które dają możliwość wdrażania z inicjatywy lub przy pomocy sędziego polubownych sposobów rozwiązywania sporów prawnych zawisłych przed polskim sądem cywilnym. W ostatniej części tekstu, dla dopełnienia krajowej cywilnoprawnej perspektywy, wskazane zostaną istotne modelowe założenia i cele szczególnego typu sądów tzw. Problem-Solving Courts (rozwijającego się zwłaszcza w USA), dającego sprawcy przestępstwa, uczestniczącego w konwencjonalnym postępowaniu sądowym, dodatkowo również szanse na podjęcie skutecznej walki z przyczynami popadania w konflikty z prawem i członkami społeczności w oparciu o koordynowany przez sędziego i wdrożony przez interdyscyplinarny zespół ekspertów, dedykowany dla danej jednostki tzw. problem-solving program. Rozważania prowadzą do wniosku, że katalog rozwiązań legislacyjnych dotyczących różnorodnych pojednawczych metod opanowywania sporów prawnych stopniowo coraz bardziej poszerza się, stwarzając realną szansę na ich optymalny dobór i aplikowanie, w tym z inicjatywy lub przy aktywnym udziale sędziego, promującego przywracanie pokojowych relacji społecznych.

Słowa kluczowe: sąd, peacemaker, Alternative Dispute Resolution, Problem-Solving Court

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 120-135.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.120

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 157

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Krytyczne podejścia do prawa międzynarodowego według China Miéville i Bhupindera S. Chimniego

Dr hab. Tomasz Srogosz, prof. UKEN

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Cel badań: Celem artykułu jest ocena przydatności marksistowskich podejść do prawa międzynarodowego w dyskusji na temat zastanego i rozwijającego się porządku międzynarodowoprawnego. Jest to propozycja wzbogacenia teoretycznych podstaw dyskursu o prawie międzynarodowym, który ma miejsce w murach polskich ośrodków naukowych i akademickich. Rodzą się pytania, czy marksistowskie podejścia do prawa narodów rozwiązują problem możliwości zmian uwzględniających stanowiska „zwykłego ludu”, czyli Marksowskiej klasy robotniczej, w ramach zastanego imperialnego porządku międzynarodowoprawnego? Czy może porządek ten bezwzględnie broni interesy klasy kapitalistycznej, co sprawia, że żadna ewolucyjna zmiana korzystna dla „zwykłego ludu” nie jest możliwa? Założenia badawcze/metodologia: W artykule zastosowano metodę teoretyczno-prawną, sprowadzającą się do analizy poglądów doktrynalnych dotyczących marksistowskiej teorii prawa, począwszy od Marksa i Engelsa, Paszukanisa, a skończywszy na Chimnim i  Miéville. Podstawowe tezy/ustalenia: Prezentowane marksistowskie podejścia do prawa międzynarodowego (Chimniego i  Miéville) różnią się między sobą w zakresie podstawy teoretycznej (Miéville opiera się na Paszukanisie a Chimni bezpośrednio na Marksie), co w konsekwencji prowadzi do odmiennych poglądów dotyczących istoty prawa międzynarodowego (Chimni głosi „klasowe podejście”, natomiast  Miéville buduje swoją teorię wokół „towarowej teorii prawa” Paszukanisa) oraz możliwości reformy prawa narodów. Oryginalność wyników/wartość poznawcza: Bardziej użyteczne okazuje się podejście Chimniego, który w przeciwieństwie do Miéville dostrzega możliwość zmiany imperialnego porządku międzynarodowoprawnego służącego transnarodowej klasie kapitalistów w ramach international rule of law oraz z wykorzystaniem praw człowieka. Teoria  Miéville jest zbyt sceptyczna i nihilistyczna, co nie powinno przeszkadzać w wykorzystaniu dwóch marksistowskich podejść do prawa międzynarodowego podczas kształcenia prawników.

Słowa kluczowe: marksizm, prawo międzynarodowe, imperializm, reforma, klasa społeczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 97-119

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.97

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 132

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Konstytutywny i konwencjonalny charakter dyrektyw wykładni prawa

Prof. dr hab. Marek Smolak

Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykazanie, że dyrektywy wykładni prawa mają charakter konstytutywny oraz konwencjonalny. Dyrektywy wykładni prawa mają charakter konstytutywny bowiem nadają praktyce społecznej status prawniczej praktyki interpretacyjnej. Dyrektywy wykładni prawa mają charakter konwencjonalny bowiem są arbitralne w sensie nadanym im przez A. Marmora. Dyrektywy wykładni prawa nie tylko konstytuują prawniczą praktykę interpretacyjną, ale również wartości tejże praktyki. Do nich zaliczam: innowacyjność myślenia, analogiczność rozumowania, wyzwania intelektualne. Jeżeli uznać, że konstytutywne konwencje są responsywne, tj. odpowiadają na różne ludzkie potrzeby i wartości, to u podstaw prawniczej praktyki interpretacyjnej stoją wartości, które są doniosłe dla osób uczestniczących w tych praktykach. Wyróżniono dwa rodzaje wartości: w sensie mocnym i słabym. Wartości w sensie mocnym to wartości, których realizacja jest akontekstowa tj. niezależna od jakiegokolwiek kontekstu danej prawniczej praktyki interpretacyjnej. Do tej kategorii wartości zaliczam pewność i jednolitość rozumienia tekstów prawnych. Z kolei wartości w sensie słabym to wartości kontekstowe tj. zależne od celów, jakie prawnicza praktyka interpretacyjna ma wypełnić. Przykładem wartości kontekstowych są adaptacyjność i statyczność prawa. Uznałem, że istnieje szczególna relacja między wartościami w sensie mocnym jak i słabym a dyrektywami wykładni prawa. W oparciu o wzajemne oczekiwania członkowie danej wspólnoty przyjmują, że konkretna dyrektywa wykładni prawa realizuje w najlepszy sposób istotną wartość wykładni prawa. Poprawność powyższej zależności w dużym stopniu zależy od wcześniejszej prawniczej praktyki interpretacyjnej.

Słowa kluczowe: dyrektywy wykładni prawa, reguła konstytutywna, reguła konwencjonalna, wartości prawniczej praktyki interpretacyjnej

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 80-96.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.80

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 168

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.