Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Jednym z najważniejszych problemów podejmowanych w ostatnim czasie w piśmiennictwie jest zagadnienie zagrożeń dla demokracji i rządów prawa. Wskazuje się, że konieczność weryfikacji roli i zadań najważniejszych instytucji życia politycznego, w tym przede wszystkim państwa determinuje charakter i dynamika zmian zachodzących we współczesnym świecie. Zagadnienie zagrożeń dla demokracji i kryzysu rządów prawa niejednokrotnie było podejmowane w polskich pracach teoretycznoprawnych i dogmatycznych  powstałych po 1926 roku. Ich autorzy, jak Szymon Rundstein, czy Maciej Starzewski niejednokrotnie podnosili zagadnienie niebezpieczeństw związanych ze zjawiskiem, które określane było mianem  „tendencji antykonstytucyjnych”. Ogłoszone przez nich studia dotyczyły zarówno zagrożeń wewnętrznych, jak również niebezpieczeństw związanych z kształtowaniem się państw faszystowskich oraz państwa sowieckiego. Poczynione w tamtym czasie ustalenia są niezwykle aktualne. Dlatego też zasadne wydaje się przypomnienie, w kontekście wyzwań, z  którymi mierzą się dzisiaj praktyka prawna i prawoznawstwo, sformułowanych niemal 100 lat temu konkluzji.

Słowa kluczowe: faszyzm, demokracja, rządy prawa, państwo totalne, autorytaryzm, prawa obywatelskie, totalizm nazistowski i sowiecki

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 38-54.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.38

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 194

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Dynamiczny rozwój sądowej kontroli konstytucyjności prawa w drugiej połowie XX wieku, znajduje swoje odbicie we współczesnych teoriach legitymizacji judicial review. Wychodzą one poza pierwotną oś sporu, którą kształtował tzw. dylemat kontrwiększościowy i stają się często bardziej zniuansowane. Poza argumentami związanymi z koncepcjami współpracy międzyinstytucjonalnej oraz rozliczalności władzy coraz większego znaczenia nabierają również argumenty związane z ochroną praw podstawowych i oparte na ich tzw. rights-based theories of judicial review.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie zarysu bogatej problematyki  związanej z ochroną praw podstawowych rozpatrywaną jako argument w sporze o legitymizację sądowej kontroli konstytucyjności prawa. W opracowaniu zostały przedstawione wybrane zagadnienia, które wpływają na obecny stan dyskursu dotyczącego legitymizacji sądów konstytucyjnych. Są to kwestie: pojęcia i form sądowej kontroli konstytucyjności; typów argumentów stosowanych w analizowanym sporze; powiązania zagadnienia ochrony praw podstawowych z określoną koncepcją demokracji oraz kontroli konstytucyjności decyzji ustawodawczych dotyczących gwarancji tzw. praw pozytywnych.

Słowa kluczowe: Sądownictwo konstytucyjne, prawa podstawowe, demokracja, prawa pozytywne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(30)/2022, s. 33-43

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.1.33

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 410

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.