Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W ostatnich latach częściej mówi się o zagrożeniach dla wolności debaty i wolności słowa na uczelniach wyższych, w kontekście trendu społecznego zwanego kulturą unieważniania (ang. cancel culture). Kultura unieważniania to strategia wywierania presji społecznej, która na uniwersytetach, szczególnie zachodnich, może skutkować wykluczaniem nauczycieli akademickich z różnych form działania na uczelni, jeśli ich działania lub poglądy zostały oceniane jako obraźliwe lub naganne. Ze względu na to, że studenci stanowią najliczniejszą grupę w społeczności uniwersyteckiej, celem badania było poznanie ich intuicji w zakresie karania nauczycieli akademickich za wyrażane przez nich poglądy. Przeprowadzono badanie winietowe (n = 115), w którym studentom zaprezentowano 16 przykładowych sytuacji z życia uczelni, w których przykładowi prowadzący wyrażali w jakiejś formie swoje, potencjalnie kontrowersyjne poglądy – lewicowe lub prawicowe. Badani oceniali, czy opisana osoba zrobiła coś złego i powinna ponieść karę, a jeśli tak, to jak surową. Wyniki pokazują, że zwolnienie z uczelni lub zakaz działalności akademickiej jest stosunkowo częstym postulatem: przynajmniej raz jego zastosowanie najostrzejszych konsekwencji zaproponowało 38% badanych, a 55% badanych postulowało wyciągnięcie jakichś sankcji instytucjonalnych w co najmniej dwóch sytuacjach. Badanie wykazało także, że światopogląd badanych miał kluczowy wpływ na decyzje respondentów: gdy był zgodny ze światopoglądem opisanym w historii, respondenci byli dużo bardziej akceptujący. Tymczasem ani płeć, ani wiek, ani deklarowana wartość przypisywana wolności słowa nie były istotnymi predyktorami akceptacji. Uzyskane wyniki stanowią istotny głos w dyskusji na temat współczesnych trendów w reglamentowaniu wolności słowa na uczelniach wyższych i powinny być brane pod uwagę przy projektowaniu działań nakierowanych na ochronę wolności akademickiej. Mogą służyć do lepszego zrozumienia źródeł punitywności akademickiej i zwrócenia uwagi na ryzyko związane z jej subiektywnym uwarunkowaniem.

Słowa kluczowe: debata akademicka, wolność słowa, wolność działalności akademickiej, cancel culture, kultura unieważniania, punitywność, światopogląd

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 21–45.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.21

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.