Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: 

Celem artykułu jest analiza doktryny wolności akademickiej zaproponowanej przez Ronalda Dworkina. W ramach tego celu podejmowane są dwa zadania. Pierwsze z nich ma charakter rekonstrukcyjny i polega na odtworzeniu najważniejszych elementów interesującego mnie stanowiska, zaś drugie można określić mianem „krytycznego”, a jego istota sprowadza się do krótkiego przedyskutowania kilku z wątpliwości i zarzutów, jakie w stosunku argumentacji Dworkinowskiej można postawić. Rozważania prowadzone są w następującym porządku. W pierwszej kolejności zwracam uwagę na podkreślaną przez Dworkina zmianę społeczno-politycznego kontekstu dyskusji o wolności akademickiej, jaka w jego ocenie dokonała się pod koniec minionego wieku. Następnie krótko charakteryzuję przyjmowany przez amerykańskiego autora analityczny schemat teoretyczny, który służy mu za wzór przy opracowywaniu pojęć interpretacyjnych, w tym również interesującego nas tu pojęcia wolności akademickiej. W dalszej kolejności, podążając zgodnie z porządkiem wynikającym z wspomnianego schematu zrekonstruowane zostanie kolejno: przedinterpretacyjne ujęcie praktyki określanej mianem „wolności akademickiej”, interpretacyjne przyporządkowanie do niej uzasadnienia aksjologicznego oraz postinterpretacyjne sformułowanie postulatów optymalizacyjnych praktykę. W ostatnim etapie przejdziemy do części krytycznej, w której zostaną omówione cztery podstawowe wątpliwości jakie ujęcie zaproponowane przez Dworkina nasuwa.

Słowa kluczowe:Ronald Dworkin, wolność akademicka, wolność słowa, nauczyciel akademicki, kultura niezależności

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 96–111.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.96

Pobierz

Liczba ściągnięć: 179 454

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Część II niniejszego eseju została poświęcona krytyce dokonań Josepha Raza w obszarze filozofii politycznej i filozofii moralnej. Po pierwsze, została zakwestionowana rozbudowana koncepcja autonomii osobistej, leżąca u podłoża jego perfekcjonistycznej doktryny liberalnej. W konfrontacji ze współczesnymi, alarmującymi diagnozami autorstwa Sivy Vaidhyanathana i Shoshany Zuboff, głoszącymi zmierzch ideału autonomii – w następstwie destrukcyjnego oddziaływania mediów społecznościowych i narodzin tak zwanego kapitalizmu inwigilacji – wyrafinowana wizja J. Raza jawi się jako anachroniczna. Po drugie, został oprotestowany fakt posłużenia się przez filozofa kategorią praw grupowych oraz jego mało przekonująca linia obrony w polemice na tenże temat z Susan Moller Okin i Yael Tamir. Po trzecie, poddano wieloaspektowej krytyce wkład J. Raza w światową debatę nad prawami człowieka w postaci sformułowanej przez niego politycznej koncepcji tychże praw. Po czwarte wreszcie, postawiono znak zapytania przy jego zdumiewająco pozytywnej ocenie monistycznej koncepcji etycznej Ronalda Dworkina, rozwiniętej przez tego ostatniego w jego filozoficznym credo pt. Justice for Hedgehogs. Zgodnie z interpretacją, przedstawioną w obu częściach niniejszej pracy, Dworkinowska wizja idzie całkowicie w poprzek filozofii moralnej J. Raza. Trudno zatem zrozumieć rewerencję, jaką oksfordzki filozof zdaje się darzyć monistyczny z ducha projekt, zaprezentowany przez autora Justice for Hedgehogs. W konkluzji eseju podkreślono, że mimo wszelkich zastrzeżeń i wątpliwości, jakie można skierować pod adresem filozofii politycznej i filozofii moralnej J. Raza, doniosłość jego wkładu w obie te dziedziny jest nie do zakwestionowania.

Słowa kluczowe: Joseph Raz, liberalizm perfekcjonistyczny, autonomia osobista, kategoria praw grupowych, polityczna koncepcja praw człowieka, Ronald Dworkin, monizm etyczny

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 42-57.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.42

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 132

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł prezentuje rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa. Teorię Johna M. Finnisa można nazwać nową teorią prawa naturalnego, ponieważ jego poglądy były kształtowane zarówno przez św. Tomasza z Akwinu, jak też częściowo były zainspirowane nowym jego odczytaniem przez Germaina Griseza. Podstawowym celem artykułu jest analiza koncepcji rozumowania prawniczego jako rozumowania praktycznego, będącej w zamiarze Johna M. Finnisa przede wszystkim mocną krytyką teorii Ronalda Dworkina opartej na założeniu istnienia jednej właściwej odpowiedzi. Według autora tego artykułu, krytyczne podejście Johna M. Finnisa do teorii Ronalda Dworkina prowadzi jego koncepcję rozumowania prawniczego – sformułowaną na fundamencie prawa naturalnego – do stopniowego rozszerzenia o aspekty pozytywistyczne (zbliżenie z poglądami Josepha Raza) oraz aspekty instytucjonalne (zbliżenie z poglądami Neila MacCormicka). Dlatego też teoria rozumowania prawniczego Finnisa wydaje się być modelowym przykładem zbliżenia prawa naturalnego i pozytywizmu prawniczego we współczesnej filozofii prawa.

Słowa kluczowe: John M. Finnis, prawo naturalne, rozumowanie prawnicze, rozumowanie praktyczne, Ronald Dworkin, jedyna właściwa odpowiedź

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(21)/2020, s. 84-98.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.84

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 737

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt: Celem tekstu jest zbadanie relacji między teoriami prawa i narracjami prawnymi oraz roli jaką pełnią one w sporach prawniczych. W pierwszej kolejności wyeksponowane zostaje zjawisko sporów teoretycznych w prawoznawstwie, które rozumiane są jako spory między rywalizującymi teoriami prawa. Wskazane zostają przy tym dwa podejścia do rozumienia „teorii”: węższe (tradycyjne, m.in. pozytywistyczne) oraz szersze (paradygmatycznym przykładem jest teoria Dworkina). Szersze rozumienie „teorii” pozostaje – gł. z uwagi na podstawę w pragmatyczno-holistycznej metodologii – w bliższych związkach z ideą „narracji” (metafora pisania powieści). Wydaje się jednak, że wciąż pewne istotne różnice między „teorią prawa” a „narracją prawną” pozostają, stąd dalsza część artykułu poświęcona zostaje ich problematyzacji. Na samym końcu dochodzi do porównania idei „sporów teoretycznych” z ideą „sporów narracyjnych” (w związku z zaproponowanym rozumieniem narracji prawnej).

Słowa kluczowe: teoria prawa, narracja prawna, metafora powieści, spory teoretyczne, spory narracyjne, Ronald Dworkin, holistyczny pragmatyzm

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 26.12.2017
Data akceptacji: 26.01.2018

Opublikowano: Numer 2(17)/2018, s. 47-59.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 411

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku angielskim: In his translator’s note to the H.L.A Hart’s paper New Challenge to Legal Positivism, Andrzej Grabowski describes the historical details of Hart’s Madrid lecture and the changes of the original Spanish text, introduced in the translation. He argues that Hart’s paper can be regarded as the prequel to the ‘Postscript’ from 1994, since the lecture deals with the criticism of Dworkin against the Hartian version of legal positivism and some important parts of them (from Section II) were in extenso included in the ‘Postscript’. The translator also emphasises the importance of Hart’s lecture as a text-source of information, which can be used in the contemporary debate on the inclusive legal positivism and for the critical reconstruction of Hart’s theoretical position.

Słowa kluczowe: Herbert L. A. Hart, Ronald Dworkin, pozytywizm prawniczy, debata Harta z Dworkinem

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(9)/2014, s. 21-25

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 358

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Ronald Dworkin krytykował niegdyś pozytywistyczne teorie prawa wskazując, że są one „ukąszone semantycznie”. Argumentował, że filozofia prawa, będąca „cichym prologiem dla każdego rozstrzygnięcia prawnego”, nie może sprowadzać się jedynie do semantycznego przedstawienia znaczenia słowa „prawo”. W artykule została przedstawiona argumentacja Dworkina (obejmująca wpływową krytykę koncepcji Herberta Harta) wraz z analizą pozwalającą odpowiedzieć na pytanie, czy teoria prawa Jerzego Wróblewskiego (w swojej warstwie deskrypcyjnej podobna do teorii Herberta Harta) jest „semantycznie ukąszona”. Analiza ta odwołuje się do wypracowanej przez Jerzego Wróblewskiego koncepcji racjonalnego stosowania prawa. Odpowiedź – zgodna zresztą z argumentacją miękkich pozytywistów, takich jak Herbert Hart czy Jules Coleman – opera się na przyjęciu, że nawet jeśli argument Dworkina jest istotny, to nadal nie dotyczy miękkiego pozytywizmu. Problem, czy określona teoria jest „ukąszona semantycznie” może być właściwie sprowadzony do wątpliwości dotyczącej doboru trafnej metodologicznie teorii prawa i relacji takiej teorii do interpretacyjnej jurysprudencji Ronalda Dworkina. W końcu argumentuje się, że teoria Jerzego Wróblewskiego może być traktowana jako metateoria, która w procesie stosowania prawa skutecznie odpowiada na Dworkinowski argument ze sporów teoretycznych dotyczących podstaw prawa.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, Herbert Hart, Jerzy Wróblewski, semantyczne ukąszenie, pozytywizm prawniczy, racjonalne stosowanie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 39-47.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 173

Bibliografia:

1. Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
2. Coleman J., Methodology, w: Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
3. Coleman J., The Practice of Principle: In Defence of a Pragmatist Approach to Legal Theory, Oxford 2001.
4. Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
5. Davidson D., Preface, w: LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
6. Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
7. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
8. Hart H.L.A., Definition and Theory in Jurisprudence, Oxford 1953.
9. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
10. LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
11. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
12. Raz J., Two Views of the Nature of the Theory of Law: A Partial Comparison, w: Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
13. Shapiro S., What is Law? (And Why Should We Care?), 1st Conference On Philosophy And Law Neutrality And Theory Of Law, Girona, 20-22.05.2010
14. Wróblewski J., Ronald Dworkin Law’s Empire, „Państwo i Prawo” 1988/3.
15. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990.
16. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972.
17. Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
18. Zabala S., The hermeneutic nature of analytic philosophy: a study of Ernst Tugendhat, New York 2008.
19. Zirk-Sadowski M., Wprowadzenie, w: Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
    

Uniwersytet Gdański

Abstrakt: Ronald Dworkin nie poświęcał uwagi fundamentalnym filozoficznym pytaniom dotyczącym specyfiki prawa międzynarodowego. Zmieniło się to pod koniec jego życia, gdy napisał artykuł zatytułowany „Nowa filozofia prawa międzynarodowego”, opublikowany już po jego śmierci. Celem niniejszego tekstu jest rekonstrukcja zasadniczych tez charakterystycznych dla podejścia Dworkina, odniesienie się do krytyków jego propozycji oraz umiejscowienie tej debaty w kontekście nurtu konstytucjonalizmu globalnego. W pierwszej części artykułu, autor rekonstruuje trzy tezy nowej filozofii prawa międzynarodowego Dworkina. Zgodnie z pierwszą z nich, prawo międzynarodowe wymaga pojmowania interpretywistycznego i ugruntowania w moralności politycznej społeczności międzynarodowej (wspólnoty międzynarodowej). Drugą tezę amerykańskiego uczonego można sformułować następująco: legitymizacja polityczna władzy na poziomach narodowym i międzynarodowym jest jednolita. Trzecią tezą Dworkina jest postulat wdrożenia w prawie międzynarodowym zasady istotności (principle of salience) jako podstawowej zasady strukturalnej. Po krytycznym omówieniu teorii Dworkina, w drugiej części artykułu zaproponowana zostanie konstytucyjna interpretacja nowej filozofii prawa międzynarodowego. Aby teoria mogła kwalifikować się jako podejście konstytucyjne, musi spełnić dwa warunki konstytucjonalizmu globalnego. Pierwszym z nich jest prymat praw podmiotowych, drugim zaś prymat norm konstytucyjnych w ramach systemu prawnego. Konkluzją artykułu jest teza, że nowa filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina spełnia te warunki, zaś zasada istotności stanowi de facto fundamentalną zasadę konstytucyjną opartą na uzasadnieniu moralnym. Propozycja przedstawiona przez Dworkina stanowi jedynie ogólny zarys jego teorii prawa międzynarodowego i może być w przyszłości rozwijana. Bez względu na polityczne uwarunkowania, prawnicy i filozofowie mają co najmniej intelektualne zobowiązanie tworzenia nowych modeli teoretycznych dla prawa międzynarodowego.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, prawo międzynarodowe, społeczność międzynarodowa, zasada istotności, konstytucjonalizm globalny, konstytucjonalizacja prawa międzynarodowego, filozofia prawa międzynarodowego, prawo globalne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(12)/2016, s. 64-77.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 489

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt: Celem artykułu jest krytyczna ocena teorii interpretacji stworzonych przez dwóch prominentnych filozofów – Stanleya Fisha i Ronalda Dworkina. Po opisie i rekonstrukcji ich poglądów, w tekście identyfikuje się problemy związane ze stanowiskiem, że w procesie stosowania prawa wszystko zależy od interpretacji. Krytyka ta oparta jest na uwadze Ludwiga Wittgensteina, że musi istnieć sposób uchwycenia znaczenia, który nie jest interpretacją, w przeciwnym bowiem razie zasadny staje się zarzut regresu w nieskończoność. Główną tezą artykułu jest twierdzenie, że choć teoria Dworkina nie jest wolna od wad, to jednak ma większą siłę eksplanacyjną niż propozycje jego oponenta.

Słowa kluczowe: wykładnia prawa, znaczenie, Stanley Fish, Ronald Dworkin, Ludwig Wittgenstein

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(11)/2015, s. 86-105.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 598