Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: 

W czasie kryzysu rządów prawa należy zadać pytanie o weryfikację roli i zdań najważniejszych instytucji życia publicznego. Jedną z kwestii wymagających podjęcia stanowi problematyka zadań środowiska akademickiego w momencie, gdy dochodzi do łamania konstytucji przez sprawujących władzę, upartyjnienia systemu, czy lekceważenia praw mniejszości. Często działania naruszających rządy prawa dotyczą także nauczania akademickiego, które według nich powinno być prowadzone w sposób realizujący jedyną dopuszczalną ideologię narzuconą przez większość Pytanie, w jaki sposób powinien się zachować nauczyciel akademicki w takiej sytuacji staje się kluczowe. Według klasycznego paradygmatu, akceptacja standardów naukowości, każe przyjąć, iż własne oceny rzeczywistości, czy osobiste preferencje aksjologiczne nie mogą pretendować do ustaleń o charakterze naukowym. Nauczyciel akademicki powinien zajmować zewnętrzny punkt widzenia, skupiając się jedynie na rejestracji prawidłowości obserwowanych zachowań. W tym miejscu trzeba podjąć kwestię, czy to jest rola oczekiwana przez społeczeństwo. Odnosi się do zarówno do roli debat akademickich wewnętrznych uniwersytetu, jak również działalności popularyzatorskiej czy informacyjnej poza nim. Oczywiste jest, że podjęcie takich działań wymaga przyjęcia wewnętrznego punktu widzenia (w pewnym jego rozumieniu). Odrębną kwestią jest to, że nauczyciele akademiccy badający prawo często łączą tę rolę z praktyką prawniczą, czy nawet działalnością polityczną. Może to stanowić źródło napięć. Nieodłącznie z tym związana jest kwestia autorytetu. Kluczowym zagadnieniem jest to, czy skupienie się na klasycznie pojmowanej działalności naukowej w czasach przełomu (tzw. moment prawny), może być rozumiane jako przyzwolenie na łamanie rządów prawa? Przeoczenie tego momentu, może doprowadzić do ukształtowania się państwa totalitarnego i kwestii ewentualnej odpowiedzialności etycznej uczonych, którzy milczą w chwilach kryzysu. W konkluzjach autorzy podejmują próbę sformułowania wniosków w przedmiocie tego, czy jest możliwa izolacja uczelni w czasach kryzysowych od toczących się dyskusji i sporów, które mogą doprowadzić do demontażu rządów prawa oraz jaka jest rola nauczyciela akademickiego w tych czasach.

Słowa kluczowe: rządy prawa, nauczyciel akademicki, perspektywy zewnętrzne i wewnętrzne, debata akademicka, władza

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 58–76.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.58

Pobierz

Liczba ściągnięć: [ddownload_count id=}

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Abstrakt: Celem niniejszego artykułu jest analiza jednego z aspektów współczesnej władzy politycznej i administracyjnej. Jako kategorię analityczną autor przyjmuje Foucaultowskie kategorie dyskursu władzy: władzę jako „suwerenność” (przednowoczesny typ zindywidualizowanej władzy, która dąży do samozachowania) i władzę jako „rządomyślność” (governmentality) – współczesny typ zindywidualizowanej władzy, której celem jest kontrola i zarządzanie społeczeństwem. Władza współczesna – władza biurokratyczna opisana m.in. przez M. Webera – wydaje się być drugim z tych typów władzy. Na polu tym pojawia się jednak nowy typ władzy suwerennej legitymizowany przez dyskurs o rządomyślności – zarządzanie i ochrona populacji. Jej przykładem jest analizowane przez G. Agembena i J. Butler bezterminowe uwięzienie w Guantanamo. W artykule autor koncentruje się na symptomach tej nowej suwerenności w codziennych działaniach władzy, tj. na funkcjonowaniu polskiego organu przymusowego zabezpieczenia społecznego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Słowa kluczowe: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, suwerenność, władza, Michel Foucault, Judith Butler

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(11)/2015, s. 27-41.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 19