Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa

Michał Sopiński

doi:10.36280/afpifs.2020.1.84

Artykuł naukowy

Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa

Michał Sopiński

Legal Reasoning as Practical Reasoning in John M. Finnis’ New Natural Law Theory

Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 1(21)/2020, s. 84-98

DOI 10.36280/afpifs.2020.1.84 ↗

Numer: nr 1(21)/2020
Strony: 84-98
Opublikowano: 2020
Język tekstu: polski

polski

Abstrakt

Artykuł prezentuje rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa. Teorię Johna M. Finnisa można nazwać nową teorią prawa naturalnego, ponieważ jego poglądy były kształtowane zarówno przez św. Tomasza z Akwinu, jak też częściowo były zainspirowane nowym jego odczytaniem przez Germaina Griseza. Podstawowym celem artykułu jest analiza koncepcji rozumowania prawniczego jako rozumowania praktycznego, będącej w zamiarze Johna M. Finnisa przede wszystkim mocną krytyką teorii Ronalda Dworkina opartej na założeniu istnienia jednej właściwej odpowiedzi. Według autora tego artykułu, krytyczne podejście Johna M. Finnisa do teorii Ronalda Dworkina prowadzi jego koncepcję rozumowania prawniczego – sformułowaną na fundamencie prawa naturalnego – do stopniowego rozszerzenia o aspekty pozytywistyczne (zbliżenie z poglądami Josepha Raza) oraz aspekty instytucjonalne (zbliżenie z poglądami Neila MacCormicka). Dlatego też teoria rozumowania prawniczego Finnisa wydaje się być modelowym przykładem zbliżenia prawa naturalnego i pozytywizmu prawniczego we współczesnej filozofii prawa.

Słowa kluczowe

John M. Finnis
prawo naturalne
rozumowanie prawnicze
rozumowanie praktyczne
Ronald Dworkin
jedyna właściwa odpowiedź

angielski

Abstract

This paper presents practical reasoning in the light of John M. Finnis’ new natural law theory. Finnis’ views were shaped by Aquinas’ thoughts on natural law but he was also strongly inspired by Germain Grisez’ new approach, so his theory could be named a new natural law theory. The aim of this paper is to analyse the concept of legal reasoning as practical reasoning, which Finnis intended mainly as a strong critique of Ronald Dworkin’s theory of legal reasoning based on the concept of the one right answer. According to the author of this paper, Finnis’ critical approach to Dworkin leads to a gradual extension of the former’s concept of legal reasoning to include positivistic aspects (rapprochement with Joseph Raz’ views) and institutional aspects (rapprochement with Neil MacCormick’s views). Therefore, Finnis’ theory of legal reasoning seems to be a model example of the rapprochement between natural law and legal positivism in contemporary philosophy of law.

Keywords

John M. Finnis
natural law
legal reasoning
practical reasoning
Ronald Dworkin
one right answer

Pełny tekst PDF Jak cytować

Bibliografia

53 pozycji bibliograficznych

Literatura

Batnitzky, L. (1995). A Seamless Web? John Finnis and Joseph Raz on Practical Reason and the Obligation to Obey the Law. Oxford Journal of Legal Studies 15/2, 153–175.
Boyle, J. (2002). Free Choice, Incomparably Valuable Options, and Incommensurable Categories of Good. The American Journal of Jurisprudence 47/1, 123–141.
Boyle, J., Grisez, G., Finnis, J. (1990). Incoherence and Consequentialism (or Proportionalism) – A Rejoinder. The American Catholic Philosophical Quarterly 62, 271–277.
Bradley, G.V., George, R.P. (1994). The New Natura l Law Theory: A Reply to Jean Porter. The American Journal of Jurisprudence 39/1, 303–315.
Czarnecka, A. (2014). Pojęcie prawa w nowej teorii prawa naturalnego. Studia Iuridica Toruniensia 14, 59–79.
Czarnecka, A. (2010). Rozumność praktyczna jako podstawa prawa. John Finni s i nowa teoria prawa naturalnego. In A. Orłowska ( Ed.), Filozofia prawa a praktyka prawnicza. Olsztyn: Wydział Prawa i Administracji UWM.
Dalcourt, G.J. (1995). Finnis and Legal Language and Reasoning. American Journal of Jurisprudence 40/1, 49–69.
Dworkin, R. (1998). Biorąc prawa poważnie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dworkin, R. (2006). Imperium prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.
Dybowski, M. (2001). Ronalda Dworkina koncepcja zasad prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3, 99–115.
Dyrda, A. (2013). Konwencja u podstaw prawa. Kontrowersje poz ytywizmu prawniczego. Warszawa: Wolters Kluwer.
Finnis, J., Boyle, J., Grisez, G. (1987). Nuclear Deterrence, Morality and Realism. Oxford: Clarendon Press.
Finnis, J., Boyle, J., Grisez, G. (1987). Practical Principles, Moral Truth and Ultimate Ends. American Journal of Jurisprudence 32, 99–151.
Finnis, J. (2017). Aquinas and Natural Law Jurisprudence. In J. Tasioulas (Ed.), Cambridge Companion to Natural Law Jurisprudence, Cambridge: Cambridge University Press.
Finnis, J. (1980). Natural Law and Natural Rights. Oxford: Clarendon Press.
Finnis, J. (1983). Fundamentals of Ethics. Oxford: Georgetown University Press.
Finnis, J. (1985). On Reason and Authority in Law’s Empire. Law and Philosophy 6, 357–380.
Finnis, J. (1991). Moral Absolutes: Tradition, Revision and Truth. Washington (D.C.): Catholic University of America Press.
Finnis, J. (1998). Aquinas: Moral, Political, and Legal Theory. Oxford: Oxford University Press.
Finnis, J. (2011). Natural Law and Natural Rights. Oxford: Oxford University Press.
Finnis, J. (2001). Prawo naturalne i uprawnienia naturalne. Warszawa: ABC.
Finnis, J. (2011). Legal Reasoning as Practical Reason. In J. Finnis (Ed.), Reason in Action. Collected Essays, vol. 1. Oxford: Oxford University Press.
Finnis, J. (1990). Natural Law and Legal Reasoning. Cleveland State Law Review 38/1, 1–13.
Finnis, J. (2009). H.L.A. Hart: A Twentieth -Century Oxford Political Philosopher. Reflections by a Former Student and Colleague. The American Journal of Jurisprudence 54/1, 161–185.
George, R.P. (2002). Making Men Moral. Civil Liberties and Public Morality. Oxford: Clarendon Press.
George, R.P. (2007). Natural Law. American Journal of Jurisprudence 52/1, 55–75.
George, R.P. (2008). Natural Law. Harvard Journal of Law and Public Policy 3/1.
George, R.P. (2013). Conscience and Its Enemies. Wilmington: ISI Books.
George, R.P. (2005). Natural Law and Positive Law. In R.P. George (Ed.), The Autonomy of Law: Essays on Legal Positivism. Oxford: Oxford University Press.
George, R.P. (2010). Prawo naturalne, Bóg i godność ludzka. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
Głowala, J. (2012). Rozumność praktyczna. Teoria prawa naturalnego Johna Finnisa w świetle nauki Akwinaty. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ 3/2, 229–242.
Grisez, G. (1965). The First Principle of Practical Reason: A Commmentary on the „Summa Theologiae”, 1-2, q. 94 a. 2. Natural Law Forum 10, 168–201.
Hare, R.M. (1952). The Language of Morals. Oxford: Oxford University Press.
Hittinger R. (1989). Varietes of Minimalist Natural Law Theory. The American Journal of Jurisprudence 34/1, 133–170.
Hume, D. (1952). Traktat o naturze ludzkiej. Kraków: Polska Akademia Umiejet̨ności.
Łabieniec, P. (2004). Prawo rozumu. O teorii prawa naturalnego Johna Finnisa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Łabieniec, P. (2002). Teoria Prawa Naturalnego Johna Finn isa wobec sporu między pozytywizmem prawniczym a doktrynami prawa naturalnego. Ius et Lex 1, 181–209.
Łabieniec, P. (1999). Zarys teorii prawa naturalnego Johna Finnisa. Ruch Filozoficzny 56/3–4.
MacCormick, N. (2005). Rhetoric and the Rule of Law. Oxford: Oxford University Press.
MacCormick, N. (1981). Natural Law Reconsidered. Oxford Journal of Legal Studies 1/1, 99–109.
MacCormick, N. (1992). Natural Law and the Separation of Law and Morals. In R.P. George ( Ed.), Natural Law. Contemporary Essays. Oxford: Clarendon Press.
MacCormick, N. (2007). Institutions of La w. An Essay in Legal Theory. Oxford: Oxford University Press.
MacCormick, N. (2008). MacCormick on MacCormick. In A.J. Menéndez, J. E. Fossum ( Eds.), The Post-Sovereign Constellation, Law and Democracy in Neil D. MacCormick’s Legal and Political Theory. Oslo: ARENA.
Miętek, A. (2007). Miejsce Johna Mitchella Finnisa we współczesnej teorii prawa. Dialogi Polityczne 8, 255–261.
Miętek, A. (2008). Nowa teoria prawa naturalnego. Główne konteksty i problem. Dialogi Polityczne 9, 277–284.
Porter, J. (1993). Basic Goods and the Human Good, in Recent Catholic Moral Theology. The Thomist 57/1, 27–49.
Pulka, Z. (1998). Prawo jako fakt interpretacyjny w filozofii prawa. Acta Universitatis Wratislaviensis Prawo 262, 9–23.
Sopiński, M. (2019). Ewolucja teorii rozumowani a prawniczego Neila MacCormicka. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 19/1, 63–78.
Sopiński, M. (2017). Pojęcie rozumowania prawniczego i jego specyfika w świetle koncepcji rozumowania na gruncie filozofii, logiki oraz retoryki. Przegląd Prawniczy Uniw ersytetu Warszawskiego 2, 399–427.
Sopiński, M. (2018). Od pozytywizmu do postpozytywizmu: poglądy teoretycznoprawne Neila MacCormicka na tle współczesnej teorii i filozofii prawa. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Społeczne 21/2, 23–45.
Stelmach, J., Brożek, B. (2006). Metody prawnicze. Kraków: Wolters Kluwer.
Ziembiński, Z. (1993). Tworzenie a stanowienie i stosowanie prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 43–50.
Zirk-Sadowski, M. (2011). Wprowadzenie do filozofii prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.

Informacje o publikacji

Autor i afiliacja

Michał Sopiński

Uniwersytet Warszawski

ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5429-601X

Dane wydania

Numer nr 1(21)/2020

Strony: 84-98
Opublikowano: 2020
DOI: 10.36280/afpifs.2020.1.84
PDF: Pełny tekst PDF

DostępOtwarty LicencjaCC BY 4.0 ↗

Jak cytować

Opis bibliograficzny i zweryfikowane formaty eksportowe.

Format AFPiFS

M. Sopiński, Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 1(21)/2020, s. 84–98, DOI: 10.36280/afpifs.2020.1.84

Eksportuj dane cytowania

[ref-001] Batnitzky, L. (1995). A Seamless Web? John Finnis and Joseph Raz on Practical Reason and the Obligation to Obey the Law. Oxford Journal of Legal Studies 15/2, 153–175.

[ref-002] Boyle, J. (2002). Free Choice, Incomparably Valuable Options, and Incommensurable Categories of Good. The American Journal of Jurisprudence 47/1, 123–141.

[ref-003] Boyle, J., Grisez, G., Finnis, J. (1990). Incoherence and Consequentialism (or Proportionalism) – A Rejoinder. The American Catholic Philosophical Quarterly 62, 271–277.

[ref-004] Bradley, G.V., George, R.P. (1994). The New Natura l Law Theory: A Reply to Jean Porter. The American Journal of Jurisprudence 39/1, 303–315.

[ref-005] Czarnecka, A. (2014). Pojęcie prawa w nowej teorii prawa naturalnego. Studia Iuridica Toruniensia 14, 59–79.

[ref-006] Czarnecka, A. (2010). Rozumność praktyczna jako podstawa prawa. John Finni s i nowa teoria prawa naturalnego. In A. Orłowska ( Ed.), Filozofia prawa a praktyka prawnicza. Olsztyn: Wydział Prawa i Administracji UWM.

[ref-007] Dalcourt, G.J. (1995). Finnis and Legal Language and Reasoning. American Journal of Jurisprudence 40/1, 49–69.

[ref-008] Dworkin, R. (1998). Biorąc prawa poważnie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[ref-009] Dworkin, R. (2006). Imperium prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-010] Dybowski, M. (2001). Ronalda Dworkina koncepcja zasad prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3, 99–115.

[ref-011] Dyrda, A. (2013). Konwencja u podstaw prawa. Kontrowersje poz ytywizmu prawniczego. Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-012] Finnis, J., Boyle, J., Grisez, G. (1987). Nuclear Deterrence, Morality and Realism. Oxford: Clarendon Press.

[ref-013] Finnis, J., Boyle, J., Grisez, G. (1987). Practical Principles, Moral Truth and Ultimate Ends. American Journal of Jurisprudence 32, 99–151.

[ref-014] Finnis, J. (2017). Aquinas and Natural Law Jurisprudence. In J. Tasioulas (Ed.), Cambridge Companion to Natural Law Jurisprudence, Cambridge: Cambridge University Press.

[ref-015] Finnis, J. (1980). Natural Law and Natural Rights. Oxford: Clarendon Press.

[ref-016] Finnis, J. (1983). Fundamentals of Ethics. Oxford: Georgetown University Press.

[ref-017] Finnis, J. (1985). On Reason and Authority in Law’s Empire. Law and Philosophy 6, 357–380.

[ref-018] Finnis, J. (1991). Moral Absolutes: Tradition, Revision and Truth. Washington (D.C.): Catholic University of America Press.

[ref-019] Finnis, J. (1998). Aquinas: Moral, Political, and Legal Theory. Oxford: Oxford University Press.

[ref-020] Finnis, J. (2011). Natural Law and Natural Rights. Oxford: Oxford University Press.

[ref-021] Finnis, J. (2001). Prawo naturalne i uprawnienia naturalne. Warszawa: ABC.

[ref-022] Finnis, J. (2011). Legal Reasoning as Practical Reason. In J. Finnis (Ed.), Reason in Action. Collected Essays, vol. 1. Oxford: Oxford University Press.

[ref-023] Finnis, J. (1990). Natural Law and Legal Reasoning. Cleveland State Law Review 38/1, 1–13.

[ref-024] Finnis, J. (2009). H.L.A. Hart: A Twentieth -Century Oxford Political Philosopher. Reflections by a Former Student and Colleague. The American Journal of Jurisprudence 54/1, 161–185.

[ref-025] George, R.P. (2002). Making Men Moral. Civil Liberties and Public Morality. Oxford: Clarendon Press.

[ref-026] George, R.P. (2007). Natural Law. American Journal of Jurisprudence 52/1, 55–75.

[ref-027] George, R.P. (2008). Natural Law. Harvard Journal of Law and Public Policy 3/1.

[ref-028] George, R.P. (2013). Conscience and Its Enemies. Wilmington: ISI Books.

[ref-029] George, R.P. (2005). Natural Law and Positive Law. In R.P. George (Ed.), The Autonomy of Law: Essays on Legal Positivism. Oxford: Oxford University Press.

[ref-030] George, R.P. (2010). Prawo naturalne, Bóg i godność ludzka. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

[ref-031] Głowala, J. (2012). Rozumność praktyczna. Teoria prawa naturalnego Johna Finnisa w świetle nauki Akwinaty. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ 3/2, 229–242.

[ref-032] Grisez, G. (1965). The First Principle of Practical Reason: A Commmentary on the „Summa Theologiae”, 1-2, q. 94 a. 2. Natural Law Forum 10, 168–201.

[ref-033] Hare, R.M. (1952). The Language of Morals. Oxford: Oxford University Press.

[ref-034] Hittinger R. (1989). Varietes of Minimalist Natural Law Theory. The American Journal of Jurisprudence 34/1, 133–170.

[ref-035] Hume, D. (1952). Traktat o naturze ludzkiej. Kraków: Polska Akademia Umiejet̨ności.

[ref-036] Łabieniec, P. (2004). Prawo rozumu. O teorii prawa naturalnego Johna Finnisa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

[ref-037] Łabieniec, P. (2002). Teoria Prawa Naturalnego Johna Finn isa wobec sporu między pozytywizmem prawniczym a doktrynami prawa naturalnego. Ius et Lex 1, 181–209.

[ref-038] Łabieniec, P. (1999). Zarys teorii prawa naturalnego Johna Finnisa. Ruch Filozoficzny 56/3–4.

[ref-039] MacCormick, N. (2005). Rhetoric and the Rule of Law. Oxford: Oxford University Press.

[ref-040] MacCormick, N. (1981). Natural Law Reconsidered. Oxford Journal of Legal Studies 1/1, 99–109.

[ref-041] MacCormick, N. (1992). Natural Law and the Separation of Law and Morals. In R.P. George ( Ed.), Natural Law. Contemporary Essays. Oxford: Clarendon Press.

[ref-042] MacCormick, N. (2007). Institutions of La w. An Essay in Legal Theory. Oxford: Oxford University Press.

[ref-043] MacCormick, N. (2008). MacCormick on MacCormick. In A.J. Menéndez, J. E. Fossum ( Eds.), The Post-Sovereign Constellation, Law and Democracy in Neil D. MacCormick’s Legal and Political Theory. Oslo: ARENA.

[ref-044] Miętek, A. (2007). Miejsce Johna Mitchella Finnisa we współczesnej teorii prawa. Dialogi Polityczne 8, 255–261.

[ref-045] Miętek, A. (2008). Nowa teoria prawa naturalnego. Główne konteksty i problem. Dialogi Polityczne 9, 277–284.

[ref-046] Porter, J. (1993). Basic Goods and the Human Good, in Recent Catholic Moral Theology. The Thomist 57/1, 27–49.

[ref-047] Pulka, Z. (1998). Prawo jako fakt interpretacyjny w filozofii prawa. Acta Universitatis Wratislaviensis Prawo 262, 9–23.

[ref-048] Sopiński, M. (2019). Ewolucja teorii rozumowani a prawniczego Neila MacCormicka. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 19/1, 63–78.

[ref-049] Sopiński, M. (2017). Pojęcie rozumowania prawniczego i jego specyfika w świetle koncepcji rozumowania na gruncie filozofii, logiki oraz retoryki. Przegląd Prawniczy Uniw ersytetu Warszawskiego 2, 399–427.

[ref-050] Sopiński, M. (2018). Od pozytywizmu do postpozytywizmu: poglądy teoretycznoprawne Neila MacCormicka na tle współczesnej teorii i filozofii prawa. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Społeczne 21/2, 23–45.

[ref-051] Stelmach, J., Brożek, B. (2006). Metody prawnicze. Kraków: Wolters Kluwer.

[ref-052] Ziembiński, Z. (1993). Tworzenie a stanowienie i stosowanie prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 43–50.

[ref-053] Zirk-Sadowski, M. (2011). Wprowadzenie do filozofii prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.

Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa

Abstrakt

Słowa kluczowe

Abstract

Keywords

Bibliografia

Literatura

Informacje o publikacji

Michał Sopiński

Numer nr 1(21)/2020

Jak cytować

Format AFPiFS

ACM

ACS

APA

ABNT

Chicago

Harvard

IEEE

MLA

Turabian

Vancouver

OSCOLA

Eksportuj dane cytowania