O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia

Patryk Kupis — Sat, 14 Dec 2024 11:48:02 +0000

Dr Paweł Jabłoński

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest teoretyczne wyeksponowanie twierdzenia, wedle którego wybór między ujmowaniem działalności sądów w trudnych przypadkach stosowania prawa jako działalności „czysto politycznej” albo „czysto jurydycznej” jest wyborem fałszywym. Cel ten realizuję w następujący sposób. Najpierw wprowadzam pojęcie epistemicznego ujęcia wewnętrznego punktu widzenia, które łączy się z warunkami poznania prawniczego. Następnie proponuję rozróżnienie między mocnym a słabym ujęciem tak rozumianego wewnętrznego punktu widzenia. Podstawową rolę odgrywają tu takie kryteria jak: autonomia prawa, istotność czynnika podmiotowego w stosowaniu prawa, czy sporność treści prawa. W dalszej kolejności przybliżam specyfikę ujęcia mocnego, a następnie charakterystykę ujęcia słabego. Staram się pokazać, że ostra granica między tym, co prawnicze, a tym, co polityczne, możliwa jest tylko przy przyjęciu mocnego ujęcia wewnętrznego punktu widzenia. Zarazem podaję powody, dla których ujęcie takie należy odrzucić. W części końcowej krótko podsumowuję najważniejsze ustalenia.

Słowa kluczowe: wewnętrzny punkt widzenia, poznanie prawnicze, Hart

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 4(41)/2024, s. 19-35.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.4.19

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 277

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa

Patryk Kupis — Wed, 28 Aug 2024 08:25:30 +0000

dr hab. Robert Piszko, prof. US

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Od czasu, gdy G. Lakoff i M. Johnson opublikowali książkę pod tytułem Metafphors We Live By, dostrzeżono metafory i ich rolę w życiu codziennym. Metafora przestała być odtąd środkiem tylko wyobraźni poetyckiej i ozdobą retoryczną. Zaczęła być postrzegana także jako forma ludzkiego myślenia, narzędzie poznania. Metaforę zaczęto dostrzegać w takich dziedzinach życia, w których była dotychczas nieobecna. Do dziedzin tych zalicza się też prawo. Entuzjazm autorów dostrzegających w prawie wielką rolę obrazowania metaforycznego nie jest jednak uzasadniony. Analiza podawanych w opracowaniach naukowych przykładów metafor w tekstach aktów prawnych wskazuje na zbytnią dowolność kwalifikowania pewnych wyrażeń jako metafor i dostrzeganie ich roli lub przydatności tam, gdzie jej nie ma – czyli także w tekstach prawnych i w wykładni prawa. Metaforami nazywa się w nich związki frazeologiczne oraz wyrażenia wcześniej metaforyczne, które w wyniku konwencjonalizacji czy leksykalizacji trwale utraciły ten charakter. Potencjalny efekt przyjęcia kognitywistycznej pespektywy był już wcześniej inaczej osiągany w naukach prawnych na oczekiwanym poziomie. Rezultaty wskazywane jako możliwe do osiągnięcia przy użyciu narzędzi kognitywistki nie są niczym nowym, a możliwość ich osiągania jest dyskusyjna albo niemożliwa. Metafora konceptualna może natomiast pełnić ważną rolę, jeśli chodzi uzasadnienie decyzji sądowych lub administracyjnych, treść podręczników prawa, wypowiedzi przedstawicieli doktryny odniesieniu do prawa Posługując się językiem kognitywistki, można w bardziej obiecujący sposób uczynić przedmiotem badań struktury radialne pojęć prawnych i etycznych, co może umożliwić współistnienie ludzi i sztucznej inteligencji. Materiał badawczy zbadano głównie przy użyciu metody analizy lingwistycznej.

Słowa kluczowe: metafora, związek frazeologiczny, motywacja konceptualna, struktury radialne, rozumowanie prawnicze, poznanie prawnicze, wykładnia prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 2(39) 2024, s. 19-33.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.2.19