Archiwum Filozofii Prawa
i Filozofii Społecznej Journal of the Polish Section of IVR ISSN 2082-3304 Logo Polskiej Sekcji IVR Polska Sekcja IVR ↗

Artykuł naukowy

Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych)

Autorzy artykułu
  1. Tomasz Grzybowski
  2. Marta Sarnowiec-Cisłak

Determining Temporal Limits of Court’s Interpretative Decision (in Light of the Case Law of Administrative Courts)

Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 2(39)/2024, s. 5-18

DOI 10.36280/afpifs.2024.2.5 ↗
Numer
nr 2(39)/2024
Strony
5-18
Opublikowano
Język tekstu
polski

polski

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest zagadnienie zmiany kierunku interpretacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, która wywołuje niekiedy następstwa zbliżone do skutków prawodawczej zmiany stanu prawnego. Autorzy podejmują na tym tle próbę sformułowania opisu praktyki stosowania prawa, tj. przedstawienia argumentów jurydycznych wspierających decyzję o zakresie temporalnym zastosowania wyinterpretowanej normy prawnej, jak i rekonstrukcji tkwiących u ich podstaw założeń. Na przykładzie dwóch grup wybranych judykatów autorzy rozpatrują przypadki, w których argumentacja dotycząca czasowego zasięgu oddziaływania określonego kierunku interpretacji pojawia się w uzasadnieniach orzeczeń sądów administracyjnych. Przeprowadzona analiza potwierdza, że choć sądy te przyjmują zasadniczo założenie o retrospektywnym oddziaływaniu wykładni, to w sytuacji, gdy treść wywiedzionej normy prawnej zasadniczo odbiega od dotychczasowej praktyki interpretacyjnej, poszukują legitymizacji swoich działań poprzez uzasadnienie rozstrzygnięcia intertemporalnego wartościami konstytucyjnymi. Wartości te stanowią zasadnicze ramy interpretacji odzwierciedlające model kulturowy dominujący w rodzimej, prawniczej wspólnocie komunikacyjnej. W razie dostrzeżenia ryzyka naruszenia wartości leżących u podstaw zakazu retroakcji, takich jak pewność prawa, czy zasada zaufania do organów władzy publicznej, sądy wskazują racje przemawiające za limitacją temporalnego zakresu wykładni pro futuro , bądź przeciwnie – za jej działaniem ex tunc . Na tym tle retrospektywny skutek wykładni jawi się nie tyle jako konsekwencja dokonywanej wykładni, ile jako domniemanie interpretacyjne, które może zostać obalone bądź potwierdzone, jeżeli zostaną przedstawione argumenty, które pozwolą odnieść wykładnię tylko do stanów przyszłych albo które stanowią dodatkowe wsparcie dla twierdzenia o wstecznym zastosowaniu nowej wykładni.

Słowa kluczowe

  • zmiana interpretacji
  • granice temporalne
  • sądy administracyjne
  • retrospektywność
  • pewność prawa
  • zasada zaufania do organów władzy publicznej
  • uzasadnienie temporalne granice
  • decyzje interpretacyjne
  • orzecznictwo
  • sądy administracyjne
  • historia prawa
  • wykładnia prawa
  • pewność prawa

angielski

Abstract

Subject of consideration in this article remains the problem of changing direction of interpretation in judicial-administrative jurisprudence, which sometimes produces consequences similar to the effects of a legislative change. Against this background, the authors attempt to formulate a description of the practice of application of law, i.e. to present jurisprudential arguments supporting decision on the scope of application of interpreted legal norm, as well as to reconstruct underlying assumptions. Using an example of two groups of selected judgments, authors consider cases in which argumentation of the temporal scope of impact of a particular interpretative direction appears in the justifications of administrative court decisions. The analysis carried out confirms that although courts generally assume the retrospective impact of interpretation, in a situation where the content of the derived legal norm fundamentally deviates from previous interpretative practice, they seek legitimization of their actions by justifying the intertemporal decision with constitutional values. These values provide an essential interpretive framework reflecting the cultural model prevalent in the native legal communication community. If courts perceive a risk of violating the values underlying the prohibition of retroactivity, such as legal certainty or principle of trust in public authorities, they indicate reasons for limiting the temporal scope of interpretation pro futuro, or on the contrary, for its effect ex tunc. Against this background, the retrospective effect of interpretation appears not as a consequence of interpretation being made, but rather as a kind of interpretative presumption that can be rebutted or confirmed if arguments are made that allow the interpretation to apply only to future states, or that give additional suport for retrospective application of new interpretation.

Keywords

  • change of interpretation
  • temporal limits
  • administrative courts
  • retrospectivity
  • legal certainty
  • principle of trust in public authorities
  • justification.
Pełny tekst PDF Jak cytować

Bibliografia

50 pozycji bibliograficznych

Literatura

  1. Aarnio, A., Peczenik, A. (1995). Suum Cuique Tribuere. Some Reflections On Law, Freedom and Justice. Ratio Juris 8, 142-179.

  2. Barbour, J. (2019). Koniec czasu. Nowa rewolucja w fizyce. Kraków: Copernicus Center Press.

  3. Bogucki, O. (2015). Sposoby pojmowania „historyczności” wykładni prawa. Państwo i Prawo 9, 34-52.

  4. Broekman, J. M. (1985). Dyskurs prawniczy – tekst i mit. Studia Prawnicze 3-4, 27-37.

  5. Brożek, B. (2011). Pewność prawa jako stabilność strukturalna, Forum Prawnicze 6, 23-29.

  6. Brzeziński, B. (2005). O potrzebie sformułowania sądowej strategii interpretacji ustaw podatkowych. In: J. Góral, R. Hauser, J. Trzciński (eds.), Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980 -2005. Warszawa: Naczelny Sąd

  7. Bunikowski, D. (2005). Teoria deklaratoryjna i konstytutywna wykładni (Aktywizm i pasywizm prawniczy). Państwo i Prawo 11, 47-61.

  8. Dyrda, A., Gizbert -Studnicki, T. (2016). Czy systemowość jest konieczną właściwością prawa?. Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji 104, 19-37.

  9. Fuller, L.L. (2004). Moralność prawa. Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.

  10. Golecki, M.J. (2011). Między pewnością a efektywnością. Marginalizm instytucjonalny wobec prawotwórczego stosowania prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.

  11. Grzybowski, T. (2013). Wpływ zmian prawa na jego wykładnię. Warszawa: Wolters Kluwer.

  12. Grzybowski, T. (2017). Argumentacja konstytucyjna jako metoda (de)legitymizacji władzy sędziowskiej. In A. Kotowski, E. Maniewska (eds.), Argumentacja konstytucyjna w orzecznictwie sądowym. Warszawa: Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego.

  13. Grzybowski, T., Sarnowiec -Cisłak, M. (2018). Ważenie zasad prawa w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 6, 47-71.

  14. Hart, H.L.A. (2014). Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 2, 5-20.

  15. Kalisz, A. (2007). Multicentryczność systemu prawa polskiego a działalność orzecznicza Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 35-49.

  16. Kłoda, M. (2014). Zastosowanie zasad prawa międzyczasowego prywatnego do skutków zmiany wykładni przyjętej w orzecznictwie. Państwo i Prawo 2, 34-49.

  17. Kozak, A. (1997). Pojmowanie prawa w teorii wykładni. Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo 260.

  18. Leszczyński, J. (2010). Pozytywizacja prawa w dyskursie dogmatycznym. Kraków: Universitas.

  19. Leszczyński, L. (2017). Praktyka precedensowa w porządku prawa stanowionego. Podstawowe czynniki warunkujące. Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji 110, 159-175.

  20. Leszczyński, L., Zirk -Sadowski, M., Wojciechowski, B. (2015). Wykładnia w prawie administracyjnym. System Prawa Administracyjnego. Tom 4. Warszawa: C. H. Beck.

  21. Łętowska, E. (2002). Kilka uwag o praktyce wykładni. Kwartalnik Prawa Publicznego 1, 29-64.

  22. Masing, J. (2017). Jedność i różnorodność europejskiej ochrony praw podstawowych. Państwo i Prawo 12, 23-42.

  23. Mikołajewicz, J. (2015). Sytuacje intertemporalne, rozstrzygnięcia intertemporalne, zasady intertemporalne. In J. Mikołajewicz (eds.), Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawowe. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza, funkcje, aksjologia. Warszawa: C.H. Beck.

  24. Mikołajewicz, J. (2015). Zmiana prawa. In J. Mikołajewicz (eds.), Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawowe. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza, funkcje, aksjologia. Warszawa: C.H. Beck.

  25. Morawski, L. (1996). Precedens a wykładnia. Państwo i Prawo 10, 3-22.

  26. Nowak-Far, A. (2014). Katafatyczny kod prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3, 5-21.

  27. Nowak-Far, A. (2020). Prawo Unii Europejskiej. Języki, struktury, działanie w praktyce. Warszawa: C.H. Beck.

  28. Patryas, W. (2022). Przepisy o stosowaniu przepisów. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1, 9-22.

  29. Perelman, Ch. (1984). Logika prawnicza. Nowa retoryka. Warszawa: PWN.

  30. Pietrzykowski, T. (2003). Temporalny zakres obowiązywania prawa. Państwo i Prawo 4, 45-56.

  31. Przybysz, P. (2017). Glosa do uchwały NSA z dnia 19 grudnia 2016 r., II FPS 3/16. Orzecznictwo Sądów Polskich 10, 106.

  32. Raz, J. (2000). Autorytet prawa. Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.

  33. Roszkiewicz, J. (2021). Uzasadnienie rozstrzygnięć organów władzy publicznej jako wartość konstytucyjna. Przegląd Konstytucyjny 3, 178-198.

  34. Sarnowiec-Cisłak, M. (2019). Klauzula odraczająca w praktyce sądów administracyjnych. Toruń: TNOiK.

  35. Skwirowski, P. (2010). Fiskusie, odpuść zaległości!. Gazeta Wyborcza z 17.06.2010 r.

  36. Smolak, M. (2003). Uzasadnienie sądowe jako argumentacja z moralności politycznej. Kraków: Zakamycze.

  37. Supera, Ł. (2013). Ochrona uzasadnionych oczekiwań a wsteczne działanie wykładni orzeczniczej w prawie cywilnym. Warszawa:

  38. https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/275/rozprawa_doktorska_Lukasz_P_Supera_re pozytorium.pdf?sequence=1.

  39. Tobor, Z. (2013). W poszukiwaniu intencji prawodawcy. Warszawa: Wolters Kluwer.

  40. Wróbel, W. (2003). Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym. Kraków: Zakamycze.

  41. Wróblewski, J. (1973). Wartości a decyzja sądowa. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: Ossolineum.

  42. Wróblewski, J. (1986). Obowiązywanie systemowe i granice dogmatycznego podejścia do systemu prawa, Studia Prawno-Ekonomiczne 36, 26-30.

  43. Wróblewski, J. (1988). Sądowe stosowanie prawa. Warszawa: PWN.

  44. Wróblewski, J. (1971). Legal decision and its justification, Logique et Analyse 14, 409-419.

  45. Załuski, W. (2017). Etyczne aspekty doświadczania czasu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

  46. Zieliński, M., Ziembiński, Z. (1988). Uzasadnianie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie. Warszawa: PWN.

  47. Ziembiński, Z. (1985). Deskrypcjonistyczna i rekonstrukcjonistyczna analiza języka w prawoznawstwie, Studia Prawnicze 3-4, 329-341.

  48. Zirk-Sadowski, M. (1988). Prawo wewnętrzne a prawo międzynarodowe publiczne. Zarys zagadnień teoretycznoprawnych. Państwo i Prawo 6, 58-66.

  49. Zirk-Sadowski, M. (2012). Trzecia władza w procesie autonomizacji prawa. In M. Pichlak (eds.), Profesjonalna kultura prawnicza. Warszawa: Scholar.

  50. Zirk-Sadowski, M. (2023). Uczestniczenie prawników kulturze. In: M. Zirk-Sadowski (eds.), Prawo w kulturze. Eseje wybrane z teorii i filozofii prawa. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Informacje o publikacji

Autor i afiliacja

Tomasz Grzybowski

Autor i afiliacja

Marta Sarnowiec-Cisłak

Dane wydania

Numer nr 2(39)/2024

Strony
5-18
Opublikowano
DostępOtwarty LicencjaCC BY 4.0 ↗

Jak cytować

Opis bibliograficzny i zweryfikowane formaty eksportowe.

Format AFPiFS

T. Grzybowski, M. Sarnowiec-Cisłak, Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych), „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 2(39)/2024, s. 5–18, DOI: 10.36280/afpifs.2024.2.5

Eksportuj dane cytowania