O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia

Paweł Jabłoński

doi:10.36280/afpifs.2024.4.19

Artykuł naukowy

O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia

Paweł Jabłoński

On the Difference Between a Strong and Weak Version of the Idea of an Internal Point of View

Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 4(41)/2024, s. 19-35

DOI 10.36280/afpifs.2024.4.19 ↗

Numer: nr 4(41)/2024
Strony: 19-35
Opublikowano: 2024
Język tekstu: polski

polski

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest teoretyczne wyeksponowanie twierdzenia, wedle którego wybór między ujmowaniem działalności sądów w trudnych przypadkach stosowania prawa jako działalności „czysto politycznej” albo „czysto jurydycznej” jest wyborem fałszywym. Cel ten realizuję w następujący sposób. Najpierw wprowadzam pojęcie epistemicznego ujęcia wewnętrznego punktu widzenia, które łączy się z warunkami poznania prawniczego. Następnie proponuję rozróżnienie między mocnym a słabym ujęciem tak rozumianego wewnętrznego punktu widzenia. Podstawową rolę odgrywają tu takie kryteria jak: autonomia prawa, istotność czynnika podmiotowego w stosowaniu prawa, czy sporność treści prawa. W dalszej kolejności przybliżam specyfikę ujęcia mocnego, a następnie charakterystykę ujęcia słabego. Staram się pokazać, że ostra granica między tym, co prawnicze, a tym, co polityczne, możliwa jest tylko przy przyjęciu mocnego ujęcia wewnętrznego punktu widzenia. Zarazem podaję powody, dla których ujęcie takie należy odrzucić. W części końcowej krótko podsumowuję najważniejsze ustalenia.

Słowa kluczowe

wewnętrzny punkt widzenia
poznanie prawnicze
Hart

angielski

Abstract

This article aims to theoretically expose the claim that the choice between framing the activity of courts in hard cases as „purely political” or „purely juridical” activity is a false choice. I achieve this goal in the following way. First, I introduce the notion of an epistemic account of the internal point of view, which is linked to the conditions of legal cognition. Then I propose a distinction between a strong and weak account of the internal point of view so understood. Such criteria as the autonomy of the law, the relevance of the subject factor in the application of the law, or the arguability of the content of the law play a fundamental role here. Next, I provide a more detailed characterization of the strong view of the internal point of view and the weak one. I try to show that a sharp line between what is legal and what is political is possible only with the adoption of a strong account of the internal point of view. At the same time, I give reasons why such an account of the internal point of view should be rejected. In the concluding section, I briefly summarize the most important findings.

Keywords

internal point of view
legal cognition
Hart

Pełny tekst PDF Jak cytować

Bibliografia

50 pozycji bibliograficznych

Literatura

Bator A. (2020), Założenie racjonalnego prawodawcy w polskiej debacie teoretycznoprawnej. Punkt wyjścia i jego krytyka, „Przegląd Prawa i Administracji”, CXX/1, 21–34.
Berman H. J. (1995), Prawo i rewolucja. Kształtowanie się zachodniej tradycji prawnej, trans. S. Amsterdamski, Warszawa: Wydawnictwo
Naukowe PWN.
Bugarič B. (2021), Kryzys demokracji konstytucyjnej w postkomunistycznej Europie. „Ziemia niczyja” między demokracją a autorytaryzmem, trans. K. Kocemba i W. Zomerski. In A. Czarnota, M. Paździora, M. Stambulski (eds) Polityczność, tożsamość, sfera publiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 123–174.
Dworkin R. (1998), Biorąc prawa poważnie, trans. T. Kowalski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dworkin R. (2006), Imperium prawa, trans. J. Winczorek, Warszawa: Wolters Kluwer.
Dworkin R. (2011), Justice for Hedgehogs, Cambridge, Mass., London: Harvard University Press.
Dyrda A. (2015), Are Fundamental Legal Reasons Internal? A Few Remarks on the Hartian Idea of the Internal Point of View. In M. Araszkiewicz, P. Banaś, T. Gizbert-Studnicki, K. Płeszka (eds), Problems of Normativity, Rules and Rule-Following, Cham - Heidelberg - New Y ork – Dordrecht – London: Springer, 229-239.
Gizbert-Studnicki T. & Dyrda A. & Grabowski A. (2016), Metodologiczne dychotomie. Krytyka pozytywistycznych teorii prawa, Warszawa: Wolters Kluwer.
Gromski W. (2000) Autonomia i instrumentalny charakter prawa, Wrocław: Kolonia Limited.
Gromski W. (2001), Autonomia prawa jako funkcja kultury prawnej. In W. Gromski (ed.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Autonomia prawa, Wrocław: Kolonia Limited, 36-62.
Gromski W. (2016), Autonomia prawa. In A. Bator (ed.), Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, Warszawa: Wolters Kluwer, 53-56.
Hart, H. L. A. (1998), Pojęcie prawa, trans. J. Woleński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hart, H. L. A. (2001), Eseje z filozofii prawa, trans. J. Woleński, Warszawa:
Dom Wydawniczy ABC.
Hatzistavrou A., An Epistemic Account of the Internal Point of View, “Law and Philosophy”, M. Freeman, R. Harrison (eds.), “Current Legal Issues” 2007, Vol 10, 118–136.
Jabłoński P. (2011), O filozoficznym reprezentowaniu prawa: Komentarz do metateoretycznych rozważań Artura Kozaka. In P Jabłoński, P. Kaczmarek, M. Paździora, M. Pichlak (eds), Perspektywy juryscentryzmu, Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, 173-187.
Jabłoński P. & Pichlak M. (2013), Miejsce refleksji krytycznej w instytucjonalnej wiedzy o prawie, „Principia” L VII-L VIII, 269–295.
Jabłoński P. & Kaczmarek P. (2017), Granice władzy prawniczej w perspektywie polskiej tradycji socjologicznej, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.
Jabłoński P. & Kaczmarek P. & Wojtanowski M. (2024), W olność ekspresji sędziego w czasach kryzysu kultury politycznoprawnej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Jabłoński P. (in print), Niepewność Herkulesa. Problem szacunku dla prawa w perspektywie teorii Ronalda Dworkina, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Kamela P. (2008), Prawo i moralność w koncepcjach H. L. A. Harta, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kaplan J. (2023), The Internal Point of View, “Law and Philosophy”, Vol 42, 211–236.
Kozak A., (2002), Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej, Wrocław: Kolonia Limited.
Kozak A. (2010), Dylematy prawniczej dyskrecjonalności. Między ideologią polityki a teorią prawa. In W. Staśkiewicz, T. Stawecki (eds), Dyskrecjonalność w prawie. Materiały XVIII Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Teorii i Filozofii Prawa, Warszawa: LexisNexis.
Łętowska E. (2005), Communicare et humanum, et necesse est - o komunikacyjnej misji muzyków i prawników, „Monitor Prawniczy”, no. 1, 3–7.
MacCormick N. (1978), Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford, New Y ork: Oxford University Press.
MacCormick N. (2008), H. L. A. Hart, wydanie drugie, Stanford, California: Stanford University Press.
Nowak L. (1973), Interpretacja prawnicza. Studium z metodologii prawoznawstwa, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Patterson D. (1999), Explicating the Internal Point of View, “SMU Law Reviews”, Vol 52:1, 67-74.
Pichlak M. (2014), Artura Kozaka cierpliwość wobec prawa, „Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna”, t. 3, nr 1, 226–242.
Pichlak M. (2021), Sytuacja autorytarna i rządy prawa. Socjologiczno-prawne wyjaśnienia kryzysu konstytucyjnego, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 43, nr 1, 173–183.
Pietrzykowski T. (2017), Naturalizm i granice nauk prawnych. Esej z metodologii prawoznawstwa, Warszawa: Wolters Kluwer.
Postema G. (1982), Coordination and Convention at the Foundations of Law, “Journal of Legal Studies”, Vol 11:1, 165-203.
Pulka Z. (1999), Hart-Dworkin – dwa warianty „wewnętrznego” postrzegania prawa, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2142, „Przegląd Prawa i Administracji” XLII, 21-42.
Raz J. (1980), The Concept of a Legal System, Oxford: Oxford University Press.
Raz J. (2000), Autorytet prawa, trans. P. Maciejko, Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.
Ricoeur P. (2005), O sobie samym jako innym, trans. B. Chełstowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sadurski W., (2008), Prawo przed sądem. Studium sądownictwa konstytucyjnego w postkomunistycznych państwach Europy Środkowej i Wschodniej, trans. P. Mleczko, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Schauer F. (1994), Fuller’ s Internal Point of View, “Law and Philosophy”, Vol 13, 285-312.
Shapiro, S. J. (2006), What Is the Internal Point of View?, “Fordham Law Review”, Vol 75:3, 1157–1170.
Simmons A. J. (1979), Moral Principles and Political Obligations, Princeton, New Jersey. Chichester, West Sussex: Princeton University Press.
Staśkiewicz K. (2019), Trzy źródła juryscentryzmu – filozofia prawa Artura Kozaka, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”, Vol 19:1, 79-93.
Waldron J. (2005), The Rule of Law as a Theater of Debate. In J. Burley (ed.), Dworkin and His Critics: With Replies by Dworkin, Malden, Oxford, Carlton: Blackwell Publishing, 319-336. W arto chronić państwo prawa. Andrzej Wróbel w rozmowie z Krzysztofem
Sobczakiem, (2017), Warszawa: Wolters Kluwer.
Wendel, W. B. (2006), Lawyers, Citizens, and the Internal Point of View, “Cornell Law Faculty Publications”, Vol 98, 1473-1499.
Wojtczak S. (2014), Wpływ konceptu „racjonalnego prawodawcy” na polską kulturę prawną. In J. Czapska, M. Dudek, M. Stępień (eds), Wielowymiarowość prawa, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 87– 104.
Zirk-Sadowski, M. (2000), Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków: Kantor Wydawniczy Zakamycze.
Zirk-Sadowski M. & Bekrycht T. (2017), W ewnętrzny punkt widzenia i znaczenie pojęcia wspólnoty komunikacyjnej w metodologii prawoznawstwa (Wprowadzenie do problematyki), „Folia Iuridica”, Vol 79, 5-7.
Zirk-Sadowski M. (2023), W ykładnia prawa a wspólnoty sędziów. In M. Zirk- Sadowski, Prawo w kulturze. Eseje wybrane z teorii i filozofii prawa, Warszawa: Wolters Kluwer, 373–387.

Informacje o publikacji

Autor i afiliacja

Paweł Jabłoński

Uniwersytet Wrocławski

ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9562-4419

Dane wydania

Numer nr 4(41)/2024

Strony: 19-35
Opublikowano: 2024
DOI: 10.36280/afpifs.2024.4.19
PDF: Pełny tekst PDF

DostępOtwarty LicencjaCC BY 4.0 ↗

Jak cytować

Opis bibliograficzny i zweryfikowane formaty eksportowe.

Format AFPiFS

P. Jabłoński, O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 4(41)/2024, s. 19–35, DOI: 10.36280/afpifs.2024.4.19

Eksportuj dane cytowania

[ref-001] Bator A. (2020), Założenie racjonalnego prawodawcy w polskiej debacie teoretycznoprawnej. Punkt wyjścia i jego krytyka, „Przegląd Prawa i Administracji”, CXX/1, 21–34.

[ref-002] Berman H. J. (1995), Prawo i rewolucja. Kształtowanie się zachodniej tradycji prawnej, trans. S. Amsterdamski, Warszawa: Wydawnictwo

[ref-003] Naukowe PWN.

[ref-004] Bugarič B. (2021), Kryzys demokracji konstytucyjnej w postkomunistycznej Europie. „Ziemia niczyja” między demokracją a autorytaryzmem, trans. K. Kocemba i W. Zomerski. In A. Czarnota, M. Paździora, M. Stambulski (eds) Polityczność, tożsamość, sfera publiczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 123–174.

[ref-005] Dworkin R. (1998), Biorąc prawa poważnie, trans. T. Kowalski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[ref-006] Dworkin R. (2006), Imperium prawa, trans. J. Winczorek, Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-007] Dworkin R. (2011), Justice for Hedgehogs, Cambridge, Mass., London: Harvard University Press.

[ref-008] Dyrda A. (2015), Are Fundamental Legal Reasons Internal? A Few Remarks on the Hartian Idea of the Internal Point of View. In M. Araszkiewicz, P. Banaś, T. Gizbert-Studnicki, K. Płeszka (eds), Problems of Normativity, Rules and Rule-Following, Cham - Heidelberg - New Y ork – Dordrecht – London: Springer, 229-239.

[ref-009] Gizbert-Studnicki T. & Dyrda A. & Grabowski A. (2016), Metodologiczne dychotomie. Krytyka pozytywistycznych teorii prawa, Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-010] Gromski W. (2000) Autonomia i instrumentalny charakter prawa, Wrocław: Kolonia Limited.

[ref-011] Gromski W. (2001), Autonomia prawa jako funkcja kultury prawnej. In W. Gromski (ed.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Autonomia prawa, Wrocław: Kolonia Limited, 36-62.

[ref-012] Gromski W. (2016), Autonomia prawa. In A. Bator (ed.), Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, Warszawa: Wolters Kluwer, 53-56.

[ref-013] Hart, H. L. A. (1998), Pojęcie prawa, trans. J. Woleński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[ref-014] Hart, H. L. A. (2001), Eseje z filozofii prawa, trans. J. Woleński, Warszawa:

[ref-015] Dom Wydawniczy ABC.

[ref-016] Hatzistavrou A., An Epistemic Account of the Internal Point of View, “Law and Philosophy”, M. Freeman, R. Harrison (eds.), “Current Legal Issues” 2007, Vol 10, 118–136.

[ref-017] Jabłoński P. (2011), O filozoficznym reprezentowaniu prawa: Komentarz do metateoretycznych rozważań Artura Kozaka. In P Jabłoński, P. Kaczmarek, M. Paździora, M. Pichlak (eds), Perspektywy juryscentryzmu, Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, 173-187.

[ref-018] Jabłoński P. & Pichlak M. (2013), Miejsce refleksji krytycznej w instytucjonalnej wiedzy o prawie, „Principia” L VII-L VIII, 269–295.

[ref-019] Jabłoński P. & Kaczmarek P. (2017), Granice władzy prawniczej w perspektywie polskiej tradycji socjologicznej, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.

[ref-020] Jabłoński P. & Kaczmarek P. & Wojtanowski M. (2024), W olność ekspresji sędziego w czasach kryzysu kultury politycznoprawnej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.

[ref-021] Jabłoński P. (in print), Niepewność Herkulesa. Problem szacunku dla prawa w perspektywie teorii Ronalda Dworkina, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.

[ref-022] Kamela P. (2008), Prawo i moralność w koncepcjach H. L. A. Harta, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

[ref-023] Kaplan J. (2023), The Internal Point of View, “Law and Philosophy”, Vol 42, 211–236.

[ref-024] Kozak A., (2002), Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej, Wrocław: Kolonia Limited.

[ref-025] Kozak A. (2010), Dylematy prawniczej dyskrecjonalności. Między ideologią polityki a teorią prawa. In W. Staśkiewicz, T. Stawecki (eds), Dyskrecjonalność w prawie. Materiały XVIII Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Teorii i Filozofii Prawa, Warszawa: LexisNexis.

[ref-026] Łętowska E. (2005), Communicare et humanum, et necesse est - o komunikacyjnej misji muzyków i prawników, „Monitor Prawniczy”, no. 1, 3–7.

[ref-027] MacCormick N. (1978), Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford, New Y ork: Oxford University Press.

[ref-028] MacCormick N. (2008), H. L. A. Hart, wydanie drugie, Stanford, California: Stanford University Press.

[ref-029] Nowak L. (1973), Interpretacja prawnicza. Studium z metodologii prawoznawstwa, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

[ref-030] Patterson D. (1999), Explicating the Internal Point of View, “SMU Law Reviews”, Vol 52:1, 67-74.

[ref-031] Pichlak M. (2014), Artura Kozaka cierpliwość wobec prawa, „Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna”, t. 3, nr 1, 226–242.

[ref-032] Pichlak M. (2021), Sytuacja autorytarna i rządy prawa. Socjologiczno-prawne wyjaśnienia kryzysu konstytucyjnego, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, t. 43, nr 1, 173–183.

[ref-033] Pietrzykowski T. (2017), Naturalizm i granice nauk prawnych. Esej z metodologii prawoznawstwa, Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-034] Postema G. (1982), Coordination and Convention at the Foundations of Law, “Journal of Legal Studies”, Vol 11:1, 165-203.

[ref-035] Pulka Z. (1999), Hart-Dworkin – dwa warianty „wewnętrznego” postrzegania prawa, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2142, „Przegląd Prawa i Administracji” XLII, 21-42.

[ref-036] Raz J. (1980), The Concept of a Legal System, Oxford: Oxford University Press.

[ref-037] Raz J. (2000), Autorytet prawa, trans. P. Maciejko, Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.

[ref-038] Ricoeur P. (2005), O sobie samym jako innym, trans. B. Chełstowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

[ref-039] Sadurski W., (2008), Prawo przed sądem. Studium sądownictwa konstytucyjnego w postkomunistycznych państwach Europy Środkowej i Wschodniej, trans. P. Mleczko, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.

[ref-040] Schauer F. (1994), Fuller’ s Internal Point of View, “Law and Philosophy”, Vol 13, 285-312.

[ref-041] Shapiro, S. J. (2006), What Is the Internal Point of View?, “Fordham Law Review”, Vol 75:3, 1157–1170.

[ref-042] Simmons A. J. (1979), Moral Principles and Political Obligations, Princeton, New Jersey. Chichester, West Sussex: Princeton University Press.

[ref-043] Staśkiewicz K. (2019), Trzy źródła juryscentryzmu – filozofia prawa Artura Kozaka, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”, Vol 19:1, 79-93.

[ref-044] Waldron J. (2005), The Rule of Law as a Theater of Debate. In J. Burley (ed.), Dworkin and His Critics: With Replies by Dworkin, Malden, Oxford, Carlton: Blackwell Publishing, 319-336. W arto chronić państwo prawa. Andrzej Wróbel w rozmowie z Krzysztofem

[ref-045] Sobczakiem, (2017), Warszawa: Wolters Kluwer.

[ref-046] Wendel, W. B. (2006), Lawyers, Citizens, and the Internal Point of View, “Cornell Law Faculty Publications”, Vol 98, 1473-1499.

[ref-047] Wojtczak S. (2014), Wpływ konceptu „racjonalnego prawodawcy” na polską kulturę prawną. In J. Czapska, M. Dudek, M. Stępień (eds), Wielowymiarowość prawa, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 87– 104.

[ref-048] Zirk-Sadowski, M. (2000), Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków: Kantor Wydawniczy Zakamycze.

[ref-049] Zirk-Sadowski M. & Bekrycht T. (2017), W ewnętrzny punkt widzenia i znaczenie pojęcia wspólnoty komunikacyjnej w metodologii prawoznawstwa (Wprowadzenie do problematyki), „Folia Iuridica”, Vol 79, 5-7.

[ref-050] Zirk-Sadowski M. (2023), W ykładnia prawa a wspólnoty sędziów. In M. Zirk- Sadowski, Prawo w kulturze. Eseje wybrane z teorii i filozofii prawa, Warszawa: Wolters Kluwer, 373–387.

O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia

Abstrakt

Słowa kluczowe

Abstract

Keywords

Bibliografia

Literatura

Informacje o publikacji

Paweł Jabłoński

Numer nr 4(41)/2024

Jak cytować

Format AFPiFS

ACM

ACS

APA

ABNT

Chicago

Harvard

IEEE

MLA

Turabian

Vancouver

OSCOLA

Eksportuj dane cytowania