Archiwum Filozofii Prawa
i Filozofii Społecznej Journal of the Polish Section of IVR ISSN 2082-3304 Logo Polskiej Sekcji IVR Polska Sekcja IVR ↗

Research article

The judge as a promoter of peace

Autorzy artykułu
  1. Adam Zienkiewicz

The judge as a promoter of peace

Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 2(43)/2025, s. 120-135

DOI 10.36280/afpifs.2025.2.120 ↗
Numer
nr 2(43)/2025
Strony
120-135
Opublikowano
Język tekstu
polski

polski

Abstrakt

Głównym celem tekstu jest zwrócenie uwagi na specyficzną rolę „promotora pokoju”, jaką może współcześnie pełnić nie tylko prawnik świadczący pomoc prawną na rzecz klienta, ale również sędzia. Realizując wyznaczone zadanie, w toku teoretycznoprawnych rozważań zostanie w pierwszej kolejności przedstawiona różnica pomiędzy sądowym rozstrzyganiem sporów a ich rozwiązywaniem, w tym opartym na praktyce peacemaking , promującej pokojowe relacje interpersonalne i pozytywną przemianę osobową stron sporów, w ramach dążenia do ustanowienia między nimi stanu, określanego jako positive peace . Następnie, w ramach analizy dogmatycznoprawnej, zidentyfikowane zostaną aktualnie obowiązujące, wybrane regulacje prawne, które dają możliwość wdrażania z inicjatywy lub przy pomocy sędziego polubownych sposobów rozwiązywania sporów prawnych zawisłych przed polskim sądem cywilnym. W ostatniej części tekstu, dla dopełnienia krajowej cywilnoprawnej perspektywy, wskazane zostaną istotne modelowe założenia i cele szczególnego typu sądów tzw. Problem-Solving Courts (rozwijającego się zwłaszcza w USA), dającego sprawcy przestępstwa, uczestniczącego w konwencjonalnym postępowaniu sądowym, dodatkowo również szanse na podjęcie skutecznej walki z przyczynami popadania w konflikty z prawem i członkami społeczności w oparciu o koordynowany przez sędziego i wdrożony przez interdyscyplinarny zespół ekspertów, dedykowany dla danej jednostki tzw. problem-solving program . Rozważania prowadzą do wniosku, że katalog rozwiązań legislacyjnych dotyczących różnorodnych pojednawczych metod opanowywania sporów prawnych stopniowo coraz bardziej poszerza się, stwarzając realną szansę na ich optymalny dobór i aplikowanie, w tym z inicjatywy lub przy aktywnym udziale sędziego, promującego przywracanie pokojowych relacji społecznych.

Słowa kluczowe

  • sąd
  • peacemaker
  • Alternative Dispute Resolution
  • Problem-Solving Court

angielski

Abstract

The principal aim of this text is to draw attention to the singular role of a “promoter of peace”, which may be fulfilled nowadays both by a lawyer who provides legal assistance to a client and a judge. Discussing the matter from the standpoint of legal theory, the study will thus first examine the difference between judicial adjudication of disputes and their resolution, including methods based on the practice of peacemaking, which promotes peaceful interpersonal relations and positive personal transformation of the parties to disputes to establish between them a state known as positive peace. Subsequently, a dogmatic-legal analysis will seek to identify selected applicable regulations which offer the possibility of implementing, on the initiative or with the assistance of a judge, amicable modes of resolving legal disputes pending before a Polish civil court. In the final part of the study, the domestic normative perspective in the field of civil law will be supplemented with major model assumptions and objectives of a special type of court, a so-called Problem-Solving Court (developing especially in the USA), where the perpetrator of an offence who is subject to conventional court proceedings, is given an additional opportunity to effectively counter the causes of lawbreaking and conflicts with members of the community (e.g., ones stemming from drug or alcohol addiction abuse or mental disorders), based on the so-called problem-solving program tailored to the individual, which is coordinated by the judge and implemented by an interdisciplinary team of experts. These deliberations lead to the conclusion that the catalogue of legislative solutions in this respect is gradually expanding, creating a real opportunity to choose and apply various conciliatory methods of managing legal disputes, also on the initiative or with the active participation of the judge, who promotes the restoration of peaceful social relations.

Keywords

  • judge
  • peacemaker
  • Alternative Dispute Resolution
  • problem-solving court
Pełny tekst PDF Jak cytować

Bibliografia

41 pozycji bibliograficznych

Literatura

  1. Banasik P., Sąd zaangażowany społecznie – pożądany kierunek zmian, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017.

  2. Berman G., Feinblatt J., Judges and problem-solving courts, Center for Court Innovation, New York 2002.

  3. Berman G., Feinblatt J., Problem-solving courts: A brief primer, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 78–86.

  4. Bieliński A., Prawnik i jego misja w ramach procedur alternatywnego rozwiązywania sporów w wa-runkach kryzysu klasycznego wymiaru sprawiedliwości, “Kwartalnik ADR. Arbitraż i Mediacja” 2013, no. 2(22), pp. 25–34.

  5. Carter C. (ed.), Conflict resolution and peace education: Transformations across disciplines, Palgrave Macmillan, New York 2010.

  6. Casey P., Rottman D., Problem-solving courts: models and trends, “Justice System Journal” 2005, vol. 26, no. 1, pp. 35–56.

  7. Daicoff S., Comprehensive law practice: Law as a healing profession, Carolina Academic Press, Durham 2011.

  8. Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warszawa 2014.

  9. Goldberg S., Judging for the 21 st century: A problem-solving approach, National Judicial Institute, Ottawa 2005.

  10. Gutterman S., Collaborative law: A new model of dispute resolution, Bradford Publishing Company, Denver 2004.

  11. Jabłońska-Bonca J., Prawnik a sztuka negocjacji i retoryki, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002.

  12. Jabłońska-Bonca J., Prawnik jako negocjator – z problematyki retoryki interpersonalnej, “Studia Prawnicze” 2001, no. 3–4, pp. 135–155.

  13. Jauering O., Kilka uwag o celu procesu cywilnego, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1984, no. 3, pp. 61–72.

  14. Kalisz A., Mediator jako zawód włączony w ustrój sądów powszechnych – praktyka zmian dotyczą-cych mediacji cywilnej, “Studia Iuridica Lublinensia” 2018, vol. 27, no. 3, pp. 129–142.

  15. Kalisz A., Zienkiewicz A., Kompetencje mediacyjne sędziego w zakresie polubownego rozwiązywa-nia spraw cywilnych (uwagi na tle nowelizacji k.p.c.), „Państwo i Prawo” 2021, no. 10, pp. 90–105.

  16. Kalisz A., Zienkiewicz A., Mediacja sądowa i pozasądowa. Zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warsza-wa 2014.

  17. King M., Solution-focused judging bench book, Australasian Institute of Judicial Administration Incorporated, Melbourne 2009.

  18. King M., Freiberg A., Batagol B., Hymas R., Non-adversarial justice, Federation Press, Sydney 2009.

  19. Korybski A., Alternatywne rozwiązywanie sporów w USA – studium teoretycznoprawne, Wydawnic-two UMCS, Lublin 1993.

  20. Machnikowska A., Uwagi 12, 14 i 15 do art. 2055 k.p.c., in: Kodeks postępowania cywilnego. Komen-tarz do zmian 2019, vol. I, ed. T. Zembrzuski, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, pp. 149–151.

  21. Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Wydawnic -two Prawnicze LexisNexis, Warszawa 1999.

  22. Noll D., What is peacemaking?, Mediate.com, 17 May 2001, http://www.mediate.com/articles/ noll4.cfm (accessed: 10.07.2024).

  23. Płeszka K., Czapska J., Araszkiewicz M., Pękala M., Mediacja. Teoria, normy, praktyka, Wolters Klu-wer, Warszawa 2017.

  24. Rękas A., Mediacja w Polsce w prawie karnym, Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa 2011.

  25. Rodziewicz P., Uwaga 3 do art. 156 1 k.p.c., in: Kodeks postępowania cywilnego: komentarz, ed. E. Marszałkowska-Krześ, Legalis 2021.

  26. Wexler D., Robes and rehabilitation: How judges can help offenders “make good”, “Court Review” 2001, vol. 38, no. 1, pp. 8–23.

  27. Wexler D., Problem solving and relapse prevention in juvenile court, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 189–199.

  28. Wiener R., Brank E. (eds.), Problem solving courts. Social science and legal perspectives, Springer, New York – Heidelberg – Dordrecht 2013.

  29. Wiener R., Georges L., Social psychology and Problem-Solving Courts: Judicial role and decision making, in: Problem solving courts. Social science and legal perspectives, eds. R. Wiener, E. Brank, Springer, New York – Heidelberg – Dordrecht 2013.

  30. Winick B., How judge can use behavioral contracting, in: Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, eds. B. Winick, D. Wexler, Carolina Academic Press, Durham 2003, pp. 227–230.

  31. Winick B., Problem solving courts: Therapeutic jurisprudence in practice, in: Problem solving courts. Social science and legal perspectives, eds. R. Wiener, E. Brank, Springer, New York – Heidel-berg – Dordrecht 2013, pp. 211–232.

  32. Winick B., Wexler D. (eds), Judging in a therapeutic key: Therapeutic jurisprudence and the courts, Carolina Academic Press, Durham 2003.

  33. Wright J.K., Lawyers as peacemakers. Practicing holistic, problem-solving law, American Bar Asso -ciation, Chicago 2010.

  34. Zieliński A., Uwaga 2 do art. 205 6 k.p.c., in: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, eds. A. Zieliński, D. Flaga-Gieruszyńska, Legalis 2019.

  35. Zienkiewicz A., Cele Problem-Solving Courts a transformatywny potencjał mediacji w sprawach karnych – kilka uwag z perspektywy idei Comprehensive Law Movement, “Probacja” 2022, no. 4, pp. 91–128.

  36. Zienkiewicz A., Holizm prawniczy z perspektywy Comprehensive Law Movement. Studium teore -tycznoprawne, Difin, Warszawa 2018.

  37. Zienkiewicz A., Koncepcja sądu otwartego – wzmocnienie pluralizmu form wymiaru sprawiedliwo -ści, in: Mediacja – nowa droga rozwiązywania sporów, ed. A. Rękas, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, pp. 29–47.

  38. Zienkiewicz A., Mediation als eine Form der Justiz, in: Mediation als Verfahren konsensualer Streit-beilegung. Die deutsche, polnische und ukrainische Perspektive, ed. T. de Vries, Peter Lang, Frankfurt am Main 2012, pp. 3–22.

  39. Zienkiewicz A., Prawnik jako peacemaker – przeprosiny, przebaczenie, pojednanie w opanowywa-niu sporów prawnych, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2019, no. 4, pp. 43–57.

  40. Zienkiewicz A., Studium mediacji. Od teorii ku praktyce, Difin, Warszawa 2007.

Orzecznictwo

  1. decision making, in: Problem solving courts. Social science…, p. 6.

Informacje o publikacji

Autor i afiliacja

Adam Zienkiewicz

University of Warmia and Mazury in Olsztyn

Dane wydania

Numer nr 2(43)/2025

Strony
120-135
Opublikowano
DostępOpen LicencjaCC BY 4.0 ↗

Jak cytować

Opis bibliograficzny i zweryfikowane formaty eksportowe.

Format AFPiFS

A. Zienkiewicz, The judge as a promoter of peace, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 2(43)/2025, s. 120–135, DOI: 10.36280/afpifs.2025.2.120

Eksportuj dane cytowania