Archiwum Filozofii Prawa
i Filozofii Społecznej Journal of the Polish Section of IVR ISSN 2082-3304 Logo Polskiej Sekcji IVR Polska Sekcja IVR ↗

Research article

Sprawiedliwość tranzycyjna i kryzys konstytucyjny w Polsce w latach 2015-2019

Autorzy artykułu
  1. Michał Krotoszyński

Transitional Justice and the Constitutional Crisis: The Case of Poland (2015–2019)

Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 3(21)/2019, s. 22-39

DOI 10.36280/afpifs.2019.3.22 ↗
Numer
nr 3(21)/2019
Strony
22-39
Opublikowano
Język tekstu
polski

polski

Abstrakt

W ciągu ostatnich czterech lat sytuacja w Polsce stała się przedmiotem zainteresowania międzynarodowych gremiów prawniczych przede wszystkich ze względu na kryzys konstytucyjny. Lata 2015-2019 były jednak także okresem powrotu do narzędzi rozliczeń z przeszłością, wśród których wymienić można usuwanie symboli komunistycznych z przestrzeni publicznej, zmianę modelu lustracji oraz dalsze obniżenie emerytur funkcjonariuszy i pracowników organów bezpieczeństwa państwa PRL. W artykule stawiam tezę, że sfery te są ze sobą wzajemnie powiązane, kryzys konstytucyjny ma zaś wymiar retrospektywny. Tekst zaczynam od przedstawienia mechanizmów sprawiedliwości tranzycyjnej dotyczących okresu komunistycznego wprowadzonych w Polsce w ostatnich czterech latach. Następne omawiam możliwe wyjaśnienia kryzysu konstytucyjnego i jego aspektów związanych z rozliczeniami z przeszłością. Analiza prowadzi mnie do wniosku, że dramatyczne zmiany ustrojowe, które współcześnie dotknęły Polskę, mogą być wyjaśnione zarówno w kategorii walki o władzę, jak i jako rezultat konfliktu pomiędzy zasadą rządów prawa i zasadą indywidualnej odpowiedzialności – a odwołaniem się do odpowiedzialności zbiorowej w celu zaspokojenia tego, co rządzący uznają za sprawiedliwość.

Słowa kluczowe

  • sprawiedliwość tranzycyjna
  • lustracja
  • dekomunizacja
  • kryzys konstytucyjny w Polsce
  • Sąd Najwyższy
  • rządy prawa
  • zasada szczerości

angielski

Abstract

During the last four years the situation in Poland has been a matter of interest to the worldwide legal community mostly due to the constitutional crisis. Yet, the years 2015–2019 were also a time of a revival of transitional justice measures, such as cleansing the public sphere of communist symbols, remodelling of lustration law, and further reduction of pensions of communist secret service employees and officers. In this paper I argue that these spheres are interconnected and that Poland’s constitutional crisis has a transitional justice dimension. I start with an overview of retrospective instruments dealing with the communist past introduced in the last four years. Next, I turn to the constitutional crisis itself, discussing its possible explanations and transitional justice aspects. In the end I claim that the dramatic constitutional backsliding that Poland has recently experienced can be explained not only as a power grab, but also as a result of the tension between the rule of law and the principle of individual responsibility on one hand – and the resort to collective accountability in an attempt to get what the government sees as justice on the other.

Keywords

  • transitional justice
  • lustration
  • decommunization
  • Poland’s constitutional crisis
  • Polish Supreme Court
  • rule of law
  • sincerity principle
Pełny tekst PDF Jak cytować

Bibliografia

40 pozycji bibliograficznych

Literatura

  1. Banaszak, B. (2016). The main principles of the reform of the Polish Constitutional Tribunal in December 2015: A comparative approach. In A. Szmyt, B. Banaszak (eds.), Transformation of Law Systems in Central, Eastern and Southeastern Europe in 1989 –2015. Liber Amicorum in Honorem Prof. Dr. Dres. H.C. Rainer Arnold (pp. 35–43). Gdańsk: Gdańsk University Press.

  2. Banaszkiewicz, B. (2003). Rozrachunek z przeszłością komunistyczną w polskim ustawodawstwie i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Ius et Lex 1, 441–486.

  3. Barsalou, J., Baxter, V. (2007). The Urge to Remember. The Role of Memorials in Social Reconstruction and Transitional Justice. Washington: United States Institute of Peace. Retrieved from:

  4. https://www.usip.org/sites/default/files/srs5.pdf

  5. Chmielarz-Grochal, A., Sułkowski J. (2018). Appointment of Judges to the Constitutional Tribunal in 2015 as the Trigger Point for a Deep Constitutional Crisis in Poland. Przegląd Konstytucyjny 2, 91–119.

  6. Ciobanu, M., Krotoszyński, M. (forthcoming). Lustration Court (Poland). In L. Stan, N. Nedelsky (eds.), Encyclopedia of Transitional Justice, Vol. 3, 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press.

  7. Ciszewski, W. (2018). Rozum publiczny w praktyce – kwestia legitymacji moralnej wniosku grupy posłów o stwierdzenie niekonstytucyjności przesłanki aborcyjnej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3, 18–21.

  8. Czarnota, A. (2007). The Politics of the Lustration Law in Poland, 1989-2006. In: A. Mayer-Rieckh, P. de Greiff (eds.), Justice as Prevention. Vet ting Public Employees in Transitional Societies (pp. 222-258). New York: Social Science Research Council.

  9. Czarnota, A. (2019). Populist Constitutionalism or New Constitutionalism. Krytyka Prawa 1, 43–55.

  10. Elser, J. (2004). Closing the Books: Transitional Justice in Historical Perspective. Cambridge: Cambridge University Press.

  11. Grabarczyk, M. (2019). Uniformed Services Pension Amendment Acts in Poland as a Part of State Politics of Memory. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społeczne 3, pp. 67–80.

  12. Koncewicz, T.T. (2017). On the Politics of Resentment, Mis-memory, and Constitutional Fidelity: The Demise of the Polish Overlapping Consensus? (pp. 263–290) In: U. Belavusau, A. Gliszczyńska- Grabias (eds.), Law and Memory: Towards Legal Governance of History. Cambridge: Cambridge University Press.

  13. Kritz, N.J. (1995). The Dilemmas of Transitional Justice. In: N.J. Kritz (ed.), Transitional Justice: How Emerging Democracies Reckon with Former Regimes, Volume I: General Considerations, Washington: United States Institute of Peace.

  14. Krotoszyński, M. (2014). Polish Lustrati on and the Models of Transitional Justice. Adam Mickiewicz University Law Review 3, 199–211.

  15. Krotoszyński, M. (2017). Modele sprawiedliwości tranzycyjnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

  16. Kustra, A. (2016). Poland’s Constitutional Crisis. From Court -packing Agenda to Denial of

  17. Light, D., Young, C. (2015). Public Memory, Commemoration, and Transitional Justice: Reconfiguring the Past in Public Space (pp. 233 –251). In: L. Stan, N. Nedelsky (eds.), Post-Communist Transitional Justice. Lessons from Twenty -Five Years of Experience. New York: Cambridge University Press.

  18. Małecki, M., Mikuli, P. (2018). The New Polish ‘Memory Law’: A Short Critical Analysis. DPCE Online 1, 279–284.

  19. Matczak, M. (2018). Poland: From Paradigm to Pariah? Facts and Interpretations of Polish Constitutional Crisis. Retrieved from: https://ssrn.com/abstract=3138541.

  20. Méndez, J.E. (1997). In Defense of Transitional Justice. In A.J. McAdams (ed.), Transitional Justice and the Rule of Law in New Democracies. Notre Dame: University of Notre Dame Press.

  21. Młynarska-Sobaczewska, A. (2010). Autorytet państwa. Legitymizacyjne znaczenie prawa w państwie transformacji ustrojowej. Toruń: TNOiK “Dom Organizatora”.

  22. Murphy, C. (2017). The Conceptual Foundations of Transitional Justice. Cambridge: Cambeidge University Press.

  23. Muszyński, M. (2017). Anatomia „spisku”. Analiza prawna procesu wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego jesienią 2015 roku. Przegląd Sejmowy 2, 75–103.

  24. Nalepa, M., Krotoszyński, M. (forthcoming). Poland. In L. Stan, N. Nedelsky (eds.), Encyclopedia of Transitional Justice. Vol. 2, 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press.

  25. Paluchowski, W.J., Podemski, K. (2019). Mowy miesięcznicowe Jarosława Kaczyńskiego jako spektakl władzy. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 253–268.

  26. Radziewicz, P., Tuleja P. (eds.) (2016). Konstytucyjny spór o granice zmian organizacji i zasad działania Trybunału Konstytucyjnego: czerwiec 2015 – marzec 2016. Warszawa: Wolters Kluwer.

  27. Sadurski, W. (2019). Poland’s Constitutional Breakdown. Oxford: Oxford University Press.

  28. Safjan, M. (2007). Wyzwania dla państwa prawa. Warszawa: Wolters Kluwer.

  29. Skąpska, G. (2018). The decline of liberal constitutionalism in East Central Europe. In P. Vihalemm, A. Masso, S. Opermann (eds.), The Routledge International Handb ook of European Social Transformations (pp. 130–145). London–New York: Routledge.

  30. Smolak, M. (2016). Ustawy imitacyjne. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 31–39.

  31. Smolak, M. (2017). Kultura władzy i kultura uzasadniania w ujęciu Davida Dyzenhausa jako kategorie analizy proponowanych zmian w ustawie o Sądzie Najwyższym. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 4, 19–30.

  32. Stambulski, M., Czarnota, A. (2019). The Janus Face of Constitutionalism. Krytyka Prawa 1, 18–26.

  33. Sulikowski, A. (2016). Trybunał Konstytucyjny a polityczność. O konsekwencjach upadku pewnego mitu. Państwo i Prawo 4, 3–14.

  34. Sulikowski, A. (2017). Konstytucjonalizm wobec „zemsty postmodernizmu”. Przegląd Prawa i Administracji 110, 95–106.

  35. Teitel, R. (2000). Transitional Justice, New York: Oxford University Press.

  36. Wójcik, A., Belavusau, U. (2018). Renaming Streets – A Key Element of Identity Politics. New Eastern Europe 3–4, 161–166.

  37. Zajadło, J. (2017). Pojęcie „imposybilizm prawny” a polityczność prawa i praw oznawstwa. Państwo i Prawo 3, 17–30.

  38. Zajadło, J. (2018). Constitution-hostile Interpretation. Przegląd Konstytucyjny 2, 5–15.

  39. Ziółkowski, M. (2018). Constitutional Moment and the Polish Constitutional Crisis 2015 –2018 (a few Critical Remarks). Przegląd Konstytucyjny 4, 76–106.

Orzecznictwo

  1. Constitutional Court’s Judgments. Toruńskie Studia Polsko-Włoskie XII – Studi Polacco-Italiani Di Toruń 12, 343–366.

Informacje o publikacji

Autor i afiliacja

Michał Krotoszyński

Adam Mickiewicz University in Poznań

Dane wydania

Numer nr 3(21)/2019

Strony
22-39
Opublikowano
DostępOpen LicencjaCC BY 4.0 ↗

Jak cytować

Opis bibliograficzny i zweryfikowane formaty eksportowe.

Format AFPiFS

M. Krotoszyński, Sprawiedliwość tranzycyjna i kryzys konstytucyjny w Polsce w latach 2015-2019, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 3(21)/2019, s. 22–39, DOI: 10.36280/afpifs.2019.3.22

Eksportuj dane cytowania