Artykuł naukowy
Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon
Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia
Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, nr 1(46)/2026, s. 22-41
Polish
Translated abstract
Celem artykułu jest przedstawienie sposobu postępowania interpretacyjnego, które prowadzi do odczytania z tekstu prawnego reguły konstytutywnej prawnej czynności konwencjonalnej z wykorzystaniem dyrektyw interpretacyjnych przyjętych w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa. Na przykładzie prawnej czynności ułaskawienia pokazujemy, jak proces taki może przebiegać proces interpretacji tekstu prawnego w każdej z trzech faz tego procesu wyróżnianych w koncepcji derywacyjnej. Na potrzeby tego artykułu proces odczytywania reguł konstytutywnych prawnych czynności konwencjonalnych z tekstu prawnego traktujemy przy tym jako odrębny od procesu odczytywania norm prawnych. Opracowanie tytułowego problemu uważamy za szczególnie doniosłe w kontekście wciąż trwającego w Polsce kryzysu konstytucyjnego. Pojawiające się w przestrzeni publicznej fundamentalne pytania ustrojowe – w tym pytanie o możliwość ułaskawienia osoby przed jej prawomocnym skazaniem – są bowiem w istocie pytaniami o treść reguł konstytutywnych warunkujących ważność prawnych czynności konwencjonalnych.
Translated keywords
- reguły konstytutywne
- prawne czynności konwencjonalne
- derywacyjna koncepcja wykładni prawa
- kryzys konstytucyjny
English
Abstract
The aim of this article is to present an interpretative procedure that enables reconstructing from legislative acts the constitutive rules of legal conventional acts using interpretive directives adopted in the derivational theory of legal interpretation. Using the example of pardon, we show how this process can proceed in each of the three phases distinguished in the derivational theory. For the purpose of this article, we treat the process of reconstructing constitutive rules of legal conventional acts from legislative acts as separate from the process of reconstructing legal norms. We consider the study of the problem to be particularly important in the context of the ongoing constitutional crisis in Poland. This is because many of the fundamental constitutional questions which now arise in Poland in the public sphere – including the one whether it is possible to grant a pardon to a person who has not yet been found guilty by a final verdict – are in fact questions about the constitutive rules which govern the validity of legal conventional acts. Key words: constitutive rules, legal conventional acts, derivational theory of legal interpretation, constitutional crisis
References
44 reference entries
References
-
Banaszak B, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wydawnictwo C H Beck, Warszawa
-
Bogucki O, Model wykładni funkcjonalnej w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, Polgres Mul-timedia, Szczecin 2016
-
Bogucki O, Przekraczanie językowej granicy władzy interpretowania prawa, „Horyzonty Polityki” 2023, t 14, nr 48, s 79–96
-
Choduń A, Aspekty językowe derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2018
-
Choduń A, Czepita S, Profesor Maciej Zieliński. Uczony, Nauczyciel, Wychowawca [w:] Księga jubi-leuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, red A Choduń, S Czepita, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2010, s 13–33
-
Czepita S, Formalizacja a konwencjonalizacja działań w prawie [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red S Czepita, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szcze -cin 2006, s 9–28
-
Czepita S, Formalizacja i konwencjonalizacja w systemie prawnym [w:] System prawny a porządek prawny, red O Bogucki, S Czepita, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2008, s 109–116
-
Czepita S, O koncepcji czynności konwencjonalnych w prawie [w:] Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje, red M Smolak, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s 109–147
-
Czepita S, O pojęciu czynności konwencjonalnej i jej odmianach, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, R 79, z 1, s 85–102
-
Czepita S, Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa, Wydawnictwo Naukowe Uni-wersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1996
-
Czepita S, Zagadnienie orzeczeń nieistniejących w postępowaniu cywilnym w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych w prawie [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red S Czepita, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2006, s 145–149
-
Gizbert-Studnicki T, O nieważnych czynnościach prawnych w świetle koncepcji czynności konwen-cjonalnych, „Państwo i Prawo” 1975, z 4, s 70–82
-
Gizbert-Studnicki T, Ujęcie instytucjonalne w teorii prawa [w:] Studia z filozofii prawa, red J Stel-mach, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001, s 123–134
-
Gmerek K, Komunikacja prawna i prawnicza. Podstawy prawniczej kompetencji komunikacyjnej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2025
-
Gmerek K, Krotoszyński M, Constitutive Rules and How to Find Them: The Case of Pardon in Polish Law [w:] Studies on Constitutive Rules in Polish and Italian Criminal Justice Systems, ed B Janusz- -Pohl [w druku]
-
Grzybczyk K, Autorstwo wytworów systemów sztucznej inteligencji – oczekiwane światełko w tu-nelu czy kolejny fałszywy trop?, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2025, R 87, z 4, s 81–98
-
Gutowski M, Nieważność czynności prawnej, Wydawnictwo C H Beck, Warszawa 2017
-
Haÿduk-Hawrylak I, Art. 560–568 [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red J Skorupka, Wydawnictwo C H Beck, Warszawa 2023
-
Hermann M, Conventional acts and their normative consequences: controversies over the Poznań concept of conventional acts, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2023, R 85, z 2, s 73–88
-
Hermann M, Ustalenie rodzaju normy prawnej w rekonstrukcyjnej fazie wykładni prawa, „Państwo i Prawo” 2025, z 9, s 32–57
-
Janusz-Pohl B, Formalizacja i konwencjonalizacja jako instrumenty analizy czynności karnoproce-sowych w prawie polskim, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2017
-
Kaczmarczyk-Kłak K, Prawo łaski w Polsce na tle porównawczym dawniej i współcześnie, Wydaw-nictwo i Drukarnia MITEL, Rzeszów 2013
-
Kardas P, Giezek J, Konstytucyjne podstawy prezydenckiego prawa łaski a możliwość stosowania tzw. abolicji indywidualnej, „Palestra” 2016, nr 1–2, s 21–38
-
Kiełkowski T, Nabycie prawa na mocy decyzji administracyjnej, Wolters Kluwer, Warszawa 2012
-
Kordela M, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań
-
Korycka-Zirk M, Teorie zasad prawa a zasada proporcjonalności, LexisNexis, Warszawa 2012
-
Kozłowski K, Art. 139 [w:] Konstytucja RP, t 2: Komentarz do art. 87–243, red M Safjan, L Bosek, Wydawnictwo C H Beck, Warszawa 2016, Legalis/el
-
Kozłowski K, Prawo łaski Prezydenta RP, Wydawnictwo C H Beck, Warszawa 2013
-
Kruszyński P, Instytucja prawa łaski – de lege lata i de lege ferenda, „Przegląd Sejmowy” 2022, nr 2(196), s 109–125
-
MacCormick N, Law as Institutional Fact [w:] N MacCormick, O Weinberger, An Institutional The-ory of Law: New Approaches to Legal Positivism, Springer, Dordrecht 1986, s 67–74
-
Maroń G, Zasady prawa. Pojmowanie i typologie a rola w wykładni i orzecznictwie konstytucyjnym, Ars Boni et Aequi, Poznań 2011
-
Mularski K, Czynności podobne do czynności prawnych, Wolters Kluwer, Warszawa 2011
-
Nowak L, Wronkowska S, Zieliński M, Ziembiński Z, Czynności konwencjonalne w prawie, „Stu-dia Prawnicze” 1972, nr 33, s 73–99
-
Rogoziński P, Instytucja ułaskawienia w prawie polskim, Wolters Kluwer, Warszawa 2009
-
Searle J R, Czynności mowy. Rozważania z filozofii języka, tłum B Chwedeńczuk, PAX, Warszawa
-
Searle J R, Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language, Cambridge University Press, Cam-bridge 1970
-
Tkacz S, O zintegrowanej koncepcji zasad prawa w polskim prawoznawstwie. Od dogmatyki do teorii, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2014
-
Ważny A, Art. 560–568 [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red A Sakowicz, Wydaw-nictwo C H Beck, Warszawa 2023
-
Wronkowska S, Być doktryną! [w:] Ad quem. Księga jubileuszowa z okazji 70. urodzin Profesora Je -rzego Zajadło, red K Zeidler, S Sykuna, J Kamień, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego – Wolters Kluwer, Gdańsk – Warszawa 2024, s 845–852
-
Wronkowska S, Zieliński M, Ziembiński Z, Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, Wydawnic -two Prawnicze, Warszawa 1974
-
Wronkowska S, Zwierzykowski P F, Krotoszyński M, Wprowadzenie do prawoznawstwa, Wydaw-nictwo Naukowe UAM, Poznań 2025
-
Zieliński M, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, wyd 7, Wolters Kluwer, Warszawa 2017
-
Ziembiński Z, Kompetencja i norma kompetencyjna, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjolo -giczny” 1969, R 31, z 4, s 23–41
-
Ziembiński Z, Zieliński M, Dyrektywy i sposób ich wypowiadania, Polskie Towarzystwo Semio -tyczne, Warszawa 1992
Publication information
Issue data
Issue nr 1(46)/2026
- Pages
- 22-41
- Published
How to cite
Bibliographic description and verified export formats.
Format AFPiFS
K. Gmerek, M. Krotoszyński, Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” nr 1(46)/2026, s. 22–41, DOI: 10.36280/afpifs.2026.1.22
ACM
[1] Karolina Gmerek and Michał Krotoszyński. 2026. Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon. AFPiFS 1(46) (2026), 22–41. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22
ACS
(1) Gmerek, K.; Krotoszyński, M. Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon. AFPiFS 2026, No. 1(46), 22–41. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22.
APA
Gmerek, K., & Krotoszyński, M. (2026). Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, 1(46), 22–41. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22
ABNT
GMEREK, Karolina; KROTOSZYŃSKI, Michał. Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, n. 1(46), p. 22–41, 2026.
Chicago
Gmerek, Karolina, and Michał Krotoszyński. “Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon.” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, no. 1(46) (2026): 22–41. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22.
Harvard
Gmerek, K. and Krotoszyński, M. (2026) “Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon,” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, 1(46), pp. 22–41. Available at: https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22.
IEEE
[1] K. Gmerek and M. Krotoszyński, “Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon,” AFPiFS, no. 1(46), pp. 22–41, 2026, doi: 10.36280/afpifs.2026.1.22.
MLA
Gmerek, Karolina, and Michał Krotoszyński. “Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon.” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, no. 1(46), 2026, pp. 22–41, https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22.
Turabian
Gmerek, Karolina, and Michał Krotoszyński. “Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon.” Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, no. 1(46) (2026): 22–41. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22.
Vancouver
1. Gmerek K, Krotoszyński M. Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon. AFPiFS. 2026;1(46):22–41. doi:10.36280/afpifs.2026.1.22
OSCOLA
Karolina Gmerek and Michał Krotoszyński, ‘Reconstructing Constitutive Rules from Legislative Acts: The Example of Pardon’ (2026) 1(46) AFPiFS 22 <https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.1.22>.