Problem państwa doskonałego w perspektywie Pascalowskich rozważań o prawie i sprawiedliwości

Dr Edyta Godziszewska
Uniwersytet Kaliski

Abstrakt w języku polskim:

Celem artykułu jest ukazanie idei państwa oraz jego realności w filozofii Błażeja Pascala, myśliciela XVII wieku. Autorka przybliża epokę, w której żył Pascal, zwracając uwagę na zmianę postrzegania rzeczywistości, czyli przeniesienie akcentu z przedmiotu na podmiot poznania, czyli na człowieka. Efektem tego było odwrócenie wielowiekowych tendencji, czyli wyniesienie epistemologii nad ontologię, co pociągnęło za sobą upadek teocentryzmu na rzecz antropocentryzmu. Rozwój badań naukowych, charakterystyczny dla wieku XVII, opierał się na zaufaniu do rozumu i badań empirycznych, co również wpłynęło na wyniesienie statusu człowieka. Wszystkie te tendencje nie były obojętne w filozofii Pascala. W dalszej części artykułu ukazane zostały jego rozważania nad sprawiedliwością i siłą oraz napięciem pomiędzy nimi. Przedstawiona została również rola prawa, które Pascal wywodzi ze zwyczaju, czyli kaprysu władcy. Prawo opierające się na naturze ludzkiej nie jest doskonałe, chociaż ma takie aspiracje. Pascal wskazywał na konieczność posiadania, zarówno w aspekcie jednostkowym jak i społecznym, punktu odniesienia, którym powinien być Bóg Biblii. Dzięki niemu człowiek wie jak podejmować dobre decyzje i jak wypełniać prawo. Państwo doskonałe jest nierealne, wbrew optymizmowi epoki ufającej rozumowi, jednakże z drugiej strony konieczne i używane przez samego Boga. W połączeniu ze zdeprawowaną ludzką naturą, która wymaga korekty oraz dyscypliny, niedoskonałe prawo stanowi narzędzie w ręku Boga i pełni boską rolę. Doskonały porządek wynikający z doskonałego prawa nie zaistnieje na świecie, ale to właśnie przez to niedoskonałe, ludzkie prawo Bóg czyni porządek w sercu człowieka. Refleksja Pascala na temat państwa jest próbą znalezienia harmonii między władzą a człowiekiem, prawem a moralnością, co czyni jego koncepcję aktualną w kontekście debat na temat legitymizacji władzy i praworządności.

Słowa kluczowe: racjonalizm, empiryzm, sprawiedliwość, siła, prawo, państwo, Bóg

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(47)/2026, s. 7-21.

Pobierz plik

Liczba pobrań: 8

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.2.7

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.