Numer 3(48)/2026 [PL/ENG]

Głównym celem niniejszego opracowania jest wykazanie, że do podstawowych zadań edukacji prawniczej należy nie tylko nauczanie umiejętności prawniczych, lecz także rozstrzyganie tzw. trudnych przypadków. Po przedstawieniu teorii trudnych przypadków w opracowaniu wskazano cztery konteksty, w których wyrażenie to pojawia się w amerykańskim prawoznawstwie. W zakończeniu podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego prawnikom potrzebna jest filozofia prawa. Zobacz więcej

Artykuł analizuje innowacyjne rozwiązania w dziedzinie internetowego rozstrzygania sporów (ODR), koncentrując się na rozwoju zdecentralizowanych systemów wymiaru sprawiedliwości opartych na technologii blockchain. Tradycyjne mechanizmy arbitrażowe opierają swoją legitymizację na etyce zawodowej, obowiązkach powierniczych i merytorycznej wiedzy prawniczej arbitra. Tymczasem platformy arbitrażowe, takie jak Kleros i Aragon, zastępują te podstawy mechanizmami kryptoekonomicznymi, w ramach których anonimowi arbitrzy są motywowani nie obowiązkiem moralnym, lecz racjonalnym interesem własnym – otrzymują nagrody za spójne głosowanie i są obarczani sankcjami, takimi jak utrata depozytu, za odstępstwo od konsensusu. W tym ujęciu punkt Schellinga funkcjonuje jako „maszyna epistemiczna”, w której prawda nie stanowi ontologicznego absolutu, lecz wyłania się z koordynacji rynkowej. W artykule przeanalizowano zalety i wady tego podejścia, z uwzględnieniem takich zagrożeń, jak hiperfinansjalizacja, ataki p + epsilon czy zjawisko „leniwego głosowania”. Postawiono również pytanie, czy algorytm może rzeczywiście zastąpić sumienie sędziego. Podjęte zagadnienia uzasadniają szeroko zakrojone badania teoretyczne i prawnicze. Zobacz więcej

Analiza aspektów mediacji pozytywnie oddziałujących na wymiar sprawiedliwości skoncentrowanego na procesie sądowym wraz z oceną krytyczną treści aktualnie obowiązujących i projektowanych zmian regulacji prawnej mediacji obniżających wykorzystanie potencjału mediacji jest celem niniejszego artykułu. Autorki egzemplifikują podstawowe elementy generujące kryzys w wymiarze sprawiedliwości związanych z jego otoczeniem społecznym, specyfiką sądowego stosowania prawa oraz praktyką funkcjonowania sądownictwa w Polsce, następnie wskazują na elementy mediacji stanowiące narzędzie wspomagające zapobieganiu pogłębiania kryzysu oraz na krytyczną ocenę aktualnie obowiązującej i projektowanej regulacji prawnej mediacji wraz z postulatami jej zmiany. Mediacja dzięki jej zasadom (dobrowolności, poufności, elastyczności), orientacji prospektywnej i kooperacyjności oraz funkcjom względem procesu sądowego (tj. uzupełniającej, adaptacyjnej) – zwiększa efektywność jego funkcjonowania. Wykorzystane metody badawcze: analiza literatury przedmiotu, metoda dogmatycznoprawna, analiza danych statystycznych. Zobacz więcej

Celem artykułu jest zaproponowanie alternatywy wobec koncepcji sędziego Herkulesa autorstwa Ronalda Dworkina, opartej na jurysprudencji cnót i pojęciu mądrości praktycznej (phronesis). Sformułowana koncepcja mądrego praktycznie sędziego stanowi uzupełnienie teorii Dworkina, będąc odpowiedzią na zarzuty empirycznej nieadekwatności. W tym celu wykorzystany został dorobek współczesnej etyki cnót, w tym model mądrości praktycznej stworzony przez Aretai Center for Virtues. Nowa koncepcja ideału sędziego stanowi novum na gruncie jurysprudencji cnót, z uwagi na odejście od perspektywy edukacji moralnej oraz powiązanie koncepcji z szerokim rozumieniem trudnych przypadków zaproponowanym przez Jerzego Zajadło. Zobacz więcej

Sprawa Doroty Nieznalskiej, która toczyła się przed gdańskim sądem przez 9 lat w okresie 2001–2010, jest uznawana za najdłuższy i najgłośniejszy proces o sztukę w III RP, a jednocześnie pierwszy proces artysty w III Rzeczypospolitej, po upadku komunizmu, w warunkach państwa demokratycznego. Stała się ona przyczynkiem do licznych komentarzy w doktrynie, zwłaszcza na kanwie stosowania art. 196 k.k. oraz kontratypu sztuki. Niniejszy artykuł ma jednak na celu przybliżenie kulis sprawy i jej rozstrzygnięcia w taki sposób, by odpowiedzieć na dwa podstawowe pytania. Po pierwsze, w jaki sposób sprawa Nieznalskiej wypełnia znamiona trudnego przypadku w prawie? Po drugie, dlaczego finalny wyrok sądu można uznać za modelowe rozstrzygnięcie trudnego przypadku w prawie. Zobacz więcej

W ciągu ostatnich dwóch dekad dziedzina nauki znana jako „ludologia” lub „game studies” znacząco się rozwinęła. Dyscyplina ta (na styku socjologii, psychologii i kulturoznawstwa) dostarcza narzędzi do analizy społecznego zjawiska gier. Niniejszy artykuł porównuje powiązania między klasyczną teorią prawa a ludologią, a w szczególności rozumienie reguł gry i zasad prawnych. Powrót do teorii Harta jest motywowany nową perspektywą oferowaną przez ludologię. Analogia do gry służy zilustrowaniu podobieństwa między regułami prawnymi a regułami gry – dla Harta gra, podobnie jak prawo, jest szczególnym rodzajem spółdzielczego przedsięwzięcia społecznego. Głównym celem niniejszego artykułu jest połączenie teorii „praktykizmu” (idei, że praktyka determinuje reguły, a nie odwrotnie, wprowadzonej przez Y. Eylona i A. Horowitza w artykule „Games, rules, practices”) z „praktyczną teorią reguł” wprowadzoną przez H. L. A. Harta w „Koncepcji prawa”. W badaniu wykorzystano interdyscyplinarną metodę porównawczą, aby pogłębić zrozumienie relacji między regulacją a praktyką. Zobacz więcej

Celem artykułu jest analiza i krytyka zmiany przepisów Kodeksu karnego, typizujących przestępstwa seksualne, która weszła w życie 13.02.2025 roku. W pierwszej części artykułu omówione zostały problemy, które miała rozwiązywać nowelizacja. Pierwszy z nich dotyczy błędnej wykładni art. 197 k.k., zgodnie z którą osoba pokrzywdzona musi stawić sprawcy opór. Błędna interpretacja przekłada się na funkcjonowanie przepisu w praktyce. Przestępstwa seksualne charakteryzują się niską zgłaszalnością, znacznym odsetkiem spraw umarzanych oraz pobłażliwością wymiaru sprawiedliwości wobec sprawców. Ostatni problem dotyczy niezgodności polskiej regulacji ze standardem wynikającym z Konwencji stambulskiej. Analiza doktryny, orzecznictwa i literatury, jak również uzyskane przez autora dane dotyczące postępowań w prokuraturze, prowadzą do wniosku, że nowelizacja, w przyjętym ostatecznie brzmieniu, nie rozwiąże występujących dotychczas problemów, a wręcz może prowadzić do nieprozumień na płaszczyźnie interpretacji oraz stosowania przepisów rozdziału XXV Kodeksu karnego. Zobacz więcej