The European Union as a Community of Well-Ordered Peoples? Object-Oriented Interpretation of John Rawls’ Law of Peoples. A Contribution to Future Research

1. Wprowadzenie

John Rawls, w liście do Philippe’a Van Parijsa, otwarcie wyrażał swoją niechęć do Unii Europejskiej. Twierdził, że otwarty i wolny rynek na tak dużym obszarze w dłuższej perspektywie służy przede wszystkim zyskom banków i kapitalistycznej klasy biznesowej, sprzyjając zarazem bezsensownemu konsumpcjonizmowi3. W literaturze przedmiotu wskazuje się m.in. na rozległy system redystrybucji dóbr oraz istnienie Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji jako racje, dla których takie ujęcie Unii Europejskiej nie jest uzasadnione4. Z drugiej strony inni badacze dowodzą, że integracja Unii Europejskiej w istocie jest realizowaniem projektu „realistycznej utopii”5. Wskazuje się również, że Unia Europejska od czasu listów J. Rawlsa uległa zmianom na tyle istotnym, że zasto sowanie jego pojęć jest zasadne, a nawet pożądane, ponieważ zarzuty o niesprawiedliwej

redystrybucji są nieaktualne6. W kontekście obecnej formy współpracy państw europej skich, będącej reakcją na inwazję Rosji na Ukrainę – m.in. nałożenie sankcji na Rosję i finansowe wspieranie Ukrainy – można stwierdzić, że istnieją dobre racje dla podję cia ponownego wysiłku konceptualizacji Unii Europejskiej przez pryzmat Prawa ludów J. Rawlsa. Wszak jego koncepcja zawiera argumenty na rzecz pomocy społeczeństwom obciążonym; uzasadnia dążenie do porozumienia z państwami bezprawia, zamiast cał kowitego wyniszczania ich gospodarek; a także proponuje zasady prowadzenia wojny, której celem jest sprawiedliwy i trwały pokój7.

Wskazanie Ukrainy jako tzw. społeczeństwa obciążonego, czyli niezdolnego do samo dzielnego dobrego urządzenia8, a Rosji jako państwa bezprawia, kierującego się impe rialistyczną polityką, nie jest problematyczne. Trudności sprawia jednak ujęcie Unii Europejskiej jako społeczności ludów, czyli nieagresywnego związku państw przestrze gających praw człowieka. Ta problematyczność nie tyle dotyczy samej struktury państw Unii Europejskiej, ile raczej interpretacji Prawa ludów. Wszak Rawls nie określał swojej koncepcji jako gotowej do konkretnego zastosowania, lecz jako realistyczną utopię, mającą pokazać praktyczne możliwości polityczne. Dlatego nie miała ona być czymś kompletnym, ale właśnie czymś wymagającym dostosowania do danego kontekstu. W analizowanym poniżej przypadku będą to państwa europejskie, które przynależą do Unii Europejskiej i Traktatu Północnoatlantyckiego.

Celem artykułu jest przedstawienie perspektywy interpretacyjnej koncepcji prawa ludów, umożliwiającej jej współczesną konceptualizację. Zgodnie z główną tezą badaw czą artykułu pojęcia obiektowego paradygmatu programowania (dalej: OPP) oferują efektywną aparaturę pojęciową do reinterpretacji twierdzeń filozoficznych, które w szczególności można zaaplikować do współczesnej konceptualizacji prawa ludów Johna Rawlsa. Po pierwsze paradygmat ten był już wykorzystywany do komputerowej symulacji monadologii Gottfrieda Wilhelma Leibniza9 oraz w tworzeniu interaktywnego systemu odpowiadającego na pytania dotyczące treści Etyki Barucha Spinozy¹⁰. Oferuje on wiele różnych narzędzi, co w praktyce przekłada się na możliwość jego szerokiego zastosowania. Po drugie nie był on dotychczas wykorzystywany na gruncie filozofii poli tycznej, przez co istnieje szansa, że pozwoli w nowy sposób ująć problem adaptacji prawa ludów do współczesnych realiów. Po trzecie zastosowanie tego paradygmatu do twier dzeń filozoficznych umożliwi ich komputerową symulację, analogicznie do tworzonych w ekonomii modeli rynkowych, pozwalających na ich weryfikację i rozszerzenie.

W części pierwszej artykułu zostały wyszczególnione oraz opisane związki między obiektowym paradygmatem programowania a filozofią w trzech obszarach: filozofii informatyki, filozofii nauki oraz filozofii in silico. W następnej części zostały przed stawione kluczowe mechanizmy obiektowego paradygmatu programowania, takie

jak: klasa-obiekt oraz dziedziczenie. Z kolei część trzecia ukazuje jak wybrane arty kuły Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Traktatu Północnoatlantyckiego oraz Konwencji Genewskich uszczegóławiają Zasady Sprawiedliwości zawarte w Prawie ludów J. Rawlsa. Na tej podstawie wyprowadzony zostaje wniosek, że powiązane są ze sobą relacją dziedziczenia, przez co tworzą ustaloną strukturę. W części czwartej powstała struktura została obiektowo zinterpretowana, czego konsekwencją jest ujęcie prawa ludów jako nieskonkretyzowanej klasy.

2. Obiektowy paradygmat programowania a filozofia

W teorii języków programowania wyróżnia się zazwyczaj cztery paradygmaty: impe ratywny, funkcjonalny, logiczny i obiektowy¹¹. Odpowiednio, zgodnie z pierwszym paradygmatem, program rozumiany jest jako ciąg instrukcji przypisania, zmieniają cych od uruchomienia jego stan aż do uzyskania oczekiwanego rezultatu. Zgodnie z drugim z nich, funkcjonalnym, program definiuje się jako złożoną funkcję, prze twarzającą dane wejściowe do postaci danych wyjściowych. Z kolei w paradygmacie logicznym program to zbiór zależności, mający na celu dowiedzenie danego stwier dzenia. Wreszcie jest i paradygmat obiektowy, który definiuje program jako zbiór porozumiewających się ze sobą obiektów, zawierający dane oraz metody operowania na nich¹².

Na podstawie dotychczasowych badań wyróżnić można trzy ogólne obszary zagad nień wykorzystujące paradygmat obiektowy: 1) filozofia informatyki, 2) filozofia nauki oraz 3) filozofia in silico.

W przypadku pierwszego z nich dyskutowane jest podobieństwo OPP z myślą anty cznych filozofów. Ich głównym mianownikiem jest teza o zbieżności mechanizmu klasa -obiekt oraz hierarchicznej struktury programu z Platońską teorią idei¹³. Zwraca się również uwagę, że mechanizm definiowania obiektów zawiera te same ograniczenia, co klasyczna definicja Arystotelesa¹⁴. Z kolei w drugim obszarze korzysta z aparatury obiektowej w celu zbadania uniwersalności pewnych zasad organizujących ludzkie myślenie¹⁵ lub też struktury świata i możliwej jego obliczalności¹⁶.

Natomiast filozofia in silico za swój przedmiot ma szeroko pojęte obiekty wirtualne. Jarosław Strzelecki wyróżnia jej cztery podobszary: 1) filozoficzne badania przedmio tów wirtualnych, 2) symulacja przedmiotów opisywanych przez twierdzenia filozoficzne,

3) reinterpretacja tez filozoficznych przy użyciu pojęć paradygmatu obiektowego,

4) deklaratywne modelowanie przedmiotów opisywanych przez twierdzenia filozoficzne¹⁷. Badacze z pierwszego podobszaru czynią swoim przedmiotem badań obiekty wirtualne.

W przypadku drugiego obszaru buduje się komputerowe systemy, wizualizujące twier dzenia filozoficzne. Z kolei w zakresie trzeciego postuluje się reinterpretacje koncepcji filozoficznych z wykorzystaniem aparatury pojęciowej obiektowego paradygmatu progra mowania, co miałoby doprowadzić do powstania tzw. filozofii obiektowej, przez analogię do programowania obiektowego. Wreszcie ostatni z nich postuluje tworzenie komputero wych modeli deklaratywnych, które symulowałyby dane twierdzenia filozoficzne.

Artykuł ten wpisuje się w charakter badań filozoficznych in silico w ujęciu trzecim. Postuluje on interpretację prawa ludów i Traktatów w pojęciach OPP jako osobnych klas zawierających właściwości (resp. atrybuty) oraz funkcje (resp. metody), których rezultatem jest ujęcie tychże w jednej klasie. Tym samym nie ujmuje się Traktatów jako bezpośredniej i całościowej realizacji koncepcji J. Rawlsa, ponieważ – jak zostanie pokazane – trzy osobne klasy mogą zostać zagnieżdżone w jednej klasie, zachowując swoją niezależność, a zarazem się uzupełniając. Takie ujęcie pozwoli w toku dalszych badań ująć prawo ludów jako przedmiot symulacji komputerowej. Oznacza to przede wszystkim rozszerzenie badań nad tą koncepcją poprzez stworzenie modelu umożliwia jącego symulowanie zachowań państw na arenie międzynarodowej i zrozumienie kon sekwencji, jakie mogą wynikać z poszczególnych tez J. Rawlsa, co może być przydatne zarówno dla filozofów badających tę koncepcję, jak i analityków polityki międzynarodo wej. Ponadto stworzenie takiego modelu mogłoby stanowić wartościowe uzupełnienie obecnych metod filozoficznych. Filozofowie polityki często wykorzystują eksperymenty myślowe do projektowania sytuacji politycznych, dlatego modelowanie komputerowe, jako metoda umożliwiająca m.in. operowanie na wielu zmiennych oraz wnioskowanie probabilistyczne, może służyć jako ich rozszerzenie¹⁸. A ponadto modelowanie kompu terowe jest szeroko stosowane w różnych dyscyplinach filozoficznych¹⁹, również do prob lemów normatywnych takich jak sprawiedliwość dystrybutywna²⁰. Z tych powodów, niektóre z problemów wskazywanych w literaturze przedmiotu dotyczących adaptacji prawa ludów do współczesnych realiów – np. nieuwzględnienie globalnej współzależ ności państw przez J. Rawlsa²¹, pominięcie sytuacji, kiedy dane społeczeństwo staje się niestabilne, a stan ten nie może zostać uregulowany dotychczasowymi praktykami²²

– mogą zostać ujęte w sposób bardziej precyzyjny i adekwatny.

3. Mechanizmy obiektowego paradygmatu programowania

Pierwszym kluczowym mechanizmem jest konkretyzacja. Składa się ona z dwóch pojęć: klasy i obiektu. Klasa to szablon służący do generowania jednego lub większej liczby obiektów na podstawie dostarczonych w czasie konkretyzacji parametrów. Składa się ona z atrybutów przechowujących dane oraz metod umożliwiających wykonywanie określonych akcji. Zobrazować można to na uproszczonym przykładzie klasy „kot”, która będzie przepisem na stworzenie kota znanego z codziennego życia. Jej atrybutami będą: ogon, cztery kończyny i uszy, natomiast jej metodami: machanie ogonem, skakanie

i słyszenie. Atrybuty klas nie zawierają informacji o długości ogona, rozmiarze łap czy rozmiaru uszu, a jedynie ustalają możliwy zakres ich np. wielkości i długości. Dlatego też w przypadku klasy „kot” niemożliwe jest wykonywanie metod, trudno bowiem prze widzieć długość skoku kota bez wiedzy o jego rozmiarach²³. Możemy jedynie a priori przyjąć, że wykorzystany zostanie atrybut „łapy”, ale nic ponad to.

Precyzyjne dane określające każdego kota będzie zawierał obiekt, realizujący prze pis zawarty w klasie „kot”. W czasie konkretyzacji – uaktualnienia klasy do obiektu

– określa się precyzyjne parametry atrybutów (trzymając się przykładu kota: ogona, łap i uszu), w efekcie czego możliwe staje się wykonywanie zdefiniowanych wcześniej w klasie metod oraz komunikowanie się ze sobą obiektów.

Zasadniczo można stwierdzić, że klasa od obiektu różni się charakterem jej elemen tów. Klasa ustala zakres możliwych atrybutów oraz definiuje metody; obiekt z kolei doprecyzowuje wartość atrybutów oraz umożliwia wykonywanie na ich podstawie metod wcześniej zdefiniowanych w klasie. W tym sensie klasy determinują obiekty.

Aczkolwiek istnieje pewien wyjątek w tym mechanizmie, nie stosuje się on bowiem do klas abstrakcyjnych. O ile możliwe jest zdefiniowanie atrybutów dla takich klas, o tyle są one niemożliwe do skonkretyzowania. Ponadto niemożliwe jest definiowanie metod, a jedynie deklarowanie ich istnienia, co oznacza, że klasa pochodna od klasy abstrak cyjnej musi dookreślić działanie dziedziczonych metod (o ile sama nie jest klasą abs trakcyjną). Jeżeli wcześniej wspomniana klasa „kot” byłby klasą abstrakcyjną, możliwe byłoby jedynie określenie, że taki kot będzie mógł „oddychać”, bez zdefiniowania, jakie atrybuty w tym działaniu by wykorzystywał, czy nawet co będzie efektem tej czynności.

Drugim kluczowym mechanizmem jest dziedziczenie. Pozwala on na rozszerzenie jednej klasy (klasy pochodnej) o atrybuty i metody innej klasy (klasy bazowej). Klasa pochodna może modyfikować dziedziczone komponenty, jednak nie może ich usuwać

– dlatego inną nazwą dla tej relacji jest „specjalizacja”. Odwołując się do wcześniejszego przykładu, klasa „kot” będzie specjalizowała klasę „ssaki” poprzez zmniejszenie zakresu długości ogona i uszu. W aspekcie konstrukcyjnym mechanizm ten jest zbieżny z metodą idealizacji i konkretyzacji Leszka Nowaka, również przyjmującą w punkcie wyjścia naj prostszy z możliwych modeli, który następnie jest uszczegóławiany w kolejnych wersjach²⁴.

4. Specjalizacja zasad sprawiedliwości

Opublikowana w 1993 r. praca Prawo ludów autorstwa J. Rawlsa przedstawia szczególną koncepcję słuszności i sprawiedliwości, mającą zastosowanie do zasad oraz norm między narodowego prawa oraz polityki. Jej punktem dojścia jest trwały, międzynarodowy pokój, ufundowany na liberalnej koncepcji sprawiedliwości, obejmujący również społeczeństwa wewnętrzne – takie jak np. analizowany przez J. Rawlsa wariant przyzwoitych ludów hie rarchicznych²⁵ – które o ile liberalne nie są, o tyle uznają i przestrzegają prawa ludów²⁶.

W aspekcie metodologicznym teza J. Rawlsa o możliwości zaistnienia takiej poli tyki jest dowodzona poprzez procedurę sytuacji pierwotnej. Jako dane wejściowe przyj muje ona ideał moralny, założenia konstrukcyjne oraz interesy realizujące wybrany ideał moralny, a jej rezultatem są wypracowane zasady sprawiedliwości²⁷. W tym sensie stanowią one atrybuty koncepcji prawa ludów, ponieważ regulują działania zachodzące między społeczeństwami wewnętrznymi. Analogicznie zapisy Traktatów, będące najważ niejszymi aktami prawnymi, również są takimi atrybutami. Na tej podstawie możliwe jest sprawdzenie, czy między nimi zachodzi relacja specjalizacji. W Prawie ludów przedstawionych zostało osiem zasad sprawiedliwości (dalej ZS). Są one poniżej przytoczone jako punkty listy wielopoziomowej. Artykuły wybra nych Traktatów: Traktatu o Unii Europejskiej²⁸, Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej²⁹ oraz Traktatu Północnoatlantyckiego³⁰, znajdują się w podpunktach. Omówienia zestawień tego wymagających znajdują się pod danymi podpunktami.

1) „Ludy są wolne i niepodległe, a ich wolność i niepodległość powinna być respek towana przez inne ludy”,

a) „Unia szanuje równość Państw Członkowskich wobec Traktatów, jak również

ich tożsamość narodową, nierozerwalnie związaną z ich podstawowymi struk

turami politycznymi i konstytucyjnymi, w tym w odniesieniu do samorządu

regionalnego i lokalnego. Szanuje podstawowe funkcje państwa, zwłaszcza

funkcje mające na celu zapewnienie jego integralności terytorialnej, utrzy

manie porządku publicznego oraz ochronę bezpieczeństwa narodowego.

W szczególności bezpieczeństwo narodowe pozostaje w zakresie wyłącznej

odpowiedzialności każdego Państwa Członkowskiego” (art. 4 ust. 2 TUE),

b) „Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy Unia i Państwa Członkowskie wzajem

nie się szanują i udzielają sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań

wynikających z Traktatów” (art. 4 ust. 3 TUE),

c) „Unia dąży do osiągnięcia swoich celów właściwymi środkami odpowiednio

do kompetencji przyznanych jej w Traktatach” (art. 3 ust. 6 TUE). Pierwsza ZS jest dwukomponentowa. Wpierw określa ona, że ludy są wolne i nie podległe, a następnie wskazuje na powinność respektowania tychże cech przez pozostałe ludy należące do społeczności ludów. Przytoczne zapisy TUE formu łują tę powinność poprzez uściślenie, że dotyczy to podstawowych funkcji każ dego państwa, bezpieczeństwa narodowego, współpracy w zakresie wykonywania zadań, a także działania odpowiednio do ustalonych wcześniej kompetencji. Tak rozumiane respektowanie byłoby niemożliwe w przypadku, gdyby dany lud nie był wolny oraz niepodległy – nie byłby on wówczas zdolny się z tych zobowią zań się wywiązać. W tym sensie ludy przynależne do społeczności ludów są wolne oraz niepodległe.

2) „Ludy powinny przestrzegać traktatów i zobowiązań”,

a) „Państwa Członkowskie podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne

właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów

lub aktów instytucji Unii” (art. 4 ust. 2 TUE).

3) „Ludy są równe i mogą być stronami wiążącymi je umów”,

a) „Unia szanuje równość Państw Członkowskich wobec Traktatów, jak również ich

tożsamość narodową, nierozerwalnie związaną z ich podstawowymi strukturami

politycznymi i konstytucyjnymi, w tym w odniesieniu do samorządu regionalnego

i lokalnego. Szanuje podstawowe funkcje państwa, zwłaszcza funkcje mające

na celu zapewnienie jego integralności terytorialnej, utrzymanie porządku pub

licznego oraz ochronę bezpieczeństwa narodowego” (art. 4 pkt 2 TUE),

b) „Zgodnie z zasadą lojalnej współpracy Unia i Państwa Członkowskie wzajem

nie się szanują i udzielają sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań

wynikających z Traktatów” (art. 4 ust. 3 TUE).

4) „Ludy powinny przestrzegać nakazu nieingerencji”. Przez ingerencję J. Rawls rozumie wyłączenie danego społeczeństwa z systemów współpracy oraz interwencje siłowe. Jak czytamy w Prawie ludów: „zasadę taką jak czwarta – dotyczącą nieingerencji – trzeba będzie wyłączyć w stosunku do państw bezprawia i poważnych naruszeń praw człowieka”³¹. Artykuł 7 TUE, będący głów nym postanowieniem dotyczącym tego problemu, stwierdza, że Rada Europejska, po odpowiedniej procedurze weryfikacyjnej, może zawiesić niektóre prawa pań stwa członkowskiego, jeżeli naruszane są wartości wskazane w art. 2 TUE. Są to: poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, praw człowieka oraz praw osób należących do mniejszości. Wziąwszy to pod uwagę, Unia Europejska rzeczywiście przestrzega nakaz nieingerencji, ponieważ naruszenie każdej z tych wartości w konsekwencji narusza prawa czło wieka. Nawet jeżeli istnieją przypadki społeczeństw niedemokratycznych, ale ich przestrzegających, to w aparaturze pojęciowej J. Rawlsa są one klasyfikowane jako łaskawe absolutyzmy, a więc takie, które nie należą do społeczności ludów dobrze urządzonych, ponieważ taki typ społeczeństwa „nie przyznaje swoim obywatelom znaczącej roli w podejmowaniu decyzji politycznych”³². Zarazem art. 215 TFUE dotyczy środków ograniczających współpracę z państwami trzecim, stanowiąc tym samym podstawę do wprowadzania sankcji gospodarczych, finansowych oraz innych ograniczeń w handlu i współpracy międzynarodowej.

5) „Ludy mają prawo do samoobrony, lecz nie mają prawa do podżegania do wojny z innych powodów niż samoobrona”,

a) „Zgodnie z tym, co oświadczono w Karcie Narodów Zjednoczonych, Strony

zobowiązują się załatwiać wszelkie spory międzynarodowe, w które mogłyby

zostać uwikłane, za pomocą środków pokojowych w taki sposób, aby pokój

międzynarodowy, bezpieczeństwo i  sprawiedliwość nie zostały narażone

na niebezpieczeństwo, jak również powstrzymywać się w swych stosunkach

międzynarodowych od użycia lub groźby użycia siły w jakikolwiek sposób nie

zgodny z celami Narodów Zjednoczonych” (art. 1 TPa). Dotychczas przywoływane były jedynie artykuły TUE oraz TFUE, jednakże te nie zawierają artykułów dotyczących działań zbrojnych, czy szerzej – płaszczyzny

militarnej. Przyczyną tego jest koncentracja procesów integracyjnych w strefie społeczno-gospodarczej i społeczno-politycznej oraz gwarancje wynikające z TPa. Od czasu podpisania w latach 50. XX w. Traktatu o Europejskiej Wspólnocie Obronnej do przełomu wieków, polityka bezpieczeństwa Unii Europejskiej była prowadzona na podstawie gwarancji zapewnianych przez TPa. Później na skutek rewizji dotychczasowej strategii, rozpoczął się proces budowania strategii bezpie czeństwa koncentrującej się na europejskiej przestrzeni politycznej³³. W istocie konkurowanie Unii Europejskiej z Organizacją Traktatu Północno- atlantyckiego (dalej: NATO) w aspekcie bezpieczeństwa uwidacznia się w arty kule 42 TUE, który charakteryzując wspólną politykę bezpieczeństwa i obronną, zaznacza również poszanowanie polityk bezpieczeństwa państw członkowskich, jeżeli te uważają, że „ich wspólna obrona jest wykonywana w ramach NATO oraz jest zgodna z przyjętą w tych ramach wspólną polityką bezpieczeństwa i obronną” (art. 42 pkt 2 TUE). Wobec tego należy uznać, że o ile Unia Europejska dąży do wypracowania autonomicznej strategii bezpieczeństwa względem TPa, tak w dalszej mierze jest od niej uzależniona.

6) „Ludy powinny honorować prawa człowieka”,

a) „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wol

ności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania

praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te

są wspólne Państwom Członkowskim w społeczeństwie opartym na plurali

zmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na rów

ności kobiet i mężczyzn” (art. 2 TUE).

7) „Ludy powinny przestrzegać pewnych określonych ograniczeń w prowadzeniu wojny”. Traktat Północnoatlantycki traktuje o zobowiązaniach prowadzenia zbiorowej wojny obronnej, jednakże nie zawiera ograniczeń w prowadzeniu wojny jako takiej. Te ostatnie są definiowane przez Konwencje Genewskie. Z jednej strony określają one prawa przysługujące rannym, chorym, rozbitkom sił zbrojnym, jeńcom wojennym oraz osobom cywilnym podczas wojny. Z drugiej stanowią one część prawa międzynarodowego, które obowiązuje wszystkie społeczeństwa wewnętrzne w aspekcie zewnętrznym. Wobec tego uznać należy je za specjaliza cje siódmej zasady sprawiedliwości.

8) „Ludy mają obowiązek udzielania pomocy innym ludom żyjącym w niekorzyst nych warunkach, uniemożliwiających im posiadanie sprawiedliwego lub przyzwo itego ustroju politycznego i społecznego”,

a) „Działania Unii na arenie międzynarodowej oparte są na zasadach, które leżą

u podstaw jej utworzenia, rozwoju i rozszerzenia oraz które zamierza wspie

rać na świecie: demokracji, państwa prawnego, powszechności i niepodziel

ności praw człowieka i podstawowych wolności, poszanowania godności ludz

kiej, zasad równości i solidarności oraz poszanowania zasad Karty Narodów

Zjednoczonych oraz prawa międzynarodowego”. „Unia dąży do rozwijania stosunków i budowania partnerstwa z państwami trze

cimi oraz z organizacjami międzynarodowymi, regionalnymi lub światowymi,

które wyznają zasady, o których mowa w akapicie pierwszym. Sprzyja ona wie

lostronnym rozwiązaniom wspólnych problemów, w szczególności w ramach

Organizacji Narodów Zjednoczonych” (art. 21 TUE),

b) „Unia rozwija szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc

do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa, opartej na wartoś

ciach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi

na współpracy” (art. 8 pkt 1 TUE).

Wskazane zostało jak Zasady Sprawiedliwości są uszczegóławiane przez wybrane artykuły Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Traktatu Północnoatlantyckiego i Konwencje Genewskie. Analizy te z pewnością nie są wyczerpujące, jednakże wydają się wystarczające, aby stwierdzić, że między ZS a Traktatami zachodzi relacja specjalizacji.

5. Prawo ludów jako klasa

Następnym etapem interpretacji jest określenie, jakiego typu klasą są ZS oraz Traktaty. Pierwsze z nich zaklasyfikować należy jako klasę abstrakcyjną. Nie są one obiektem, ponieważ jak pisze J. Rawls: „ta lista zasad niewątpliwie jest niepełna. Trzeba dodać inne zasady, te zaś, które zostały już wymienione, wymagają wiele wyjaśnień i interpretacji”³⁴. Niemożliwa jest zatem ich konkretyzacja, a więc nie są zwykłą klasą, ale jej abstrakcyj nym wariantem.

Natomiast Traktat o Unii Europejskiej, Traktat Północnoatlantycki oraz Konwencje Genewskie (dalej: KG) są obiektami, ponieważ relacja między nimi jest już ustalona

– TUE wspomina o każdym z nich, a tylko obiekty mogą się między sobą komuniko wać. Z wcześniejszego podrozdziału wynika, że między ZS a Traktatami zachodzi relacja specjalizacji, z czego TUE dotyczy aspektów gospodarczo-politycznych, TPa obronnych, a KG zasad prowadzenia wojen. Poszczególne decyzje i rozporządzenia Unii Europejskiej oraz Sojuszu Północnoatlantyckiego należy uznać za metody, ponieważ za dane wejś ciowe przyjmują artykuły swoich traktatów oraz bieżące wydarzenia polityczne, a za dane wyjściowe konkretne warunki, pozwolenia i zakazy, tak jak ma to miejsce w kontekście np. sankcji nałożonych na Rosję po inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r.

Należy tu zwrócić uwagę, że źródłowo prawo ludów ma stanowić interpretację ZS, dlatego mogłoby się zdawać, że same te organizacje konstytuują prawo ludów. W istocie tak czyniły dotychczasowe ujęcia, które interpretując tę koncepcję jako gotową do kon kretnego zastosowania, wskazywały na problematyczność wpisania Unii Europejskiej w koncepcję J. Rawlsa. Jednakże ostatnie próby aktualizacji tej koncepcji ujmują ją odmiennie, bo jako wyzwanie i problem do rozwiązania³⁵. Jak zatem w tym duchu ująć prawo ludów?

Jeżeli nie jest ono zbiorem już istniejących Traktatów (zbiorem klas), to, po pierwsze, musi być zatem niezależną od nich klasą. Po drugie, musi zawierać treść Traktatów. Na gruncie obiektowego paradygmatu programowania możliwe jest dołączanie istnieją cych obiektów jako atrybutów do nowych klasy, zachowując je w tej samej formie i treści, tak więc analizowane Traktaty można ująć jako atrybuty nowej klasy o nazwie „Prawo

Ludów”, zachowując je zarazem w postaci obiektów. Po trzecie, mechanizm specjaliza cji umożliwia modyfikowanie nowo powstałych klas, zatem do klasy o nazwie „Prawo Ludów” można dodać metody i atrybuty zaproponowane przez J. Rawlsa, co pozwala uniknąć kolizji metod o podobnym działaniu. W rezultacie proponowana klasa będzie zawierała treść prawa ludów, a także atrybuty „Traktat o Unii Europejskiej”, „Traktat Północnoatlantycki” i „Konwencje Genewskie”, co ilustruje poniższy schemat.

6. Konkluzje

Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule nie jest jednoznaczna. Na pewno na gruncie prze prowadzonej tutaj obiektowej interpretacji nie można jednoznacznie stwierdzić, czy kraje przynależące do Unii Europejskiej i Traktatu Północnoatlantyckiego są ludami dobrze urzą dzonymi. Natomiast jak zostało pokazane, dotychczasowe problemy związane z uzasadnia niem państw europejskich jako społeczności ludów nie wynikają z atrybutów, ale z metod definiowania Unii Europejskiej, a także z ujmowania prawa ludów jako gotowego obiektu. Ujęcie prawa ludów jako klasy pozwala na współistnienie dwóch różnie działających metod, a zatem można wykorzystać metody prawa ludów w uzasadnianiu sankcji na Rosję pomimo trudności w uznaniu Unii Europejskiej jako społeczności ludów dobrze urządzonych.

Obiektowy paradygmat programowania dostarcza również logicznej siatki pojęcio wej. Przedstawienie z jej pomocą treści Prawa ludów pozwoliłoby precyzyjnie określić, z jakich atrybutów korzystają określone metody, co znacznie ułatwiłoby wprowadzenie dalszych modyfikacji do tej koncepcji. W zależności od odpowiedzi na pytanie: „Czy zmodyfikowane metody mają zachowywać dane wejściowe i wyjściowe metod zapro ponowanych przez Johna Rawlsa?”, prawo ludów może być rozszerzane (odpowiedź twierdząca) lub może być ona dostosowywane do współczesnych realiów (odpowiedź przecząca). Sądzę, że w obu przypadkach obiektowy paradygmat programowania może dostarczyć aparatury pojęciowej pomocnej w dalszych modyfikacjach.

Celem dalszych prac nad obiektową interpretacją jest przedstawienie prawa ludów w postaci kodu programistycznego. Formalizacja i komputerowa symulacja tej koncep cji pozwoliłyby na jej rozszerzenie, tworzenie scenariuszy życia społecznego, a także połączenie z obecnie istniejącymi modelami. Przedstawiony tutaj szkic jest pierwszym krokiem w tym kierunku.

The European Union as a Community of Well-Ordered Peoples? Object-Oriented

Interpretation of John Rawls’ Law of Peoples. A Contribution to Future Research