Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Fenomenologiczne podstawy etyki zawodowej prawników

Dr Marcin Pieniążek

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Abstrakt w języku polskim: Teza artykułu jest związana z twierdzeniem, że kazuistyczny, quasi-prawny model etyki prawniczej powinien zostać porzucony. Tym zaś, co należałoby rozwinąć, jest indywidualna i kolektywna, zwana także korporacyjną, świadomość specyfiki doznania prawnego i wartości istotnych z perspektywy etyczno-zawodowej, oparta na solidnych podstawach metodologicznych. Przedstawiona w artykule koncepcja etyki prawniczej rezygnuje z prób jej opisu z perspektywy wymuszonej kategoriami związanymi z pozytywizmem prawniczym. Ta sugestia odnosi się do: 1) fenomenologicznego „myślenia według wartości etyczno-zawodowych”, 2) pojęcia intuicji etyczno-zawodowej oraz 3) koncepcji pól świadomości aksjologicznej prawnika i korporacji prawniczej. Dwudziestowieczna filozofia fenomenologiczna, a także związana z nią ściśle nieformalna etyka wartości przedstawiona głównie przez M. Schelera i N. Hartmanna, stanowi podstawę proponowanej koncepcji etyczno-zawodowej. Etyka fenomenologiczna, polegająca na indywidualnym doświadczaniu wartości etycznych, zbudowana na indywidualnych aktach preferencji wartości dokonywanej w obliczu konfliktu moralnego, daje szansę na zdystansowanie się od quasi-prawnej, kazuistycznej percepcji etyki prawniczej. To zaś stwarza możliwość niezbędnej metodologicznej niezależności etyki prawniczej od prawa. 

Słowa kluczowe: etyka zawodowa prawników, filozofia fenomenologiczna, wartości etyczno-zawodowe, intuicja etyczno-zawodowa, pole świadomości aksjologicznej

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 69-83.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.69

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 661

Problemy intertemporalne w prawie administracyjnym a zagadnienie retroaktywności prawa

Prof. UAM dr hab. Jarosław Mikołajewicz, Prof. UAM dr hab. Andrzej Skoczylas

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie podstawowych problemów intertemporalnych prawa administracyjnego. Problemy te są niezwykle złożone, a mimo potocznej opinii głoszącej, że w prawie administracyjnym rzekomo zagadnienia te są uboższe, kwestie intertemporalne w prawie administracyjnym wykazują jeszcze wyższy stopień skomplikowania w porównaniu z tak dobrze rozwiniętą dyscypliną, jaką jest prawo cywilne. Ten stan rzeczy wynika z samej natury tej gałęzi prawa. Można przypuszczać, że właśnie dlatego na polu prawa administracyjnego możemy napotkać zastosowanie nie tylko wszystkich podstawowych zasad opisowych prawa administracyjnego, ale także tych zasad, które są szczególne w pewnym aspekcie (np. zasady aktualności, zasady lex mitior retro agit). Równie ważnym jest, by wskazać, że decyzje intertemporalne są podejmowane także na gruncie prawa administracyjnego; ich treść jest tylko częściowo (jeśli w ogóle) wyznaczona przez prawo pozytywne.

Słowa kluczowe: problemy intertemporalne prawa, zasada prawa, prawo administracyjne, zasada aktualności, zasada lex mitior retro agit, decyzja intertemporalna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 51-68.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.51

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 775

Law & Economics jako teoria procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych – podstawy teoretyczne decyzji, ich błędne interpretacje i przesadne tezy ekonomicznej analizy prawa

Mgr Magdalena Małecka

Polska Akademia Nauk

Abstrakt w języku polskim: W artykule ujmuje się law & economics jako propozycję teorii procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych. Podkreśla się, że rozróżnienie między dwoma podejściami w ekonomicznej analizie prawa: neoklasycznym i behawioralnym, dokonuje się w odniesieniu do dwóch różnych teorii podejmowania decyzji stosowanych w dziedzinie każdego z nich. Podejście neoklasyczne opiera się na teorii oczekiwanej użyteczności, natomiast behawioralne – na teorii perspektywy. Według przedstawicieli obu z nich, zastosowanie teorii procesu decyzyjnego może być pomocne w oddziaływaniu przez normy prawne na zachowania adresatów w bardziej wyrafinowany sposób. Tezą artykułu jest to, że badacze z kręgu law & economics błędnie interpretują założenia i twierdzenia teorii i / lub formułują nadmierne twierdzenia, jeśli twierdzą, że ustalenia teoretyczne dotyczące decyzji dostarczają wiedzy na temat sposobu, w jaki prawo wpływa na ludzkie decyzje.

Słowa kluczowe: ekonomiczna analiza prawa, teoria procesów decyzyjnych, norma prawna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 34-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.34

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 604

Reguła uznania – remedium na zewnętrzną niepewność prawa?

Dr Urszula Anna Kosielińska-Grabowska

Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Jak wskazywał H.L.A. Hart, reguła uznania jest jedną z reguł wtórnych, która powinna stanowić remedium na niepewność reguł pierwotnych. W tekście zawarta została próba odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu reguła ta może gwarantować pewność prawa? Po omówieniu ważnych różnic między pojęciem reguły uznania a H. Kelsena koncepcją normy podstawowej (Grundnorm), zbadana zostaje rola reguły uznania w kontekście problemu zewnętrznej pewności prawa. Analizując jego treść, znaczenie i skutki zastosowania kryteriów walidacyjnych zawartych w regule uznania, odkryć można trzy typy niepewności powiązane z regułą uznania: substancjalną, interpretacyjną i aplikacyjną. Rozważania prowadzą zaś do wniosku, że reguła uznania, mająca na celu eliminowanie niepewności prawnej, jest sama w sobie jednym z jej źródeł. Trudno więc uznać ją za rzeczywiste i skuteczne rozwiązanie dla zewnętrznej niepewności prawa. Konstrukcja reguły uznania wskazuje, że stopień pewności uzyskany w wyniku jej zastosowania wydaje się większy niż w przypadku zwykłych reguł pierwotnych w ramach systemu, przy czym nigdy nie uzyskamy całkowitej zewnętrznej pewności prawa, jeżeli nie zastosujemy kolejnej konstrukcji teoretycznej.

Słowa kluczowe: Herbert L. A. Hart, Hans Kelsen, norma podstawowa, reguła uznania, zewnętrzna niepewność prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 23-33.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.23

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 933

Trzy modele regulacji instrumentów pochodnych. Kilka uwag o powiązaniach pomiędzy teorią ekonomiczną a ewolucją prawa

Dr Mariusz J. Golecki

Uniwersytet Łódzki


Abstrakt w języku polskim: Celem tekstu jest analiza czy ewolucja opcji, kontaktów terminowych i innych instrumentów pochodnych jest efektem szerszego wpływu rozwoju rynków finansowych i teorii ekonomicznych na system prawny. Stanowi to część szerszego zagadnienia, tj. stosunku prawa do ryzyka, niepewności i spekulacji. Stąd istotnym jest zbadanie, czy ostatnie regulacje dotyczące rynków finansowych i zwolnienie takich transakcji jak opcje, kontrakty terminowe lub tzw. kontrakty swap, dokonane poprzez ich wyłączenie z istniejących regulacji antyspekulacyjnych (lub zniesienie większości z tych regulacji) może mieć szerszy wpływ na pojęcie ryzyka w prawie i teorii regulacji.

Słowa kluczowe: teoria ekonomiczna, ekonomiczna analiza prawa, instrumenty pochodne, ewolucja prawa, rynek finansowy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 5-22.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.5

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 643

Czy każda kultura zasługuje na obronę? Kilka wątpliwości dotyczących cultural defence i prawa karnego w dobie multikulturalizmu

Mgr Michał Dudek

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie kilku wątpliwości dotyczących szeroko dyskutowanego zagadnienia tzw. obrony przez kulturę. Punktem odniesienia dla rozważań stanowi ideologia multikulturalizmu. Szczególną uwagę poświęca się próbie zrekonstruowania i przedstawienia prawdopodobnie nie do końca uświadamianych założeń leżących u podstaw strategii cultural defence, m.in. dotyczących rozumienia pojęcia kultury, czy etnocentryzmu „wojującego”, jakim zdaje się charakteryzować prawo karne. Ponadto, argumentuje się, że konsekwentne stosowanie aktualnie najpowszechniejszego ujęcia cultural defence prowadzi do zapewnienia mniejszej ochrony prawnej przedstawicielom mniejszości kulturowych. Uzasadnia to tezę, że często obrona przez kulturę dotknięta jest tzw. paradoksem multikulturowej wrażliwości. Rozważania wieńczy konkluzja, iż choć istnieją poważne argumenty za omawianą strategią, to jednak w jej obecnym, najpowszechniejszym kształcie jest ona naznaczona kilkoma istotnymi, wewnętrznymi sprzecznościami i być może właściwsze byłoby ograniczenie cultural defence do tzw. przestępstw bez ofiar.

Słowa kluczowe: obrona przez kulturę, multikulturalizm, etnocentryzm, wojujący etnocentryzm, prawo karne, prawa mniejszości

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 47-60.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 587

Bibliografia:

  1. Appadurai A., Strach przed mniejszościami. Esej o geografii gniewu, tłum. M. Bucholc, Warszawa 2009 
  2. Arjona C., Truffin B.,  The Cultural Defence in Spain, w: Foblets M.-C., Renteln A.D.  (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  3. Bronitt S., Visions of a Multicultural Criminal Law: an Australian Perspective, w: Foblets M.-C., Renteln A.D.  (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  4. Carstens P.A., The Cultural Defence in Criminal Law: South African Perspectives, w: Foblets M.-C., Renteln A.D.  (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  5. Chiu E.M., Culture as Justification, not Excuse, St. John’s Legal Studies Research Paper No. 06-0043 
  6. Coleman D.L., Individualizing Justice through Multiculturalism: the Liberal’s Dilemma, “Columbia Law Review” 1996, t. 96, nr 5 
  7. Deckha M., The Paradox of the Cultural Defence: Gender and Cultural Othering in Canada, w: Foblets M.-C., Renteln A.D.  (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  8. Donovan M., Garth J.S., Delimiting the Culture Defense, “Quinnipiac Law Review” 2007 
  9. Eisenberg A., Spinner-Halev J., Introduction, w: Eisenberg A., Spinner-Halev J.  (red.), Minorities within Minorities. Equality, Rights and Diversity, Cambridge 2005 
  10. Fish S., Boutique Multiculturalism, or Why Liberals Are Incapable of Thinking about Hate Speech, “Critical Inquiry” 1997, t. 23 
  11. Fontaine R.G., Held E.M., On the Boundaries of Culture as an Affirmative Defense, “Arizona Law Review” 2009 
  12. Gierszewski Z., Kultura – moralność – względność. Doktryna relatywizmu kulturowego M.J. Herskovitsa, Poznań 2000 
  13. Gryniuk A., Prawo jako forma techniki społecznej i jego funkcje, w: Polkowska G. (red.), Prawo i ład społeczny. Księga pamiątkowa dedykowana Profesor Annie Turskiej, Warszawa 2000 
  14. Kaczmarek P., Pytanie o użyteczność perspektywy (etno)centrycznej dla rozważań nad prawem, Błachut M. (red.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Ponowoczesność, Wrocław 2007 
  15. Kojder A., Godność i siła prawa, Warszawa 2001 
  16. Maier S., Honor Killings and the Cultural Defense in Germany, w: Foblets M.-C., Renteln A.D. (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  17. Merle J.-Ch., Cultural Defence, Hate Crimes and Equality Before the Law, “Ethic@” 2006, t. 5, nr 1 
  18. Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 2005
  19. Oude Breuil B.C., Dealing with Ethnic Order in Criminal Law in Practice: a Case Study from the Netherlands, w: Foblets M.-C., Renteln A.D. (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  20. Paleczny T., Stosunki międzykulturowe: modele pluralizmu w społeczeństwach „ponowoczesnych”, w: Golemo K., Paleczny T., Wiącek E. (red.), Wzory wielokulturowości we współczesnym świecie, Kraków 2006 
  21. Phillips A., Multiculturalism without Culture, Princeton 2009 
  22. Renteln A.D., The Cultural Defense, Nowy Jork 2004 
  23. Renteln A.D., The cultural defense: Challenging the monocultural paradigm, w: Foblets M.-C., Gaudreault-Desbiens J.-F., Renteln A.D. (red.), Cultural Diversity and the Law: State Responses from Around the World, Bruksela 2010 
  24. Rokicki J., O realności i złudzeniu „globalizacji”, „wielokulturowości” i „ponowoczesności”, w: Golemo K., Paleczny T., Wiącek E.  (red.), Wzory wielokulturowości we współczesnym świecie, Kraków 2006 
  25. Shachar A., Multicultural Jurisdictions. Cultural Differences and Women’s Rights, Cambridge 2001 
  26. Siesling M., Ten Voorde J., The Paradox of Cultural Differences in Dutch Criminal Law, w: Foblets M.-C., Renteln A.D. (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  27. Sitarz O., Culture defence a polskie prawo karne, „Archiwum Kryminologii” 2007–2008/ t. XXIX–XXX 
  28. Sulikowski A., Współczesny paradygmat sądownictwa konstytucyjnego wobec kryzysu nowoczesności, Wrocław 2008 
  29. Szahaj A., E pluribus unum? Dylematy wielokulturowości i politycznej poprawności, Kraków 2010 
  30. Warmińska K., Pamięć społeczna w walce o uznanie w społeczeństwie wielokulturowym, w: Golemo K., Paleczny T., Wiącek E. (red.), Wzory wielokulturowości we współczesnym świecie, Kraków 2006 
  31. Wojciechowski B., Interkulturowe prawo karne. Filozoficzne podstawy karania w wielokulturowych społeczeństwach demokratycznych, Toruń 2009 
  32. Woodman G.R., The Culture Defence in English Common Law: the Potential for Development, w: Foblets M.-C., Renteln A.D.  (red.), Multicultural Jurisprudence. Comparative Perspectives on the Cultural Defense, Portland 2009 
  33. Zajadło J., Kontrowersje wokół tzw. obrony przez kulturę – okoliczność wyłączająca winę, okoliczność łagodząca czy nadużycie prawa do obrony, „Przegląd Sądowy” 2007/6 
  34. Zajadło J., Moua zniewala Xeng Xiong, w: J. Zajadło (red.), Fascynujące ścieżki filozofii prawa, Warszawa 2008 
  35. Zajadło J., Po co prawnikom filozofia prawa?, Warszawa 2008 
  36. Zajadło J., Uniwersalizm praw człowieka w konstytucji – bezpieczne i niebezpieczne relatywizacje, „Przegląd Sejmowy” 2007/4

Podtrzymywanie porządku i rozwiązywanie konfliktów u prymatów innych niż człowiek

Dr Mateusz Stępień

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim: W artykule autor prezentuje syntezę wcześniejszych badań prymatologicznych poruszających problem uspołecznienia, porządku społecznego i rozwiązywania konfliktów u prymatów innych niż człowiek. Pierwsza część tekstu zawiera dyskusję na temat zalet i wad uspołecznienia – traktowanego jako jedna z wielu możliwych form wspólnego życia – z perspektywy ewolucyjnej. Nasuwa się pytanie: jakie są dostosowawcze konsekwencje życia społecznego? W następnej części omówiono nieuniknione źródła konfliktów (ograniczających dostosowanie) związane z życiem społecznym. Jest to niezbędny kontekst do analizy istniejących mechanizmów utrzymywania porządku społecznego (włączając w to zapobieganie i rozwiązywanie konfliktów) w różnych społecznościach prymatów innych niż człowiek. Są to bardzo zniuansowane i trudne do dostrzeżenia na pierwszy rzut oka naturalne mechanizmy, które pozwalają czerpać korzyści z uspołecznienia mimo jego ogromnego kosztu ewolucyjnego. Zdaniem autora nauki społeczne mogą wiele skorzystać na refleksyjnym i krytycznym zainteresowaniu szerszymi problemami życia społecznego i porządku społecznego poruszanymi w prymatologii. Artykuł, co oczywiste, nie stanowi wyczerpującego omówienia tych tematów. Jest on raczej próbą zwrócenia uwagi na podstawowe zagadnienia i zainicjowania interdyscyplinarnej dyskusji na ich temat.

Słowa kluczowe: socjalizacja, społeczność, porządek społeczny, zarządzanie konfliktem, prymatologia, ewolucja

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 76-91.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 399

Bibliografia:

  1. Aureli F., Post-conflict behavior among wild longtailed macaques (Macaca fascicularis), „Behavioral Ecology and Sociobiology” 2002/31 
  2. Aureli F., Post-conflict anxiety in nonhuman primates: the mediating role of emotion in conflict resolution, „Aggressive Behavior” 1997/23 
  3. Aureli F., van Schaik C., Post-conflict behavior in long-tailed macaques (Macaca fasicularis): Coping with uncertainty, „Ethology” 2001/89 
  4. Aureli F., Fraser O.N., Stahl D., Stress reduction through consolation in chimpanzees, „PNAS” 2008/105/25 
  5. Aureli F., Fraser O. N., Stahl D., The Function and Determinants of Reconciliation in Pan troglodytes, „International Journal of Primatology” 2010/31 
  6. Aureli F., Smucny D., The role of emotion in conflict and conflict resolution, w: Natural conflict resolution, (red.) Aureli F., de Waal F., University of California Press, Berkeley 2000 
  7. Aureli F., Schino G., di Sorrentino E.P., Visalberghi E., What time is it? Coping with expected feeding time in capuchin monkeys, „Animal Behaviour” 2010/80/1 
  8. Aureli F., de Waal F.B.M., Why natural conflict resolution?, w: Natural Conflict Resolution 
  9. Bernstein I., Ehardt C., Modification and aggression and the special case of adult and adolescent male rhesus monkey (Macaca mulatta), „American Journal of Primatology” 1986/10 
  10. Boesch Ch., Wittig R.W., The choice of post-conflict interactions in wild chimpanzees (pan troglodytes), „Behavior” 2003/140 
  11. Boyd R., Richerson P., Gene-Culture Coevolution and the Evolution of Social Institutions, w: Better than Conscious? Decision Making, the Human Mind, and Implications for Institutions, (red.) Engel C., Singer W., Cambridge 2008 
  12. Burkart J.M., von Rohr C.R., van Schaik C.P., Evolutionary precursors of social norms in chimpanzees: A new approach, „Biology and Philosophy” 2011/26/2 
  13. Castellanos M., Romero T., de Waal F.B.M., Consolation as possible expression of sympathetic concern among chimpanzees, „PNAS” 2010/107/27 
  14. Castles D., Kutsukake N., Reconciliation and variation in post-conflict stress in Japanese macaques (Macaca fuscata fuscata): testing the integrated hypothesis, „Animal Cognition” 2001/4 
  15. Cheverud J.M., Garber P.A., Sussman R.W., Importance of cooperation and affiliation in the evolution of primate sociality, „American Journal of Physical Anthropology” 2005/128 
  16. Cords M., On Operationally Defining Reconciliation, „American Journal of Primatology” 1993/29 
  17. Dunabr R., Pchły, plotki a ewolucja języka, Warszawa 2009 
  18. Duntley J.D., Shackelford T.K., Darwinian foundations of crime and law, „Aggression and Violent Behavior” 2008/13 
  19. Flack J., Girvan M., Krakauer D., de Waal F.B.M., Policing stabilizes construction of social niches in primates, „Nature” 2006/439/26 
  20. Fujisawa K., Kutsukake N., Hasegawa T., Peacemaking and Consolation in Japanese Preschoolers Witnessing Peer Aggression, „Journal of Comparative Psychology” 2006/120/1 
  21. Goodall J., Order without law, w: Law, Biology and Culture: The Evolution of Law, (red.) Gruter M., Bohannan P., Santa Barbara 1983 
  22. Hayek F., Law, Legislation and Liberty. A new statement of the liberal principles of justice and political economy. Volume I. Rules and Order, London 1979 
  23. Heijer D., Kempes M., Korteweg L., Louwerse A.L., Sterck E.H.M., Socially deprived rhesus macaques fail toreconcile: do they not attempt or not accept reconciliation?, „Animal Behavior” 2009/78/1 
  24. James R., Morrella L.J., Mechanisms for aggregation in animals: rule success depends on ecological variables, „Behavioral Ecology” 2008/19 
  25. Johanowicz D., de Waal F.B.M., Modification of reconciliation behavior through social experience: an experiment with two macaque species, „Child Development” 1993/64 
  26. Jones G.T., Yarn D.H., A biological approach to understanding resistance to apology, forgiveness, and reconciliation in group conflict, „Law & Contemporary Problems” 2009/72 
  27. Judge P., Conflict resolution, w: Primate psychology, (red.) Maestripieri D., Cambridge 2003 
  28. Judge P., de Waal F.B.M., Rhesus monkey behavior under diverse population densities: Coping with long-term crowding, „Animal Behavior” 1997/54 
  29. Koyama N., The long-term effects of reconciliation in Japanese macaques (Macaca fuscata), „Ethology” 2001/107 
  30. Koyama N., Conflict-reduction mechanisms before feeding, w: Natural conflict resolution 
  31. Kroeber A., Parsons T., The concept of culture and social system, „American Sociological Review” 1958/23 
  32. Kummer H., Primate societies: Group techniques of ecological adaptation, New Jersey 2007 
  33. Kutsukake N., Complexity, dynamics and diversity of sociality in group-living mammals, „Ecological Resources” 2009/24 
  34. Machalek R., The evolution of macrosociety: Why are large societies rare?, „Advances in Human Ecology” 2002/1 
  35. Mościskier A., Natura ludzka i problem przestępczości, Warszawa 2001 
  36. Mościskier A., Spór o naturę człowieka. Socjologia czy socjobiologia?, Warszawa 1998 
  37. Nettle D., Beyond nature versus culture: cultural variation as an evolved characteristic, „Journal of the Royal Anthropological Institute” 2009/15 
  38. Perry S., What Cultural Primatology Can Tell Anthropologists About the Evolution of Culture, „Annual Review of Anthropology” 2006/35 
  39. Preuschoft S., Are primates behaviorists? Dominance, cognition, and freefloating rationales, „Journal of Comparative Psychology” 1999/113 
  40. van Roosmalen A., de Waal F. N. M., Reconciliation and consolation among chimpanzees, „Behavioral Ecology and Sociobiology” 1979/5 
  41. Silk J.B., The adaptive value of sociality in mammalian groups, „Phil. Trans. R. Soc. B” 2007/362 
  42. Simmel G., The Sociology of Conflict. „American Journal of Sociology” 1903/9 
  43. Stępień M., Kultura,prymatów innych niż człowiek jako wyzwanie dla nauk społecznych, „Studia Socjologiczne” 2008/4/191 
  44. Stępień M., The question of non human primates morality, „Studies in the Philosophy of Law” 2010/4 
  45. Stone B.L., The evolution of culture and sociology, „American Sociologists” 2008/39 
  46. Strier K.B., Primate behavioral Ecology: From Ethnography to Ethology and Back, „American Anthropologist” 2003/105/1 
  47. Strum S.C., Almost Human. A Journey into the World of Baboons, Chicago 2001 
  48. de Waal F.B.M., Chimpanzee politics-power and sex among apes, London 1982 
  49. de Waal F.B. M., Good natured: The origins of right and wrong in humans and other animals, Cambridge 2006 
  50. de Waal F.B.M., Peacemaking among primates, Cambridge 1989 
  51. de Waal F.B.M., Primates – A natural heritage of conflict resolution, „Science” 2000/289 
  52. Wilson E.O., Konsiliencja, Warszawa 2002 
  53. Załuski W., Ewolucyjna filozofia prawa, Warszawa 2009 

Czy grozi nam kryzys prawa? Rozważania na tle problemu tzw. roszczenia do słuszności

Dr Paweł Skuczyński

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt w języku polskim: Za przejaw aktualności filozofii prawa Gustava Radbrucha uznaje się̨ zazwyczaj teoretyczne zainteresowanie i praktyczne zastosowanie jego poglądów na zagadnienia prawa haniebnego, ustawowego bezprawia odmowy jego stosowania przez organy władzy publicznej, w szczególności przez sądy, znane pod określeniem „formuły Radbrucha”. Główną tezą artykułu jest to, że można wskazać inne oprócz formuły Radbrucha elementy jego filozofii prawa, które zachowują aktualność́ i obecne są̨ w dzisiejszych dyskusjach dotyczących samego pojęcia prawa, jego obowiązywania oraz stosowania. Chodzi przede wszystkim o stanowiące podstawę myśli Radbrucha rozróżnienie pojęcia prawa (Rechtsbegriff) i idei prawa (Rechtsidee) oraz ich wzajemny stosunek. Rozwiązanie przyjęte w tym zakresie przez samego Radbrucha jest szeroko wykorzystywane w kręgu reprezentantów tzw. niepozytywistycznej koncepcji prawa, ale można mu przypisać́ także znaczenie bardziej ogólne, które przejawia się w problemie tzw. roszczenia do słuszności (Anspruch auf Richtigkeit). Roszczenie takie ma być́ elementem nie tylko samego prawa, ale wszelkich wypowiedzi prawniczych, w tym aktów stosowania prawa. Teza, której będę starał się bronić głosi, że spośród trzech interpretacji problemu owego roszczenia najlepsze uzasadnienie posiada ta, która odwołuje się nie tylko do słuszności porządku prawnego i aktów stosowania prawa, ale także do odpowiedzialności prawników i ich obowiązków zawodowych. Takie ujęcie bowiem najpełniej odpowiada na wyzwania stojące przed współczesnym prawem, które ma coraz bardziej sprofesjonalizowany charakter, a jednocześnie coraz bardziej narażone jest na zjawiska właściwe wszelkim sprofesjonalizowanym dziedzinom życia, w tym przede wszystkim zjawiska o charakterze kryzysowym. Poza zakresem rozważań́ pozostawiona jest kwestia, do jakiego stopnia interpretacja ta zgodna jest z poglądami samego Radbrucha, choć́ zasygnalizowanych zostanie kilka argumentów za tym, że jest to być́ może stopień wyższy niż̇ w przypadku pozostałych interpretacji.

Słowa kluczowe: Gustav Radbruch, formuła Radbrucha, niepozytywistyczna koncepcja prawa, roszczenie do słuszności, prawo haniebne, ustawowe bezprawie, etyka prawnicza

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 61-75.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 433

Bibliografia:

  1. Alexy R., Begriff und Geltung des Rechts, München 2002 
  2. Alexy R., Theorie der juristichen Argumentation. Die Theorie des rationalen Diskurses als Theorie der juristischen Begründung, Frankfurt am Main 1991 
  3. Alexy R., W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, „Państwo i Prawo” 1993/11–12 
  4. Apel K.-O., Das Apriori der Kommunikationsgemeinschaft und die Grundlagen der Ethik, w: Apel K.-O., Transformation der Philosophie, Band II, Das Apriori der Kommunikationsgemeinschaft, Frankfurt am Main 1973 
  5. Apel K.-O.,  Diskurs und Verantwortung. Das Problem des Übergangs zur postkonventionellen Moral, Frankfurt am Main 1988 
  6. Apel K.-O., Etyka dyskursu jako etyka odpowiedzialności – postmetafizyczna transformacja etyki Kanta, Principia 1992/5, 
  7. Apel K.-O., Wspólnota komunikacyjna jako transcendentalne założenie nauk społecznych, Zeidler-Janiszewska A., Kultura współczesna. Teoria–Interpretacje–Krytyka, Warszawa 1993 
  8. Cern K., Wojciechowski B., O koniecznych związkach między dyskursem prawnym a moralnym, w: Zajadło J. (red.), Dziedzictwo i przyszłość. Problemy współczesnej niemieckiej filozofii prawa, Gdańsk 2010
  9. Chauvin T., Sprawiedliwość: między celowością a bezpieczeństwem prawnym. Ewolucja poglądów Gustawa Radbrucha, „Studia Iuridica” 1999/37 
  10. Dreier R., Paulson S.L., Einführung in die Rechtsphilosophie Radbruchs, w: Dreier R., Paulson S.L. (red.), Radbruch G., Rechtsphilosophie. Studienausgabe, Heidelberg 2003 
  11. Dreier R., Recht und Moral, w: Recht-Moral-Ideologie. Studien zur Rechtstheorie, Frankfurt am Main 1981 
  12. Gizbert-Studnicki T., Grabowski A., Kilka uwag o niepozytywistycznej koncepcji prawa, w: Bogucka I., Tobor Z. (red.), Prawo a wartości. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Nowackiego, Kraków 2003 
  13. Grabowski A., Prawnicze pojęcie obowiązywania prawa stanowionego. Krytyka niepozytywistycznej koncepcji prawa, Kraków 2009 
  14. Kosielińska-Grabowska U.A., Idea sprawiedliwości u Gustawa Radbrucha, w: Wojciechowski B., Golecki M.J.  (red.), Rozdroża sprawiedliwości we współczesnej myśli filozoficznoprawnej, Toruń 2008 
  15. Paulson S.L., On the Background and Significance of Gustav Radbruch’s Post-War Papers, „Oxford Journal of Legal Studies”, 2006/17 
  16. Peczenik A., Non-Positivist Conception of Law, w: Teoria prawa. Filozofia prawa. Współczesne prawo i prawoznawstwo, Toruń 1998 
  17. Radbruch G., Filozofia prawa, Warszawa 2009 
  18. Rüthers B., Recht und Juristen unter dem Sog und Druck wechselnder politicher Systeme, w: 125 Jahre Rechtsanwaltskammer Frankfurt am Main, Oberlandesgericht Frankfurt am Main, Rechtspflege, Frankfurt am Main 2004 
  19. Scheider K., Der deutsche Jurist als Bürokrat – Zur Beziehung zwischen der sozialen Role des deutschen Juristen und der Entwicklung der staatlichen Bürokratie, w: Kaupen W., Werle R.  (red.), Soziologische Probleme juristischer Berufe, Göttingen 1974 
  20. Sekuła J. (red.), Idea etyczności globalnej, Siedlce 1999 
  21. Sierocka B., Krytyka i dyskurs. O transcendentalno-pragmatycznym uprawomocnieniu krytyki filozoficznej, Kraków 2003 
  22. Skuczyński P., Status etyki prawniczej, Warszawa 2010 
  23. Skuczyński P., Tradycje etyki prawniczej a nowoczesne zawody prawnicze, w: Steczkowski P. (red.), Etyka deontologia prawo, Rzeszów 2008 
  24. Sykuna S., Ralf Dreier – prawo rozumowe, w: Zajadło J. (red.), Przyszłość dziedzictwa. Robert Alexy, Ralf Dreier, Jürgen Habermas, Otfried Höffe, Arthur Kaufmann, Niklas Luhmann, Ota Weinberger: portrety filozofów prawa, Gdańsk 2008 
  25. Szyszkowska M., Neokantyzm. Filozofia społeczna wraz z filozofią prawa natury o zmiennej treści, Warszawa 1970 
  26. Wojciechowski B., Rozstrzyganie tzw. trudnych przypadków poprzez odwołanie się do odpowiedzialności moralnej, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2004/LXX 
    Czasopismo 
  27. Zajadło J., Dziedzictwo przeszłości. Gustaw Radbruch: portret filozofa, prawnika, polityka i humanisty, Gdańsk 2007 
  28. Zajadło J., Formuła Radbrucha. Filozofia prawa na granicy pozytywizmu prawniczego i prawa natury, Gdańsk 2001 
  29. Zajadło J., Odpowiedzialność za mur. Procesy strzelców przy murze berlińskim, Gdańsk 2003 
  30. Zajadło J., Wprowadzenie: rewolucja czy ewolucja w poglądach Gustawa Radbrucha?, w: Mochnaczewski P., Kociołek-Pęksa A. (red.), Dobre prawo, złe prawo – w kręgu myśli Gustawa Radbrucha, Warszawa 2009

Prawo jako granica w życiu człowieka i państw

Dr Dawid Bunikowski

Wyższa Szkoła Bankowa w Toruniu


Abstrakt w języku polskim: Prawo jako granica dotyczy zarówno działań człowieka, jak i władzy i terytorium państwa. Prawo jako granica jest instytucją społeczną bardziej skomplikowaną niż wydawałoby się to w tradycyjnym Austinowskim ujęciu pozytywizmu prawniczego. W prawie państwowym jest wiele różnych granic (w prawie karnym, prawie cywilnym, prawie administracyjnym, prawie proceduralnym odnoszącym się do pojęć, wolności, praw, obowiązków, wszczynania postępowań, a z drugiej strony kompetencji organów władzy publicznej). W znaczeniu wąskim prawo jako granica jest prawem państwowym, które ustanawia granice ludzkiego działania i zachowania poprzez sferę czynów prawnie dopuszczalnych, zakazanych i nakazanych, tworząc zinstytucjonalizowane sankcje prawne w razie złamania granicy lub braku przestrzegania norm prawnych. W znaczeniu szerokim prawo jako granica jest także prawem „moim”, prawem „wewnętrznym” (jak w psychologicznej teorii prawa Leona Petrażyckiego), tworząc własne reguły zachowania i odnosząc się na wiele sposobów do prawa państwowego (tj. do prawa jako granicy w znaczeniu wąskim). Prawo zwyczajowe (także prawo religijne) i prawo międzynarodowe są bardzo specyficznymi gałęziami prawa. Uważam, że prawo jako granica musi być wsparte przez inne systemy normatywne, takie jak moralność, religia itp.

Słowa kluczowe: prawo jako granica, prawo państwowe, systemy normatywne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 20-33.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 391

Bibliografia:

  1. Allard L.C. i in., Cross-Border Relocation Law, Canada 2002 
  2. Austin J., The Province of Jurisprudence Determined, w: The Province of Jurisprudence Determined and The Uses of the Study of Jurisprudence, Indianapolis/Cambridge 1998 
  3. Borucka-Arctowa M. (red.), Społeczne poglądy na funkcje prawa, Wrocław 1982 
  4. Bunikowski D., Podstawowe kontrowersje dotyczące ingerencji prawa w sferę moralności, Toruń 2010. 
  5. Dellapenna W., Dispelling the Myths of Abortion History, Durham, North Carolina 2006 
  6. Johnson D.R., Post D.G., Law And Borders – The Rise of Law in Cyberspace, 48 Stanford Law Review 1996/1367 
  7. Kępiński J. (red. tomu), Kepiński M. (red. serii), Klafkowska-Waśniowska K., Sikorski R., Granice prawa autorskiego, Warszawa 2010 
  8. Lang W., Wróblewski J., Zawadzki S., Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986 
  9. Pałecki K., Społeczne opinie o prawie i jego sądowym stosowaniu w dziedzinie stosunków rodzinnych, w: M. Borucka-Arctowa (red.), Poglądy społeczeństwa polskiego na stosowanie prawa, Wrocław–Kraków–Warszawa–Gdańsk 1978 
  10. Pałecki K., Uwagi o koncepcji „granica prawa” Roscoe Pounda, „Zeszyty Naukowe UJ” 1984/20 
  11. Pałecki K., Uwagi o koncepcji granic prawa, w: Idee–Państwo–Prawo, J. Majchrowski (red.),”Zeszyty Naukowe UJ. Prace z Nauk Politycznych” 1991/28 
  12. Pałecki K., Warianty oddziaływania prawem na stosunki rodzinne, w: J. Kurczewski (red.), Prawo w społeczeństwie, Warszawa 1975 
  13. Petrażycki L., Wstęp do nauki polityki prawa, Warszawa 1968 
  14. Petrażycki L., O nauce, prawie i moralności. Pisma wybrane, Warszawa 1985 
  15. Spyra T., Granice wykładni prawa. Znaczenie językowe tekstu prawnego jako granica wykładni, Warszawa 2006 
  16. Wróblewski J., Nieostrość systemu prawa, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1983 (rok wyd. 1985), t. XXXI 
  17. Wróblewski J., Prawo a homeostaza społeczna, „Państwo i Prawo” 1982/12

Uwagi o monografii Bartosza Wojciechowskiego „Interkulturowe prawo karne. Filozoficzne podstawy karania w wielokulturowych społeczeństwach demokratycznych”

Mgr Michał Peno

Uniwersytet Szczeciński


Język tekstu: polski

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 92-103.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 362

Bibliografia:

  1. Bauman Z., Globalizacja, Warszawa 2000 
  2. Bauman Z., Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa 2000
  3. Bauman Z., Szanse etyki w zglobalizowanym świecie, Kraków 2007 
  4. Duff R.A., Karanie obywateli, „Ius et Lex” 2006/1 
  5. Dworkin R., Biorąc prawa poważnie, Warszawa 1998 
  6. Foucault M., Porządek dyskursu, Warszawa 2000 
  7. Griffin J., Sąd wartościujący, Warszawa 2001 
  8. Hofmański P., Czyżby odwrót od idei ochrony praw człowieka…?, w: Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, red. J. Białocerkiewicz, M. Balcerzak, A. Czeczko-Durlak, Toruń 2004 
  9. Jackson Ph. W., Life in classroom, New York 1968 
  10. Kochanowski J., Powrót kary sprawiedliwej, „Ius et Lex” 2006/1 
  11. Królikowski M., Komunikacyjne teorie kary jako współczesne retrybutywne uzasadnienie kary kryminalnej, „Studia Iuridica” 2004/XLIII 
  12. Kymlicka W., Multicultural citizenship: a liberal theory of minority rights, Oxford 1995 
  13. Lernell L., Podstawy nauki polityki kryminalnej, Warszawa 1967 
  14. Lyons D., Etyka i rządy prawa, Warszawa 2000 
  15. Marek A., „Nowy realizm” w polityce kryminalnej Stanów Zjednoczonych – założenia i efekty, „Państwo i Prawo” 1980/4 
  16. Meighan R., Socjologia edukacji. Studia Kulturowe i Edukacyjne, Toruń 1993 
  17. Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 2005 
  18. Morchen H., Władza i panowanie u Heideggera i Adorna, Warszawa 1999 
  19. Polanowska-Sygulska B., Pluralizm wartości i jego implikacja w filozofii prawa, Kraków 2008 
  20. Rawls J., w: A Theory of Justice, w: Liberalism and its Critics, red. M. Walzer, New York 1984 
  21. Roxin C., Nowe kierunki polityki kryminalnej, „Przegląd Prawa Karnego” 1990/4 
  22. Sadurski W., Rawls i granice liberalizmu, „Ius et Lex” 2006/ 1 
  23. Sarkowicz R. w: J. Stelmach, R. Sarkowicz, Filozofia prawa XIX i XX wieku, Kraków 1999 
  24. Sarkowicz R., Wstęp, w: R. Unger, Ruch studiów krytycznych nad prawem, Warszawa 2005 
  25. Szkudlarek T., Pedagogika krytyczna, w: Pedagogika 1, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, Warszawa 2005 
  26. Szerer M., Karanie a humanizm, Warszawa 1964 
  27. Śliwowski J., Prawo karne. Część II. Kara, Toruń 1968 
  28. Wojciechowski B., Interkulturowe prawo karne. Filozoficzne podstawy karania w wielokulturowych społeczeństwach demokratycznych, Toruń 2009 
  29. Wonicki R., Spór o demokratyczne państwo prawa. Teoria Jurgena Habermasa wobec liberalnej, republikańskiej i socjalnej wizji państwa, Warszawa 2007 
  30. Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki – globalizacja – demokracja – państwo narodowe, Kraków 2005 
  31. Znaniecki F., Nauki o kulturze, Warszawa 1992 
Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ