Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl
  • O NAS
  • Cel i zakres
  • Aktualności
  • Numery
    • Bieżący numer
    • Numery archiwalne
  • Redakcja
    • Skład Redakcji
    • Recenzentki i Recenzenci
  • Dla autorów
  • Etyka
  • Kontakt
  • English

Wnioskowanie heurystyczne w praktyce orzeczniczej sądów polskich i niektóre jego implikacje dla stosowania prawa

Dr Paweł Ochmann
Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim:

Wnioskowanie heurystyczne oznacza skrócone i uproszczone rozumowanie. Jak pokazały badania Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego, heurystyki wydawania sądów obecne są stosunkowo często w myśleniu ludzkim, pomimo że mogą prowadzić do pewnych błędów poznawczych. Stąd wydaje się wysoce prawdopodobne, że mogą być obecne również w rozumowaniach sędziów podczas stosowania prawa i wydawania rozstrzygnięć sądowych. W związku z tym niniejszy artykuł jako punkt wyjścia przyjmuje tezę, że w działalności judykatywy w Polsce można zaobserwować myślenie heurystyczne. Celem przeprowadzonych rozważań jest zweryfikowanie tak postawionej tezy poprzez empiryczne znalezienie przykładów orzeczeń, w których rozstrzygnięcie zostało wydane w sposób heurystyczny, oraz wyjaśnienie, jakie konsekwencje z tego wynikają. Przeprowadzony wywód został usystematyzowany w następujący sposób. W pierwszej części rozważań przedstawione zostanie wnioskowanie heurystyczne, aby in genere wyartykułować cechy, których poszukiwać należy in concreto w orzeczeniach sądowych dla stwierdzenia obecności tego sposobu rozumowania. Druga część artykułu zawiera analizę wybranych orzeczeń, które postrzegać można przez pryzmat myślenia heurystycznego, jako świadectwo jego obecności w praktyce stosowania prawa polskiego. Natomiast dalsza część wywodu koncentruje się na skutkach, jakie analizowane rozstrzygnięcia mające heurystyczny charakter pociągają za sobą dla materii, w ramach której zostały wydane. Wreszcie w końcowym fragmencie przeprowadzona analiza służy poczynieniu kilku refleksji na temat ogólnej dopuszczalności i przydatności wnioskowania heurystycznego w praktyce stosowania prawa przez sądy.

Słowa kluczowe: heurystyka, wnioskowanie, rozumowanie, heurystyki wydawania sądów, stosowanie prawa przez sądy, przebicie, orzekanie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(47)/2026, s. 75-91.

Pobierz plik

Liczba pobrań: 33

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.2.75

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:heurystyka, heurystyki wydawania sądów, orzekanie, przebicie, rozumowanie, stosowanie prawa przez sądy, wnioskowanie

Call for Papers: Pomiędzy teorią prawa a ideologią – 28.02.2023 r.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do nadsyłania artykułów do numeru tematycznego „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” zatytułowanego „Pomiędzy teorią prawa a ideologią”. Numer zostanie wydany z okazji setnej rocznicy urodzin Profesora Józefa Nowackiego (21.07.1923-14.08.2005) oraz 20 lat od wydania zbioru pt. „Studia z teorii prawa”, zawierającego najważniejsze artykuły jego autorstwa. Jest to znakomita okazja, aby ponownie podjąć problemy, które były przezeń poruszane, a dotyczą najważniejszych zagadnień współczesnej teorii prawa, m.in. klauzul generalnych, luk w prawie, wnioskowania per analogiam, pojmowania domniemań prawnych, charakterystyki państwa prawa czy  akceptowanych formuł sprawiedliwości. W przypadku analizy każdego z tych problemów charakterystyczne jest zainteresowanie Autora założeniami wartościującymi stojącymi za twierdzeniami o prawie. Wydanie numeru tematycznego będzie stanowić okazję do ponownego sięgnięcia do tych zagadnień i poddania ich badaniom z perspektywy aktualnego stanu wiedzy teoretycznoprawnej, uwzględniającego najnowsze prace.

Ponieważ Profesor nigdy nie był zwolennikiem obchodów wspominkowych, podkreślamy, że proponowany numer nie ma mieć charakteru historycznego, czy zbioru wspomnień, a tym bardziej stanowić swoistej „laurki” dla Józefa Nowackiego – planujemy, aby artykuły miały charakter krytyczny, uwzględniający  aktualną perspektywę teoretycznoprawną. Wydanie numeru tematycznego będzie służyło realizacji trzech celów. Po pierwsze, pragniemy zadać pytanie: czy problemy, które w tamtym czasie były podejmowane przez Józefa Nowackiego, także obecnie są atrakcyjne dla teorii i filozofii prawa? Czy da się powiedzieć w tej mierze „coś nowego”, czy może jest to już zamknięty rozdział? Po drugie, wydaje nam się, że fakt, iż minęła już niemal ćwierć XXI w., skłania do tego, aby w sposób bardziej wnikliwy, także krytyczny, przyjrzeć się poglądom sformułowanym w polskiej teorii prawa w poprzednim stuleciu, które powszechnie jest uznawane za okres wyjątkowego rozkwitu badań teoretycznoprawnych. Po trzecie, chcielibyśmy przypomnieć dorobek Józefa Nowackiego, który zwłaszcza w gronie młodszych badaczy może być zapomniany, bądź nawet nieznany.

Propozycje artykułów należy przesyłać na adres redakcji (archiwum@ivr.org.pl) do 28 lutego 2023 r. Objętość tekstu nie powinna przekraczać 45.000 znaków ze spacjami i przypisami. Teksty powinny być przygotowane według standardów redakcyjnych stosowanych w „Archiwum”, dostępnych pod adresem https://archiwum.ivr.org.pl/wytyczne-dla-autorow/. Do tekstu załączyć należy formularz i oświadczenie autorskie. Tom zostanie opublikowany pod redakcją dr. hab. Sławomira Tkacza, prof. UŚ planowo w 2023 roku. Dalszych informacji udziela redaktor tomu: slawomir.tkacz@us.edu.pl.

Przesłane teksty będą poddane procedurze recenzyjnej zgodnie z zasadami przyjętymi przez Redakcję (wstępnym warunkiem opublikowania artykułu jest uzyskanie dwóch pozytywnych recenzji). Gdyby zainteresowanie przekroczyło ramy objętościowe numeru tematycznego, redaktorzy dokonają wyboru artykułów, które zostaną w nim opublikowane. Pozostałe pozytywnie ocenione przez recenzentów artykuły będą mogły zostać opublikowane w kolejnych numerach czasopisma.

Na koniec, informujemy, że podjęliśmy wstępne rozmowy, aby po opublikowaniu numeru, zorganizować w Katowicach jednodniową ogólnopolską konferencję poświęconą poglądom Józefa Nowackiego, w trakcie której będziemy prosili Autorów opublikowanych artykułów o wygłoszenie referatów, celem poddania ich pod dyskusję. Mamy nadzieję, że ziszczą się nasze marzenia o kolejnym spotkaniu w Katowicach.

Wyrażając nadzieję na przychylne odniesienie się do naszej propozycji, zapraszamy Państwa do przesyłania tekstów.

                                                                                               Dr hab. Sławomir  Tkacz, prof. UŚ

W kategorii:Aktualności Tagi:Józef Nowacki, klauzule generalne, sprawiedliwość, teoria prawa, wnioskowanie

Normy i nowość. Refleksje nad wiedzą prawniczą, normami i systemami ewolucyjnymi

Prof. dr Giovanni Tuzet

Uniwersytet Bocconiego w Mediolanie

Abstrakt w języku polskim: Artykuł podejmuje trzy tematy: wiedzy prawniczej, norm prawnych i systemów ewolucyjnych. Te trzy tematy są wzajemnie powiązane. Refleksja nad naturą wiedzy prawniczej rzuca światło na naturę norm prawnych. Wiedza prawnicza jest w znacznej mierze wiedzą a posteriori, a dzieje się tak dlatego, że normy są w przeważnie warunkowe. Nowość jest fundamentalną cechą prawa będącego sferą ciągłych zmian. Proces zmian prawa nie jest przypadkowy, ale jest powodowany próbą stawienia czoła coraz to nowym problemom i zmieniającym się okolicznościom. Wspiera to postrzeganie systemów prawnych jako adaptacyjnych i ewolucyjnych, jak sugerował klasyczny pragmatyzm. Jednakże wnioskowanie może dostarczyć pewnej wiedzy prawnej a priori. [tłumaczenie Redakcja]

Słowa kluczowe: wnioskowanie, wiedza prawnicza, normy prawne, nowość, pragmatyzm

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(27)/2021, s. 108-122.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.2.108

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 485

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:normy prawne, nowość, pragmatyzm, wiedza prawnicza, wnioskowanie

Szukaj

Kategorie

  • Aktualności
  • Artykuły
  • Bez kategorii
  • In Memoriam
  • Recenzje i polemiki
  • Słowo wstępne
  • Sprawozdania
Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ

Copyright © 2026 Polska Sekcja Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej IVR | Administrator strony: Karolina Gmerek

Ta strona używa plików cookies. Zakładamy, że wyrażają Państwo na to zgodę, ale mogą Państwo także wyłączyć pliki cookies w Ustawieniach. //
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. (Zob. więcej // Read more) Ustawienia // SettingsZGODA // ACCEPT

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT