nauczyciel akademicki

O wolności akademickiej. Komentarz do stanowiska Ronalda Dworkina

Dr Paweł Jabłoński

Uniwersytet Wrocalwski

Abstrakt w języku polskim:

Celem artykułu jest analiza doktryny wolności akademickiej zaproponowanej przez Ronalda Dworkina. W ramach tego celu podejmowane są dwa zadania. Pierwsze z nich ma charakter rekonstrukcyjny i polega na odtworzeniu najważniejszych elementów interesującego mnie stanowiska, zaś drugie można określić mianem „krytycznego”, a jego istota sprowadza się do krótkiego przedyskutowania kilku z wątpliwości i zarzutów, jakie w stosunku argumentacji Dworkinowskiej można postawić. Rozważania prowadzone są w następującym porządku. W pierwszej kolejności zwracam uwagę na podkreślaną przez Dworkina zmianę społeczno-politycznego kontekstu dyskusji o wolności akademickiej, jaka w jego ocenie dokonała się pod koniec minionego wieku. Następnie krótko charakteryzuję przyjmowany przez amerykańskiego autora analityczny schemat teoretyczny, który służy mu za wzór przy opracowywaniu pojęć interpretacyjnych, w tym również interesującego nas tu pojęcia wolności akademickiej. W dalszej kolejności, podążając zgodnie z porządkiem wynikającym z wspomnianego schematu zrekonstruowane zostanie kolejno: przedinterpretacyjne ujęcie praktyki określanej mianem „wolności akademickiej”, interpretacyjne przyporządkowanie do niej uzasadnienia aksjologicznego oraz postinterpretacyjne sformułowanie postulatów optymalizacyjnych praktykę. W ostatnim etapie przejdziemy do części krytycznej, w której zostaną omówione cztery podstawowe wątpliwości jakie ujęcie zaproponowane przez Dworkina nasuwa.

Słowa kluczowe:Ronald Dworkin, wolność akademicka, wolność słowa, nauczyciel akademicki, kultura niezależności

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 96–111.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.96

Pobierz

Liczba ściągnięć: 157 842

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Nauczyciel akademicki w momencie kryzysu rządów prawa. Dynamika i perspektywy na przykładzie nauczyciela akademickiego będącego prawnikiem

Dr hab. Sławomir Tkacz, prof. UŚ

Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim:

W czasie kryzysu rządów prawa należy zadać pytanie o weryfikację roli i zdań najważniejszych instytucji życia publicznego. Jedną z kwestii wymagających podjęcia stanowi problematyka zadań środowiska akademickiego w momencie, gdy dochodzi do łamania konstytucji przez sprawujących władzę, upartyjnienia systemu, czy lekceważenia praw mniejszości. Często działania naruszających rządy prawa dotyczą także nauczania akademickiego, które według nich powinno być prowadzone w sposób realizujący jedyną dopuszczalną ideologię narzuconą przez większość Pytanie, w jaki sposób powinien się zachować nauczyciel akademicki w takiej sytuacji staje się kluczowe. Według klasycznego paradygmatu, akceptacja standardów naukowości, każe przyjąć, iż własne oceny rzeczywistości, czy osobiste preferencje aksjologiczne nie mogą pretendować do ustaleń o charakterze naukowym. Nauczyciel akademicki powinien zajmować zewnętrzny punkt widzenia, skupiając się jedynie na rejestracji prawidłowości obserwowanych zachowań. W tym miejscu trzeba podjąć kwestię, czy to jest rola oczekiwana przez społeczeństwo. Odnosi się do zarówno do roli debat akademickich wewnętrznych uniwersytetu, jak również działalności popularyzatorskiej czy informacyjnej poza nim. Oczywiste jest, że podjęcie takich działań wymaga przyjęcia wewnętrznego punktu widzenia (w pewnym jego rozumieniu). Odrębną kwestią jest to, że nauczyciele akademiccy badający prawo często łączą tę rolę z praktyką prawniczą, czy nawet działalnością polityczną. Może to stanowić źródło napięć. Nieodłącznie z tym związana jest kwestia autorytetu. Kluczowym zagadnieniem jest to, czy skupienie się na klasycznie pojmowanej działalności naukowej w czasach przełomu (tzw. moment prawny), może być rozumiane jako przyzwolenie na łamanie rządów prawa? Przeoczenie tego momentu, może doprowadzić do ukształtowania się państwa totalitarnego i kwestii ewentualnej odpowiedzialności etycznej uczonych, którzy milczą w chwilach kryzysu. W konkluzjach autorzy podejmują próbę sformułowania wniosków w przedmiocie tego, czy jest możliwa izolacja uczelni w czasach kryzysowych od toczących się dyskusji i sporów, które mogą doprowadzić do demontażu rządów prawa oraz jaka jest rola nauczyciela akademickiego w tych czasach.

Słowa kluczowe: rządy prawa, nauczyciel akademicki, perspektywy zewnętrzne i wewnętrzne, debata akademicka, władza

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 58–76.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.58

Pobierz

Liczba ściągnięć: [ddownload_count id=}

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Freedom of Speech of an Academic Teacher: Some Conceptual Clarifications and a Landscape of Challenges

dr Paweł Jabłoński, prof. dr hab. Przemysław Kaczmarek, dr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim:

Wprowadzenie do numeru tematycznego czasopisma „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” pokrótce przedstawia tematykę poszczególnych artykułów składających się na tom, ale także zawiera próbę nakreślenia obszaru badań nad wolnością słowa nauczyciela akademickiego. Zadania te zostały realizowane w następującej kolejności. Na początku przedstawiono powody, dla których podjęcie tematu zawartego w tytule jest dziś ważne i konieczne (1). Następnie autorzy przeszli do wyjaśnienia jednego z terminów zawartych w tytule niniejszego tomu, a mianowicie „nauczyciel akademicki” (2). Kolejno omówiono związek między pojęciami „wolności słowa” i „wolności akademickiej”, wskazując, zgodnie z literaturą przedmiotu, że związek ten jest znacznie mniej oczywisty, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka (3). Następnie zaproponowano podział sfer wypowiedzi akademickiej na trzy uzupełniające się obszary, podkreślając jednocześnie wstępny i roboczy charakter wprowadzonego rozróżnienia (4). W kolejnej sekcji nakreślono jedną z najbardziej fundamentalnych sporów w dziedzinie wolności akademickiej, którą można opisać jako opozycję między aktywizmem a pasywizmem (6). Ostatnia część zawiera przegląd treści artykułów zawartych w prezentowanym numerze tematycznym (7). [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe:wolność słowa, nauczyciel akademicki, wolność akademicka

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 5–20.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.95

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.