rozumowanie prawnicze

Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa

dr hab. Robert Piszko, prof. US

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Od czasu, gdy G. Lakoff i M. Johnson opublikowali książkę pod tytułem Metafphors We Live By, dostrzeżono metafory i ich rolę w życiu codziennym. Metafora przestała być odtąd środkiem tylko wyobraźni poetyckiej i ozdobą retoryczną. Zaczęła być postrzegana także jako forma ludzkiego myślenia, narzędzie poznania. Metaforę zaczęto dostrzegać w takich dziedzinach życia, w których była dotychczas nieobecna. Do dziedzin tych zalicza się też prawo. Entuzjazm autorów dostrzegających w prawie wielką rolę obrazowania metaforycznego nie jest jednak uzasadniony. Analiza podawanych w opracowaniach naukowych przykładów metafor w tekstach aktów prawnych wskazuje na zbytnią dowolność kwalifikowania pewnych wyrażeń jako metafor i dostrzeganie ich roli lub przydatności tam, gdzie jej nie ma – czyli także w tekstach prawnych i w wykładni prawa. Metaforami nazywa się w nich związki frazeologiczne oraz wyrażenia wcześniej metaforyczne, które w wyniku konwencjonalizacji czy leksykalizacji trwale utraciły ten charakter. Potencjalny efekt przyjęcia kognitywistycznej pespektywy był już wcześniej inaczej osiągany w naukach prawnych na oczekiwanym poziomie. Rezultaty wskazywane jako możliwe do osiągnięcia przy użyciu narzędzi kognitywistki nie są niczym nowym, a możliwość ich osiągania jest dyskusyjna albo niemożliwa. Metafora konceptualna może natomiast pełnić ważną rolę, jeśli chodzi uzasadnienie decyzji sądowych lub administracyjnych, treść podręczników prawa, wypowiedzi przedstawicieli doktryny odniesieniu do prawa Posługując się językiem kognitywistki, można w bardziej obiecujący sposób uczynić przedmiotem badań struktury radialne pojęć prawnych i etycznych, co może umożliwić współistnienie ludzi i sztucznej inteligencji. Materiał badawczy zbadano głównie przy użyciu metody analizy lingwistycznej.

Słowa kluczowe: metafora, związek frazeologiczny, motywacja konceptualna, struktury radialne, rozumowanie prawnicze, poznanie prawnicze, wykładnia prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 2(39) 2024, s. 19-33.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.2.19

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 217

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa

Mgr Michał Sopiński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł prezentuje rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa. Teorię Johna M. Finnisa można nazwać nową teorią prawa naturalnego, ponieważ jego poglądy były kształtowane zarówno przez św. Tomasza z Akwinu, jak też częściowo były zainspirowane nowym jego odczytaniem przez Germaina Griseza. Podstawowym celem artykułu jest analiza koncepcji rozumowania prawniczego jako rozumowania praktycznego, będącej w zamiarze Johna M. Finnisa przede wszystkim mocną krytyką teorii Ronalda Dworkina opartej na założeniu istnienia jednej właściwej odpowiedzi. Według autora tego artykułu, krytyczne podejście Johna M. Finnisa do teorii Ronalda Dworkina prowadzi jego koncepcję rozumowania prawniczego – sformułowaną na fundamencie prawa naturalnego – do stopniowego rozszerzenia o aspekty pozytywistyczne (zbliżenie z poglądami Josepha Raza) oraz aspekty instytucjonalne (zbliżenie z poglądami Neila MacCormicka). Dlatego też teoria rozumowania prawniczego Finnisa wydaje się być modelowym przykładem zbliżenia prawa naturalnego i pozytywizmu prawniczego we współczesnej filozofii prawa.

Słowa kluczowe: John M. Finnis, prawo naturalne, rozumowanie prawnicze, rozumowanie praktyczne, Ronald Dworkin, jedyna właściwa odpowiedź

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(21)/2020, s. 84-98.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.84

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 702

Ewolucja teorii rozumowania prawniczego Neila MacCormicka

Mgr Michał Sopiński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Podstawową tezą pracy jest stwierdzenie ewolucyjności (dwuetapowości) teorii rozumowania prawniczego Neila MacCormicka. Dlatego też została ona omówiona przy użyciu metody diachronicznej. Najpierw zaprezentowano podstawowe elementy teorii rozumowania prawniczego składające się na dzieło Legal Reasoning and Legal Theory (1978). Następnie spróbowano – na przykładzie Rhetoric and the Rule of Law (2005) przedstawić kluczowe zmiany, jakie na przestrzeni lat dokonały się w podejściu MacCormicka do zagadnień związanych z teorią rozumowania prawniczego. Najważniejszą z nich wydaje się stopniowa rewizja poglądów szkockiego filozofa dotycząca roli wnioskowania dedukcyjnego w procesie rozumowania sędziowskiego. Prowadzi ona do rozszerzenia logicznych aspektów teorii rozumowania prawniczego MacCormicka (sylogizm prawniczy) o aspekty retoryczne (argumentacyjność prawa) oraz etyczne (idea rządów prawa). Ewolucja teorii rozumowania prawniczego MacCormick może być uważana za modelowy przykład zmian zachodzących we współczesnej filozofii prawa

Słowa kluczowe: rozumowanie prawnicze, MacCormick, sylogizm prawniczy, retoryka, rządy prawa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 20.02.2018
Data akceptacji: 19.05.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 63-78

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.63

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 690

Sztuczne sieci neuronalne w modelowaniu rozumowań prawniczych . O problemach wynikających ze specyfiki prawa

Mgr Rafał Michalczak

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku angielskim: The purpose of this paper is to describe the application of artificial neural networks in modeling legal reasoning. In particular, the paper will be focused on specific problems which may occur only on the ground of legal reasoning and are difficult from the artificial intelligence perspective. The focal point of the paper is not to provide technical details of analyzed systems but to point out parts of legal conceptual framework which are inconsistent with classical techniques of designing of expert system. Paper consists description of a few legal expert systems based on artificial neural networks. Each of them is the basis for presentation of particular feature of legal reasoning which are considered difficult from the AI point of view e.g. vague concepts, open-texture, analogy.

Słowa kluczowe: sztuczne sieci neuronalne, program SplitUp, odpowiedzialność odszkodowawcza, rozumowanie prawnicze

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(7)/2013, s. 52-62

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 263