Pozytywizm prawniczy łączy przekonanie, że o obowiązywaniu prawa rozstrzygają jego społeczne źródła, a nie moralna treść. Pod tą etykietą kryją się jednak stanowiska głęboko różne – od Austina i Kelsena po Harta i pozytywizm ekskluzywny Raza – oraz nieustający spór z krytykami tego nurtu. Ta kolekcja zbiera poświęcone mu teksty. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.
Hans Kelsen i czysta teoria prawa
Hans Kelsen (1881–1973) należy do najbardziej wpływowych teoretyków prawa XX wieku. Jego czysta teoria prawa (Reine Rechtslehre, 1934; wyd. 2 – 1960) to program nauki prawa oczyszczonej z elementów socjologicznych, psychologicznych i moralnych: prawo jest hierarchicznym porządkiem norm (Stufenbau – koncepcja rozwijana wraz z Adolfem Juliusem Merklem), którego jedność funduje norma podstawowa (Grundnorm). Kelsen był współtwórcą austriackiej konstytucji z 1920 r. i ojcem europejskiego modelu scentralizowanego sądownictwa konstytucyjnego, który ukształtował także polski Trybunał Konstytucyjny.
Na łamach „Archiwum” ukazał się – w przekładzie Tomasza Gizberta-Studnickiego – tekst Stanleya L. Paulsona, czołowego współczesnego znawcy Kelsena: Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm. Polski wątek recepcji Kelsena dokumentuje Monika Zalewska, rekonstruując jego dyskusję z Jerzym Wróblewskim w artykule Historia pewnego przypisu.
Spory wokół pozytywizmu prawniczego
Pozytywizm prawniczy łączy przekonanie, że o obowiązywaniu prawa rozstrzygają jego społeczne źródła, a nie moralna treść (teza o rozdziale prawa i moralności). Pod tą wspólną etykietą kryją się jednak stanowiska głęboko odmienne: naturalistyczny pozytywizm w tradycji Johna Austina, antynaturalistyczny normatywizm Kelsena, koncepcja reguły uznania H.L.A. Harta czy współczesne warianty inkluzywne, ekskluzywne i konwencjonalistyczne. Publikowane w „Archiwum” teksty dokumentują te spory – od klasycznych rekonstrukcji po współczesną krytykę.
Wybór tekstów w „Archiwum”
- Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm – Stanley L. Paulson, Numer 4(29)/2021 (tłum. Tomasz Gizbert-Studnicki)
- Why Legal Conventionalism Fails – Adam Dyrda, Numer 1(10)/2015 (tekst w języku angielskim)
- Sedno idei pozytywizmu prawniczego – Stanley L. Paulson, Numer 2(15)/2012 (tłum. Marcin Romanowicz)
- Reguła uznania – remedium na zewnętrzną niepewność prawa? – Urszula Anna Kosielińska-Grabowska, Numer 1(4)/2012 (tekst w języku angielskim)
- Historia pewnego przypisu. Próba rekonstrukcji dyskusji Hansa Kelsena z Jerzym Wróblewskim – Monika Zalewska, Numer 1(2)/2011
Zobacz też
Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Nullum crimen sine lege i filozofia prawa karnego · Wykładnia prawa · Ronald Dworkin i debata z pozytywizmem. Sylwetki: Herbert L.A. Hart · Joseph Raz · Gustav Radbruch.
Debata z Dworkinem
Najgłośniejszy spór współczesnej teorii prawa – między pozytywizmem a jego krytyką ze strony Ronalda Dworkina.
- Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego – Herbert L.A. Hart (przekład), Numer 2(9)/2014
- Prequel do Hartowskiego Postscriptum – Andrzej Grabowski, Numer 2(9)/2014
- Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego – Adam Dyrda, Numer 1(1)/2010
- Debata Fish – Dworkin jako przykład sporu o praktykę interpretacji prawa – Michał Pełka, Numer 2(11)/2015
- Filozofia prawa międzynarodowego Ronalda Dworkina – Tomasz Widłak, Numer 1(12)/2016
- O wolności akademickiej. Komentarz do stanowiska Ronalda Dworkina – Paweł Jabłoński, Numer 4(45)/2025
Dla autorek i autorów
„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone Kelsenowi i pozytywizmowi prawniczemu – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.
Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.