Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Racjonalność komunikacyjna jako podstawa legitymizacji good governance

Mgr Mariola Żak

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Zasadniczym celem niniejszego artykułu jest wykazanie, że koncepcja governance, oparta na teoretycznym opisie i metodologii z zakresu nauk o organizacji, nauki administracji i zarządzania publicznego, posiada wymiar kognitywny, odwołujący się do praktycznego (moralnego) rozumowania jednostek. Dzięki podporządkowaniu konkretnych strategii działań zbiorowych racjonalności komunikacyjnej, w zależności od kontekstu normatywnego, różne sposoby zarządzania sektorami mogą być dobierane przez agencje administracji publicznej do określonej dziedziny stosunków społecznych, ze względu na racjonalny konsensus zawarty pomiędzy interesariuszami a tzw. depozytariuszami prawa, przez co rozumie się podmioty decydujące o prawie. Artykuł ukazuje zastosowanie teorii etyki dyskursu w postaci uniwersalnej pragmatyki J. Habermasa oraz transcendentalnej pragmatyki K-O. Apla w sferze eksplikacji oraz uzasadnienia modelu good governance.

Słowa kluczowe: good governance, sieci, legitymizacja, racjonalność instrumentalna, racjonalność komunikacyjna, uniwersalna pragmatyka, transcendentalna pragmatyka

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 25.09.2016
Data akceptacji: Załączniki02.03.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 98-114.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 399

Rozróżnienie ius et lex we współczesnej filozofii prawa

Dr Maciej Pichlak

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu określenie znaczenia pojęć ius oraz lex, a także wskazanie podstawowych sposobów ich interpretacji we współczesnych poglądach nauki prawa. Pojęcia lex oraz ius bowiem, obok ściśle historycznego charakteru (tj. sposobów posługiwania się nimi w dyskursie prawnym starożytnego Rzymu), obecne są w ten czy inny sposób w całych dziejach zachodniej kultury prawnej, aż po dzień dzisiejszy. Zarówno bogata historia, jak i sama natura tytułowych pojęć sprawia, że niemożliwe jest sformułowanie dla nich klasycznych definicji. Stąd też analiza ich znaczenia powinna przybierać formę wyznaczania swoistego pola konotacyjnego: mapy poglądów i skojarzeń wiązanych z badanymi pojęciami.

W ramach realizacji tego zadania, artykuł proponuje trzy podstawowe typologie, pozwalających uporządkować istniejące w teorii prawa poglądy na omawiane zagadnienie. Pierwsza z typologii dotyczy praktycznej roli, jaką ius odgrywa w prawie; pozwala to wyróżnić poglądy przypisujące ius rolę pozytywną, negatywną, lub pośrednią (optymalizacyjną). Druga typologia odnosi się do źródeł, z których ius czerpie swą moc wiążącą; w tym zakresie wyróżniono interpretację pozytywistyczną, prawnonaturalną oraz hermeneutyczną. Wreszcie ostatnia typologia porządkuje poglądy na wzajemne relacje ius oraz lex, określane bądź na sposób hierarchiczny, bądź też funkcjonalnego zróżnicowania.

Prowadzone rozważania pozwalają m.in. postawić tezę o nieprzemijającej użyteczności takiego dualistycznego myślenia o porządku prawnym, które obok prawa stanowionego (lex) uwzględnia również jako wiążące niepisane standardy, niezależne od władzy prawodawczej (ius).

Słowa kluczowe: ius et lex; prawo i ustawa; kultura prawnicza; prawo ponadustawowe, dualizm prawa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 09.03.2017
Data akceptacji: Załączniki03.05.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 49-59.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 992

Granice argumentacji religijnej w sferze publicznej. Między partycypacją a przymusem

Dr Łukasz Mirocha

Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Artykuł poświęcony jest kwestii obecności argumentacji religijnej w sferze publicznej. Postawione zostaje pytanie o to czy ten rodzaj argumentacji powinien być dopuszczalny w dyskusji publicznej jako wystarczająca podstawa np. dla prawodawstwa, czy też nie, a w razie twierdzącej odpowiedzi – jakie powinny być warunki obecności tej argumentacji. Autor opisuje przebieg i wyniki dyskusji toczącej się w tym przedmiocie w Stanach Zjednoczonych począwszy od lat 80` XX w., rozważa dlaczego kwestie, które są raczej oczywiste w dużej większości innych liberalnych demokracji wywołały tak emocjonalną dyskusję w amerykańskiej humanistyce. Postawiona zostaje teza, że historyczne przykłady pozytywnej bądź negatywnej roli religii w życiu społecznym są zbyt słabą podstawą dla budowania jakiegokolwiek stanowiska w komentowanym zakresie. W ostatniej części artykułu wnioski filozoficznoprawne konfrontowane są z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym wolności religii.

Słowa kluczowe: argumentacja religijna, sfera publiczna, wolność religijna, neutralność światopoglądowa państwa, Robert Audi, partycypacja obywatelska

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 05.10.2016
Data akceptacji: 18.02.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 38-48.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 325

Kilka uwag o formalizacji wnioskowań w trybie analogia legis i a contrario

Prof. dr hab. Andrzej Malinowski

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ukazuje niektóre problemy związane z formalizacją wnioskowań prawniczych  w trybie analogia legis oraz w trybie  a contrario, a także omawia wybrane, charakterystyczne propozycje w tym zakresie. Budowane sformalizowane modele są oparte na  pojęciach logiki monotonicznej oraz logik niemonotonicznych. Modele te mają głównie charakter poglądowy i posiadają ograniczoną moc wyjaśniającą. Ich niezawodność może być uzyskana tylko przy spełnieniu pewnych dodatkowych warunków.

Słowa kluczowe: formalizacja, wnioskowanie prawnicze, analogia legis, a contrario

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 03.04.2017
Data akceptacji: 22.05.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 26-37.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 433

Sąd jak inkarnacja Ludu. Dekonstrukcja idei ludowego konstytucjonalizmu

Dr Arkadiusz Barut

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Przedmiotem artykułu jest analiza idei ludowego konstytucjonalizmu sformułowanej w amerykańskiej filozofii prawa. Autor wychodzi od stwierdzenia deficytu legitymacji współczesnej władzy politycznej, a co za tym idzie jej wytworu – prawa pozytywnego. Rozwiązaniem tego problemu ma być idea polityki deliberacyjnej,  polegającej na społecznej dyskusji oraz prawa responsywnego, tworzonego poprzez aktywność wielu podmiotów, w którym znajdują odzwierciedlenie zróżnicowane tożsamości i sposoby widzenia świata. Deliberacyjność polityki i responsywność prawa mogą jednak oznaczać albo społeczną realność – rzeczywistą dyskusję nad prawem i polityką albo ideę regulatywną,  do realizacji której może zbliżać się  działalność organów o charakterze elitarnym. W amerykańskiej filozofii prawa idea ludowego konstytucjonalizmu stanowić miała odpowiedź na postulat jego legitymizacji prawa poprzez zapewnienie społeczeństwu, a w szczególności przedstawicielom „nowych ruchów społecznych”, takich jak „ruch obrony praw obywatelskich” w latach 60-tych, bezpośredniego udziału w jego tworzeniu i stosowaniu, była wyrazem zaniepokojenia, które wyrażali również autorzy lewicowi w obliczu prawotwórczych orzeczeń Sądu Warrena. Przeformułowanie tej idei, dokonane w szczególności przez Bruce’a Ackermana, czyli uznanie za wyraz ludowego prawodawstwa orzecznictwa amerykańskiego Sądu Najwyższego stanowi wyraz zmiany rozumienia, czy wręcz dekonstrukcji podstawowych idei filozoficzno-prawnych i filozoficzno-politycznych, takich jak reprezentacja i demokracja. Następstwem jest oderwanie pojęcia ludu od związku z określoną empiryczną zbiorowością. Proces ten jawi się jako aspekt zjawiska ideowego wykraczającego poza kontekst amerykański, to jest legitymizacji, według kryterium realizacji hasła ochrony praw człowieka, organów o charakterze elitarnym, przykładem koncepcje Pierre’a Rosanvallona czy Dominique Rousseau. Autor wskazuje na niebezpieczeństwa związane z tym trendem: radykalna zmiana znaczenia słów powoduje irracjonalizację dyskursu społecznego, a oparcie legitymacji sądu konstytucyjnego na prawach człowieka może wyłączyć możliwość jego krytyki.

Słowa kluczowe: filozofia prawa, teoria demokracji, ludowy konstytucjonalizm, Bruce Ackerman

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 22.05.2017
Data akceptacji: 08.08.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 13-25.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 414

Dialog personalistyczny a poznanie prawa naturalnego

Dr Michał Barański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł dotyczy poznania prawa naturalnego na drodze personalistycznej introspekcji i personalistycznego dialogu. Autor stawia tezę, iż negacja klasycznej metafizyki, jaka ugruntowała się w nowożytności, znajdując swój szczyt w myśli postmodernistycznej, w rezultacie prowadzi do alienacji człowieka w sferze nie tylko jego pracy, ale też w całej jego sferze duchowej. W tym kontekście filozofia dialogu była tylko częściową odpowiedzią na te problemy, rodząc się z inspiracji religijnych (Buber, Rosenzweig) oraz antytotalitarnych (Levinas). Filozofii tej brakuje bowiem oparcia się o antropologię personalistyczną, co pozwalałoby na przejście od bytu do powinności, tj. od poznania człowieka do określenia jego powołania etycznego oraz do ujęcia jego celów prawno-naturalnych.

Według autora poprzez nowoczesne, fenomenologiczno–psychologiczne ujęcie ludzkiego doświadczenia to właśnie Karol Wojtyła już w połowie XX wieku zbudował podwaliny pod nową personalistyczną koncepcję etyki i prawa naturalnego, zakorzenione w tradycji klasycznej, ale jednak już ją przekraczające. Zdaniem autora artykułu tylko pełne ujęcie ludzkiego doświadczenia – duchowego, aksjologicznego, etycznego i prawnonaturalnego poprzez poznanie samego siebie (introspekcja personalistyczna) oraz innych (dialog personalistyczny) we wszystkich sferach osoby (intelektualno – duchowej, somatycznej, emocjonalnej) daje możliwość współpracy ludzkiej w budowaniu dobra wspólnego

Słowa kluczowe: dialog personalistyczny, introspekcja personalistyczna

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2016
Data akceptacji: 30.01.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 5-12.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 367

Teoria prawa wobec wyzwań pragmatyzmu analitycznego

Dr Maciej Dybowski

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu


Abstrakt w języku polskim: Artykuł zawiera rozważania metafilozoficzne i metateoretyczne odnoszące się do uprawiania teorii prawa w nurcie klasycznego projektu analizy. Celem tych uwag jest ukazanie wyzwań, jakie klasycznemu projektowi analizy stawia pragmatyzm filozoficzny, a zwłaszcza pragmatyzm analityczny. Pierwsza część tekstu poświęcona jest przedstawieniu głównego nurtu powojennej polskiej teorii prawa jako realizacji programu analitycznego, za której przykład służą koncepcje Z. Ziembińskiego. W dalszej części charakteryzowany jest pragmatyzm analityczny w wersji R. Brandoma oraz wyzwania, jakie formułuje on pod adresem takich programów badawczych. Na koniec wskazane zostają korzyści filozoficzne, jakie klasyczna analiza odnieść może z przyswojenia sobie wyzwań analitycznego pragmatyzmu. Nalężą do nich możliwość przezwyciężenia dualizmu poznawczego, lepsze ugruntowania rozumności oraz poszerzenie o perspektywę antropologiczną.

Słowa kluczowe: pragmatyzm, Robert Brandom, Zygmunt Ziembiński, filozofia analityczna

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 05.01.2017
Data akceptacji: 22.01.2017

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 17-33.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 801

Kilka uwag o przydatności narzędzi lingwistyki kognitywnej do rozróżnienia wykładni rozszerzającej i wnioskowania przez analogię

Prof. UŁ dr hab. Sylwia Wojtczak

Uniwersytet Łódzki


Abstrakt w języku polskim: Artykuł jest propozycją dyskusji nad przydatnością narzędzi lingwistyki kognitywnej do zastosowań prawniczych, zwłaszcza w zakresie wykładni i rozumowań prawniczych. Językoznawstwo kognitywne to rozwijający się od lat 70-tych XX w. kierunek językoznawstwa i nauk kognitywnych badający język, umysł i współzależności między nimi. Analiza przykładów z obowiązującego prawa przeprowadzona za pomocą różnych koncepcji należących do lingwistyki kognitywnej (prototypów, kategorii radialnych, wyidealizowanych modeli kognitywnych, metafory konceptualnej) jest tu podstawą do sformułowania postulatów dotyczących sposobu rozumienia i rozróżniania wykładni rozszerzającej i analogii. Przykłady i postulaty pozwalają jednocześnie wyodrębnić te zmiany językowe, jakie nieuchronnie zachodzą w czasie, które powinny zostać uznane za domenę wykładni językowej.

Słowa kluczowe: lingwistyka kognitywna, wykładnia, wykładnia rozszerzająca, rozumowania prawnicze, analogia

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 29.09.2016
Data akceptacji: 31.10.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 125-140.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 581

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ