Wyniki wyszukiwania dla: democracy

On the threats to democracy and the rule of law: The philosophy of total states in the views of Szymon Rundstein and Maciej Starzewski

Dr hab. Sławomir Tkacz, prof. UŚ

Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Jednym z najważniejszych problemów podejmowanych w ostatnim czasie w piśmiennictwie jest zagadnienie zagrożeń dla demokracji i rządów prawa. Wskazuje się, że konieczność weryfikacji roli i zadań najważniejszych instytucji życia politycznego, w tym przede wszystkim państwa determinuje charakter i dynamika zmian zachodzących we współczesnym świecie. Zagadnienie zagrożeń dla demokracji i kryzysu rządów prawa niejednokrotnie było podejmowane w polskich pracach teoretycznoprawnych i dogmatycznych powstałych po 1926 roku. Ich autorzy, jak Szymon Rundstein, czy Maciej Starzewski niejednokrotnie podnosili zagadnienie niebezpieczeństw związanych ze zjawiskiem, które określane było mianem „tendencji antykonstytucyjnych”. Ogłoszone przez nich studia dotyczyły zarówno zagrożeń wewnętrznych, jak również niebezpieczeństw związanych z kształtowaniem się państw faszystowskich oraz państwa sowieckiego. Poczynione w tamtym czasie ustalenia są niezwykle aktualne. Dlatego też zasadne wydaje się przypomnienie, w kontekście wyzwań, z którymi mierzą się dzisiaj praktyka prawna i prawoznawstwo, sformułowanych niemal 100 lat temu konkluzji.

Słowa kluczowe: faszyzm, demokracja, rządy prawa, państwo totalne, autorytaryzm, prawa obywatelskie, totalizm nazistowski i sowiecki

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 38-54.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.38

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 237

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Numer 3(44)/2025 [PL/ENG]

I. MARKSISTOWSKIE PODEJŚCIA DO PRAWA W CZASIE PRL I NRD ORAZ FILOZOFIA PRAWA W OBLICZU TOTALITARYZMU

Dr hab. Joanna Helios, prof. UWr
Dr hab. Wioletta Jedlecka, prof. UWr
The influence of Marxism on the interpretation of law in Poland (some remarks concerning the theory of legal interpretation by Jerzy Wroblewski)

Dr hab. Martyna Łaszewska-Hellriegel, prof. UZ
Animal welfare under socialism: Anthropocentrism, instrumentalization, and ideology in the GDR

Dr hab. Sławomir Tkacz, prof. UŚ
Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ
On the threats to democracy and the rule of law: The philosophy of total states in the views of Szymon Rundstein and Maciej Starzewski

II. PRAWNOKARNE ROZLICZENIA Z KOMUNIZMEM

Mgr Przemysław Pasierb
Utworzenie Instytutu Pamięci Narodowej jako organu właściwego w zakresie ścigania zbrodni komunistycznych i nazistowskich – analiza efektywności ustawy o IPN

Prof. dr hab. Adam Bosiacki
Attempts to punish communist crimes throughout history: Failures and successes

Dr hab. Dominik Bierecki, prof. UP w Słupsku
Pojęcie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego na gruncie tzw. ustawy lutowej

Dr Marek Derlatka
Zaprzeczanie zbrodniom komunistycznym – wybrane problemy

Mgr Kamil Słomiński
Criminalization of communist propaganda in the jurisprudence of the Supreme Court of the Second Republic of Poland

III. ZBRODNIE SYSTEMOWE Z PERSPEKTYWY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO ORAZ FILOZOFII I TEORII PRAWA

Prof. dr hab. Jacek Sobczak
Dr hab. Ksenia Kakareko, prof. UW
Dr hab. Maria Gołda-Sobczak, prof. UAM
The forgotten genocide: Extermination of the Crimean Tatars

Dr hab. Christoph-Eric Mecke, prof. UZ
Finding legal approaches to dealing with the past after the fall of communism from the perspective of legal theory and comparative law

Dr Kajetan Górny
Ocena protestow w Radomiu w 1976 r. z perspektywy ekonomicznej analiza prawa

Problem autonomii prawa w świetle hylemorficznej teorii J.B. Paszukanisa

Dr hab. Rafał Mańko

Central European University, Democracy Institute (Budapeszt, Węgry)

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest zbadanie stanowiska Jewgienija B. Paszukanisa odnośnie problemu autonomii prawa. Materiałem źródłowym do badań jest monografia J.B. Paszukanisa pt. Ogólna teoria prawa i marksizm (1924), w której zawarł on zręby swojej hylemorficznej teorii prawa, określanej też jako materialistyczna bądź realistyczna. Artykuł rozpoczyna się od rekonstrukcji podstawowych założeń hylemorficznej teorii prawa J.B. Paszukanisa, a następnie przechodzi do kluczowej w jego ujęciu problematyki genezy formy prawnej. W świetle przeprowadzonej analizy, artykuł wykazuje, że istotą prawa w ujęciu J.B. Paszukanisa jest to, iż jest ono formą kształtującą i umożliwiającą stosunki wymiany ekonomicznej, które stanowią jego właściwą materię. Na tym tle artykuł podejmuje problematykę autonomii prawa, wskazując, że należy ją w pracy rozpatrywać w dwóch wymiarach – wewnętrznej autonomii prawa, tj. autonomii prawa względem jego treści, oraz zewnętrznej autonomii prawa, tj. autonomii prawa względem państwa, polityki i ideologii. Gdy idzie o wewnętrzną autonomię prawa, w artykule wskazano, iż relacje formy prawa do jego materii mają – w ujęciu J.B. Paszukanisa – charakter dialektyczny, co skutkuje odrzuceniem przez niego Marksowskiej koncepcji prawa jako „nadbudowy” odzwierciedlającej relacje ekonomiczne w „bazie”. Gdy idzie o zewnętrzną autonomię prawa, Paszukanis zdecydowanie opowiada się po stronie twardej ontologii prawa, opartej o jego hylemorficzną substancję (złożenie materii aktów wymiany i jej formy prawnej), co czyni prawo pierwotnym wobec państwa i polityki oraz istotowo odrębnym względem ideologii. Nie wyklucza to oczywiście ideologiczności prawa, ale – znów wbrew marksistom – Paszukanis nie dopuszcza uznania prawa za zjawisko co do swej istoty ideologiczne.

Słowa kluczowe: autonomia prawa, ideologia, hylemorfizm, juryscentryzm, forma prawa, forma prawna, Paszukanis

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 4(41)/2024, s. 91-103

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.4.91

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 309

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Cztery pytania o rządy prawa: Dlaczego? Co? Gdzie? I kogo to obchodzi? Część I

Prof. dr Martin Krygier

Uniwersytet Nowej Południowej Walii w Sydney

Abstrakt w języku polskim: Spośród wielu niejasności dotyczących rządów prawa centralnymi są te, które zostały wskazane w tytule artykułu. Pierwsza część tekstu zawiera wstępne uwagi oraz próbę odpowiedzi na pierwsze z tytułowych pytań. Próba to jest oparta na rozróżnieniu dwóch sposobów rozumienia, czym są rządy prawa. Zgodnie z pierwszym z nich, rządy prawa są pojęciem celowościowym, tj. by wiedzieć, czym one są, trzeba znać ich cel. Drugi ze sposobów, określony jako anatomiczny, wskazuje, że najważniejszym dla zrozumienia omawianego pojęcia jest poznanie reguł i instytucji, które zazwyczaj postrzega się jako składowe rządów prawa. Autor stoi na stanowisku, że tylko pierwsza droga jest właściwa oraz proponuje własną interpretację celów rządów prawa. Celem tym jest prawne ograniczenie możliwości arbitralnego sprawowania władzy. To natomiast związane jest z czterema ważnymi redukcjami: dominacji, strachu, upokorzenia i niepewności.

Słowa kluczowe: rządy prawa, arbitralność, sprawowanie władzy, cele rządów prawa

Język artykułu: polski
Tłumaczenie: Katarzyna Mikołajczyk-Graj

Opublikowano: Numer 2(3)/2011, s. 5-19.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 901

Bibliografia:

Call Ch. (red.), Constructing Justice and Security after War, Washington 2007
Fleming J. (red.), Getting to the Rule of Law, NO MOS 54, New York 2011/11
Fuller L.L., The Morality of Law, New Haven 1969
Shklar J., Political Theory and the Rule of Law w: Hoffman S.(red.), Political Theory and Political Thinkers, Chicago 1998
Golub S., A House Without Foundations w: Carothers T. (red.), Promoting the Rule of Law Abroad, Washington 2006
Holmes S., Judicial Independence as Ambiguous Reality and Insidious Illusion w: Dworkin R. (red.), From Liberal Values to Democratic Transition. Essays in Honor of János Kis, Budapest 2004
Jacoby W., Priest and Penitent: The European Union as a Force in the Domestic Politics of Eastern Europe, “East European Constitutional Review” 1999/8
Jensen E., Heller T. C. (red.), Beyond Common Knowledge. Empirical Approaches to the Rule of Law, Stanford 2003
Krygier M., Approaching the Rule of Law, w: Mason W. (red.), The Rule of Law in Afghanistan: Missing in Inaction, Cambridge 2010
Krygier M., Ethical Postivism and the Liberalism of Fear, w: Campbell T., Goldsworthy J. (red.), Judicial Powers, Democracy and Legal Positivism, Aldershot 2000
Krygier M., The Grammar of Colonial Legality: Subjects, Objects, and the Australian Rule of Law, w: Brennan G., Castles F.G. (red.), Australia Reshaped: 200 Years of Institutional Transformation, Cambridge 2002
Krygier M., The Rule of Law: An Abuser’s Guide, w: Sajó A. (red.), The Dark Side of Fundamental Rights, Utrecht 2006
MacCormick N., Waldron J., Rhetoric and the Rule of Law, Oxford 2005
Magalhães P., The Politics of Judicial Reform in Eastern Europe, “Comparative Politics” 1999/1
Miller P.N. (red.), Political Writings, Cambridge 1993
Oakeshott M., Political Education w: Rationalism in Politics and Other Essays, Indianapolis 1991
Palombella G., Walker N. (red.), Relocating the Rule of Law, Oxford 2009
Palombella G., The Rule of Law as an Institutional Ideal w: Palombella G., Morlino L. (red.), Rule of Law and Democracy: Internal and External Issues, Leiden 2010
Peerenboom R., Human Rights and Rule of Law: What’s the Relationship?, “Georgetown Journal of International Law” 2005/36
Pettit Ph., Republicanism: A Theory of Freedom and Government, Oxford 1997
Poggi G., Durkheim, Oxford 2000
Reid J. Ph., Rule of Law, DeKalb 2004
Sannerholm R., Rule of Law after War: Ideologies, Norms and Methods for Legal and Judicial Reform, “Örebro Studies in Law” 2009/1
Selznick Ph., The Moral Commonwealth, Berkeley 1992
Trubek D., Santos A. (red.), The New Law and Economic Development: A Critical Approach, New York 2006
Upham F., The Illusory Promise of the Rule of Law, w: Sajó A. (red.), Human Rights with Modesty: The Problem of Universalism, Leiden-Boston 2004
Waldron J., Is the Rule of Law an Essentially Contested Concept (in Florida?), “Law and Philosophy” 2002/21
Waldron J., The Rule of Law and the Importance of Procedure w: Fleming J. (red.), Getting to the Rule of Law, NO MOS 54, New York 2011