Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Law & Economics jako teoria procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych – podstawy teoretyczne decyzji, ich błędne interpretacje i przesadne tezy ekonomicznej analizy prawa

Mgr Magdalena Małecka

Polska Akademia Nauk

Abstrakt w języku polskim: W artykule ujmuje się law & economics jako propozycję teorii procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych. Podkreśla się, że rozróżnienie między dwoma podejściami w ekonomicznej analizie prawa: neoklasycznym i behawioralnym, dokonuje się w odniesieniu do dwóch różnych teorii podejmowania decyzji stosowanych w dziedzinie każdego z nich. Podejście neoklasyczne opiera się na teorii oczekiwanej użyteczności, natomiast behawioralne – na teorii perspektywy. Według przedstawicieli obu z nich, zastosowanie teorii procesu decyzyjnego może być pomocne w oddziaływaniu przez normy prawne na zachowania adresatów w bardziej wyrafinowany sposób. Tezą artykułu jest to, że badacze z kręgu law & economics błędnie interpretują założenia i twierdzenia teorii i / lub formułują nadmierne twierdzenia, jeśli twierdzą, że ustalenia teoretyczne dotyczące decyzji dostarczają wiedzy na temat sposobu, w jaki prawo wpływa na ludzkie decyzje.

Słowa kluczowe: ekonomiczna analiza prawa, teoria procesów decyzyjnych, norma prawna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 34-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.34

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 573

Reguła uznania – remedium na zewnętrzną niepewność prawa?

Dr Urszula Anna Kosielińska-Grabowska

Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Jak wskazywał H.L.A. Hart, reguła uznania jest jedną z reguł wtórnych, która powinna stanowić remedium na niepewność reguł pierwotnych. W tekście zawarta została próba odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu reguła ta może gwarantować pewność prawa? Po omówieniu ważnych różnic między pojęciem reguły uznania a H. Kelsena koncepcją normy podstawowej (Grundnorm), zbadana zostaje rola reguły uznania w kontekście problemu zewnętrznej pewności prawa. Analizując jego treść, znaczenie i skutki zastosowania kryteriów walidacyjnych zawartych w regule uznania, odkryć można trzy typy niepewności powiązane z regułą uznania: substancjalną, interpretacyjną i aplikacyjną. Rozważania prowadzą zaś do wniosku, że reguła uznania, mająca na celu eliminowanie niepewności prawnej, jest sama w sobie jednym z jej źródeł. Trudno więc uznać ją za rzeczywiste i skuteczne rozwiązanie dla zewnętrznej niepewności prawa. Konstrukcja reguły uznania wskazuje, że stopień pewności uzyskany w wyniku jej zastosowania wydaje się większy niż w przypadku zwykłych reguł pierwotnych w ramach systemu, przy czym nigdy nie uzyskamy całkowitej zewnętrznej pewności prawa, jeżeli nie zastosujemy kolejnej konstrukcji teoretycznej.

Słowa kluczowe: Herbert L. A. Hart, Hans Kelsen, norma podstawowa, reguła uznania, zewnętrzna niepewność prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 23-33.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.23

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 899

Trzy modele regulacji instrumentów pochodnych. Kilka uwag o powiązaniach pomiędzy teorią ekonomiczną a ewolucją prawa

Dr Mariusz J. Golecki

Uniwersytet Łódzki


Abstrakt w języku polskim: Celem tekstu jest analiza czy ewolucja opcji, kontaktów terminowych i innych instrumentów pochodnych jest efektem szerszego wpływu rozwoju rynków finansowych i teorii ekonomicznych na system prawny. Stanowi to część szerszego zagadnienia, tj. stosunku prawa do ryzyka, niepewności i spekulacji. Stąd istotnym jest zbadanie, czy ostatnie regulacje dotyczące rynków finansowych i zwolnienie takich transakcji jak opcje, kontrakty terminowe lub tzw. kontrakty swap, dokonane poprzez ich wyłączenie z istniejących regulacji antyspekulacyjnych (lub zniesienie większości z tych regulacji) może mieć szerszy wpływ na pojęcie ryzyka w prawie i teorii regulacji.

Słowa kluczowe: teoria ekonomiczna, ekonomiczna analiza prawa, instrumenty pochodne, ewolucja prawa, rynek finansowy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 5-22.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.5

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 605

Role zawodowe prawników w świetle modelu good governance

Mgr Mariola Żak

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt w języku polskim: Niniejszy artykuł ma na celu weryfikację tezy, że instytucjonalizacja rozwiązań regulacyjnych promowanych przez ideę good governance prowadzi do zmiany sposobu pojmowania ról prawników i ich odpowiedzialności zawodowej względem społeczeństwa obywatelskiego. Tytułowe zagadnienie jest podjęte ze względu na to, że w związku z głosami o kryzysie pozytywistycznego paradygmatu rządzenia i postulatami zmiany formuły legitymizacji władzy sądowniczej, wyrażonymi w koncepcji governance, konieczna stała się reinterpretacja sposobu pojmowania społecznych ról prawników. W pierwszej kolejności zostanie opisana rola idei governance i good governance we współczesnym prawie. Następnie scharakteryzowano modele koordynacji działań zbiorowych, za pomocą których owe idee są wcielane w życie. W ostatnim rzędzie zostaną zaprezentowane tradycyjne role zawodowe prawników i tzw. role akcesoryjne. Rozważania mają charakter normatywnej metaanalizy określanej mianem metagovernance i są prowadzone przy pomocy metody opisowej. Artykuł stanowi przyczynek do przyszłych badań i jest próbą zasygnalizowania najważniejszych problemów, jakie stawia przed prawnikami good governance./span>

Słowa kluczowe: dobre rządzenie, sterowanie społeczne, multicentryzm prawny, standard normatywny, role zawodowe prawników, odpowiedzialność pozytywna, kompetencja zawodowa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2017
Data akceptacji: 16.08.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 103-120.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 385

The Lawyer Personality. Właściwości personalne prawnika a wykonywanie roli zawodowej

Dr Adam Zienkiewicz

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie


Abstrakt w języku polskim: Głównym celem tekstu jest przedstawienie katalogu kategorii właściwości personalnych, które tworzą tzw. „The Lawyer Personality”. Czynniki personalne mają bowiem wpływ na wybór i indywidualny sposób wykonywania przez prawnika ról zawodowych. W artykule wskazano również na typowe cechy prawników, takie jak: skłonność do rywalizacji i dominowania, pragmatyzm, pesymizm, materializm, cynizm, makiawelizm, reagowanie agresją na sytuacje stresowe, koncentrowanie się ambicjonalne na „wygraniu sprawy” przy niskiej wrażliwości interpersonalnej i braku należytego docenienia przy podejmowaniu decyzji tzw. czynników pozaekonomicznych. Autor postuluje wzmacnianie autorefleksji i samoświadomości wśród studentów prawa i prawników co do posiadanych właściwości personalnych, tworzących ich „prawniczą osobowość” w celu odnalezienia przez każdego z nich efektywnego i satysfakcjonującego sposobu wykonywania praktyki prawniczej./span>

Keywords: właściwości personalne, osobowość prawnika, role zawodowe prawnika

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2017
Data akceptacji: 01.09.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 94-102.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 431

Formalizm w stosowaniu prawa a etyka na przykładzie prawnych regulacji ochrony środowiska

Mgr inż. Adrian Zając

Uniwersytet Wrocławski


Abstrakt w języku polskim: Tekst dotyczy problematyki formalizmu w stosowaniu prawa jako wieloaspektowego problemu badawczego. W niniejszym ujęciu najważniejszym punktem odniesienia jest etyka, w związku z czym autor pracy uznał za szczególnie doniosłe próbę odpowiedzi na pytanie – czy formalizm w stosowaniu prawa jest etyczny? Samo zagadnienie stosowania prawa ujęte zostało natomiast w dwóch koncepcjach – jako faktyczne przeżycia urzędników pełniących rolę organu administracji publicznej, jak i teoretycznego modelu tego zjawiska. Przy czym za dominującą uznano problematykę przeżyć podmiotów konstytuujących organ stosowania prawa. W tym też obszarze na przykładzie konkretnych regulacji prawnych z zakresu ochrony środowiska przedstawiono problematykę formalizmu i skutki, do których formalizm może prowadzić. Konkluzje pracy prowadzą do wniosku, że postawa formalistyczna opiera się na braku dbałości o tekst prawny, a zatem niestaranności w procesie odtwarzania woli nadawcy komunikatu prawnego. Działanie takie przedstawione jest jako nieetyczne, mogące powodować nieuzasadnione aksjologią danej regulacji prawnej negatywne skutki w życiu jednostki, będącej stroną postępowania.

Słowa kluczowe: etyka, stosowanie prawa, formalizm, prawo ochrony środowiska

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2017
Data akceptacji: 08.09.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 83-93.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 388

Uzasadnienie zdania odrębnego jako wypowiedź dialogiczna na przykładzie wybranych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

Dr Maciej Wojciechowski

Uniwersytet Gdański


Abstrakt w języku polskim: Artykuł przedstawia próbę ujęcia uzasadnienia zdania odrębnego jako wypowiedzi dialogicznej. U jego podstaw leży przekonanie, że zdanie odrębne, nawet pojmowane jako głos sprzeciwu wobec rozstrzygnięcia sądu, stanowi jakąś wobec niego reakcję, odpowiedź. Jest też silnym argumentem na rzecz twierdzenia, że w sali narad, w ramach składu orzekającego, w czasie rzeczywistym doszło do dialogu, którego śladów można poszukiwać w tekście uzasadnienia rozstrzygnięcia oraz uzasadnieniu zdania odrębnego. Punktem wyjścia analizy jest oczekiwanie, że przynajmniej niektóre wypowiedzi składające się na ich pisemne uzasadnienie będą nawiązywały do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu orzeczenia. Formy owego nawiązywania są przedmiotem niniejszego szkicu. W artykule przyjęto bowiem założenie, że cecha zdań odrębnych określona jako dialogiczność jest czymś więcej aniżeli jedynie przejawem osobistego stylu konstruowania wypowiedzi pisemnych przez jej autora. Artykuł, obok pokazania przejawów dialogiczności zdań odrębnych w praktyce Trybunału Konstytucyjnego zawiera próbę wyjaśnienia tych sytuacji, w których dane zdanie odrębne jest dialogiczne w stopniu niskim (co nie oznacza bynajmniej cechy waloryzowanej negatywnie). Artykuł przedstawia trzy czynniki tego rodzaju: uwarunkowania instytucjonalne związane z organizacją pracy składu orzekającego, potencjał argumentacyjny danej sprawy, wreszcie jej waga aksjologiczna.

Słowa kluczowe: zdanie odrębne, wypowiedź dialogiczna, dialog, narada sędziowska, uzasadnienie orzeczenia sądowego, Trybunał Konstytucyjny

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2017
Data akceptacji: 22.08.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 69-82.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 356

Instytucje korporacyjne prawniczych zawodów zaufania publicznego w świetle założeń „małej etyki” Paula Ricoeura

Dr Marcin Pieniążek

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego


Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza problematykę instytucjonalnych aspektów prawniczej etyki zawodowej. Na płaszczyźnie teoretycznej pojęcie prawniczych instytucji korporacyjnych poddane jest reinterpretacji w perspektywie elementów „małej etyki”, zarysowanej przez Paula Ricoeura w dziele „O sobie samym jako innym”. Przesłanką uzasadniającą zastosowanie tego stanowiska jest założenie Ricoeura, zgodnie z którym dążenie etyczne podmiotu podlega urzeczywistnieniu na trzech płaszczyznach, z których najszerszą stanowią „sprawiedliwe instytucje”. W związku z tym, na gruncie wskazanego paradygmatu, podjęta jest próba charakterystyki instytucjonalnych aspektów uwarunkowanego zawodowo, prawniczego dążenia etycznego. Rozwijane analizy odwołują się bezpośrednio do dorobku etyczno – zawodowego korporacji adwokackiej i radcowskiej. Jednocześnie wywód nawiązuje do osiągnięć rozwijanej w Polsce w ostatnich dekadach metaetyki prawniczej, budowanej na fundamencie korporacyjnych kodyfikacji etyczno-zawodowych oraz orzecznictwa sądów dyscyplinarnych.

Słowa kluczowe: etyka zawodowa, instytucje, korporacje prawnicze, „mała etyka”, Paul Ricoeur

Język artykułu: polski

Otrzymano: 06.06.2017
Zaakceptowano: 08.09.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 54-68.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 355

Etyka zawodów prawniczych jako instytucja w świetle ontologii społecznej Neila MacCormicka

Mgr Katarzyna Mikołajczyk-Graj

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt w języku polskim: W ontologii społecznej Neila MacCormicka centralne miejsce zajmuje pojęcie instytucji. Charakterystyczne dla niej jest pojęcie normatywnego jądra instytucji, które pozwala odróżnić daną instytucję na tle innych instytucji życia społecznego. Na normatywne jądro instytucji składają się: zbiór wartości przez nią realizowanych oraz zbiór praktyk społecznych. Analiza etyki zawodowej przez pryzmat ontologii społecznej Neila MacCormicka pozwala wyodrębnić jądro normatywne tej instytucji, co może być obiecujące poznawczo z kilku powodów. Po pierwsze – perspektywa instytucjonalna może być pomocna przy rozwiązaniu problemu legitymizacji władzy prawników opartej na sformalizowanych kodeksach etycznych. Po drugie, ustalenie centralnych dla grupy zawodowej zbioru wartości i praktyk ułatwi uczestnikom danej praktyki na wybór właściwego sposobu postępowania. Po trzecie, identyfikacja normatywnego jądra zawodów prawniczych pozwoli na ustalenie zakresu ingerencji w samorządność zawodów prawniczych.

Słowa kluczowe: etyka prawnicza, Neil MacCormick, instytucje

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 46-53.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 328

Podmiotowość, odpowiedzialność, historyczność profesji i profesjonalisty na przykładzie zawodu radcy prawnego

Dr Paweł Łabieniec

Uniwersytet Łódzki


Abstrakt w języku polskim: Spośród zawodów prawniczych w Polsce zawód radcy prawnego nadaje się w największym stopniu do zbadania, w jaki sposób zmienia się sposób pojmowania odpowiedzialności profesji i wykonujących ją profesjonalistów wraz ze zmianami społecznego i ekonomicznego środowiska, w którym profesja jest wykonywana. Przemiana zawodu, wykonywanego w okresie PRL głównie w ramach stosunku pracy, w zawód zaufania publicznego, a więc profesję w najściślejszym tego słowa znaczeniu, było następstwem głębokich przemian o charakterze politycznym, społecznym i ekonomicznym. Prezentowany artykuł pokazuje, w jaki sposób owe przemiany powodowały przekształcanie się zawodu radcy prawnego w profesję. Zwiększaniu zakresu kompetencji radców prawnych towarzyszył wzrost ich odpowiedzialności za zachowanie wysokich standardów świadczonych usług i podwyższanie poprzeczki wymagań etycznych. Zmiany sposobu wykonywania zawodu powodowały konieczność bardzo częstego wprowadzania zmian do kodeksów etyki zawodowej. Proces ten dobrze ilustruje tezę o tym, że kształt etyki zawodowej danej profesji jest pochodną społecznej roli, jakiej wypełnianie powierza się profesjonalistom.

Słowa kluczowe: radcowie prawni, historia zawodu radcy prawnego, etyka zawodowa radców prawnych, odpowiedzialność profesjonalisty

Język artykułu: polski

Otrzymano: 06.06.2017
Zaakceptowano: 01.09.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 34-45.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 429