Artykuły – Strona 30

Sedno idei pozytywizmu prawniczego

Prof. dr Stanley L. Paulson

Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis

Abstrakt w języku angielskim: Much in recent discussions on legal positivism suggests that the controversy surrounding the notion turns on the distinction between inclusive and exclusive legal positivism. As a point of departure in distinguishing them, the separation principle is helpful. The separation principle counts as the contradictory of the morality principle, according to which there is “necessary overlap” between the law and morality. What the legal positivist’s denial of the morality principle comes to can be refined, we are told, by appealing to the distinction between inclusive and exclusive legal positivism. One can acquire a broader perspective by opening up the field in order to cover not only inclusive and exclusive legal positivism but also non-positivism, represented by the defence of the morality principle, that is the view that there is necessary overlap between the law and morality. Say what you will about inclusive versus exclusive legal positivism – some defend the distinction, others dismiss inclusive legal positivism as a non-starter. In any case, I want to argue that a far more fundamental distinction within the positivist camp lies elsewhere. The distinction I have in mind is that between legal positivism qua naturalism (J. Austin) and legal positivism without naturalism (H. Kelsen). For reasons institutional in nature, legal positivism has largely been discussed in a vacuum, there is a standing presumption to the effect that there are ties between legal positivism and ‘positivism writ large’ in the greater philosophical tradition – or, as it would be put in present-day philosophical circles, ties between legal positivism and naturalism.

Słowa kluczowe: pozytywizm prawniczy, Hans Kelsen, teza o rozdziale, naturalizm, normatywizm

Język artykułu: polski
Tłumaczenie: Marcin Romanowicz

Opublikowano: Numer 2(15)/2012, s. 20-35.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 426

Cztery zagadki o rządach prawa:Dlaczego? Co? Gdzie? I kogo to obchodzi? Część II

Prof. dr Martin Krygier

Uniwersytet Nowej Południowej Walii w Sydney

Abstrakt w języku angielskim: Central among the many obscurities that attend the rule of law are those named in the title of the article. The first part contains some preliminary remarks and attempt to answer the first question. This attempt is based on distinguishing to ways of understanding what rule of law is. By the first way rule of law is a theological concept, i.e. to know what it is we have to know its aims and by the second, anatomical one, the most important thing to understand it are rules and institutions that are usually conceived as its part. The authors holds a position that only the first way is appropriate and gives his own interpretation of aims of rule of law. This aim is legal reduction of the possibility of arbitrary exercise of power that is connected with four important reductions – of domination, of fear, of indignity, and of confusion.

Słowa kluczowe: rządy prawa, arbitralność, sprawowanie władzy, cele rządów prawa

Język artykułu: polski
Tłumaczenie: Katarzyna Mikołajczyk-Graj

Opublikowano: Numer 2(15)/2012, s. 5-19.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 520

Teoria systemów i zagadki kultury prawnej

Dr Jan Winczorek

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Kultura prawna to pojęcie tyleż centralne dla nauk prawnych i socjologii prawa, co trudne do zdefiniowania. Ma ono służyć ważnym potrzebom teoretycznym, ale jest też odpowiedzialne, za niektóre dylematy nękające prawników i badaczy problematyki społeczno-prawnej. Niektóre z nich są dość słynne: zagadka natury japońskiej skłonności do sporów, zagadka różnic w niemieckiej i holenderskiej kulturze prawnej czy też, ostatnio, zagadnienie obrony przez kulturę. Niektóre z nich są mniej znane, jak wielość sądowych strategii orzekania w rzekomo zunifikowanej kulturze prawnej Polski. Artykuł stawia tezę, że problemy tej natury są artefaktami pojęciowymi, wynikiem reifikacji rozumienia kultury prawnej jako fenomenu. Podkreśla się, że w takich badaniach większą wagę należy przykładać do bezpośredniej, proceduralnej natury badanych zjawisk. W celu poparcia tych twierdzeń wykorzystana zostaje pojęciowa maszyneria teorii systemów. Po pierwsze, ogólny pogląd N. Luhmanna dotyczące pojęcia „kultury” zostaje zaakceptowany i zaaplikowany do idei kultury prawnej. Ponadto wykazuje się, w jaki sposób cele, którym służy pojęcie kultury prawnej można osiągnąć odwołując się do takich konceptów teoretycznych, jak: sprzężenie strukturalne, obserwacja pierwszego i drugiego rzędu, a przede wszystkim – czasowa natura systemów społecznych. Ogólny wniosek jest taki, że w badaniu „kultury prawnej” nieunikniona jest perspektywa ewolucyjna.

Słowa kluczowe: Niklas Luhmann, teoria systemów, kultura prawna, sprzężenie strukturalne, obserwacja pierwszego rzędu, obserwacja drugiego rzędu, czasowa natura systemów społecznych

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 106-125.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.106

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 653

Prawne bazy danych i ich funkcje w procesie wykładni i stosowania prawa

Dr Wiesław Staśkiewicz, Prof. dr hab. Tomasz Stawecki

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł podejmuje zagadnienie wpływu szeroko rozpowszechnionej praktyki korzystania z prawniczych baz danych w polskiej praktyce sądowej. Niezależnie od niezaprzeczalnie pozytywnych efektów rozwoju cywilizacji elektronicznej, w tekście rozważane są negatywne skutki korzystania z baz danych. Wynika to z konfliktu między możliwościami oferowanymi przez najnowszą technologię w postaci łatwego dostępu do tekstów prawnych, komentarzy i tysięcy wyroków sądowych – a wyjątkowym doświadczeniem historycznym judykatury w byłym państwie komunistycznym, metodami wykładni prawa opartymi na pozytywizmie prawniczym oraz dominacją sylogistycznego modelu stosowania prawa. Wszystko to powoduje dysfunkcyjność prawniczych baz danych. Powstaje rodzaj „hybrydowej wykładni prawa”, będącej z jednej strony kombinacją spuścizny, skutków transformacji gospodarki i systemu, a także nowych reguł prawa, z drugiej zaś strony ideologii związanej decyzji sądowej. Natura „hybrydowej wykładni prawa” przejawia się w niezliczonej liczbie cytowanych orzeczeń sądowych i komentarzy dostępnych w bazach danych, przy braku szerszego teoretycznego namysłu. W braku argumentów powoływanie się na orzeczenie staje się podstawą dla rozstrzygnięcia sprawy. Pytanie, czy możliwości oferowane przez elektroniczne bazy danych spowodują, że tego rodzaju wykładnia przerodzi się w nową formę retoryki prawnej, czy też pozostanie jedynie środkiem adaptacji dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej do doktryny pozytywistycznej, a tym samym sofizmatem z okresu transformacji, pozostaje otwarte.

Słowa kluczowe: prawne bazy danych, wykładnia prawa, hybrydowa wykładnia prawa, pozytywizm prawniczy, sylogistyczny model stosowania prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 84-105.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.84

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 662

Fenomenologiczne podstawy etyki zawodowej prawników

Dr Marcin Pieniążek

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Abstrakt w języku polskim: Teza artykułu jest związana z twierdzeniem, że kazuistyczny, quasi-prawny model etyki prawniczej powinien zostać porzucony. Tym zaś, co należałoby rozwinąć, jest indywidualna i kolektywna, zwana także korporacyjną, świadomość specyfiki doznania prawnego i wartości istotnych z perspektywy etyczno-zawodowej, oparta na solidnych podstawach metodologicznych. Przedstawiona w artykule koncepcja etyki prawniczej rezygnuje z prób jej opisu z perspektywy wymuszonej kategoriami związanymi z pozytywizmem prawniczym. Ta sugestia odnosi się do: 1) fenomenologicznego „myślenia według wartości etyczno-zawodowych”, 2) pojęcia intuicji etyczno-zawodowej oraz 3) koncepcji pól świadomości aksjologicznej prawnika i korporacji prawniczej. Dwudziestowieczna filozofia fenomenologiczna, a także związana z nią ściśle nieformalna etyka wartości przedstawiona głównie przez M. Schelera i N. Hartmanna, stanowi podstawę proponowanej koncepcji etyczno-zawodowej. Etyka fenomenologiczna, polegająca na indywidualnym doświadczaniu wartości etycznych, zbudowana na indywidualnych aktach preferencji wartości dokonywanej w obliczu konfliktu moralnego, daje szansę na zdystansowanie się od quasi-prawnej, kazuistycznej percepcji etyki prawniczej. To zaś stwarza możliwość niezbędnej metodologicznej niezależności etyki prawniczej od prawa.

Słowa kluczowe: etyka zawodowa prawników, filozofia fenomenologiczna, wartości etyczno-zawodowe, intuicja etyczno-zawodowa, pole świadomości aksjologicznej

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 69-83.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.69

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 661

Problemy intertemporalne w prawie administracyjnym a zagadnienie retroaktywności prawa

Prof. UAM dr hab. Jarosław Mikołajewicz, Prof. UAM dr hab. Andrzej Skoczylas

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie podstawowych problemów intertemporalnych prawa administracyjnego. Problemy te są niezwykle złożone, a mimo potocznej opinii głoszącej, że w prawie administracyjnym rzekomo zagadnienia te są uboższe, kwestie intertemporalne w prawie administracyjnym wykazują jeszcze wyższy stopień skomplikowania w porównaniu z tak dobrze rozwiniętą dyscypliną, jaką jest prawo cywilne. Ten stan rzeczy wynika z samej natury tej gałęzi prawa. Można przypuszczać, że właśnie dlatego na polu prawa administracyjnego możemy napotkać zastosowanie nie tylko wszystkich podstawowych zasad opisowych prawa administracyjnego, ale także tych zasad, które są szczególne w pewnym aspekcie (np. zasady aktualności, zasady lex mitior retro agit). Równie ważnym jest, by wskazać, że decyzje intertemporalne są podejmowane także na gruncie prawa administracyjnego; ich treść jest tylko częściowo (jeśli w ogóle) wyznaczona przez prawo pozytywne.

Słowa kluczowe: problemy intertemporalne prawa, zasada prawa, prawo administracyjne, zasada aktualności, zasada lex mitior retro agit, decyzja intertemporalna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 51-68.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.51

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 775

Law & Economics jako teoria procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych – podstawy teoretyczne decyzji, ich błędne interpretacje i przesadne tezy ekonomicznej analizy prawa

Mgr Magdalena Małecka

Polska Akademia Nauk

Abstrakt w języku polskim: W artykule ujmuje się law & economics jako propozycję teorii procesów decyzyjnych w kontekstach prawnych. Podkreśla się, że rozróżnienie między dwoma podejściami w ekonomicznej analizie prawa: neoklasycznym i behawioralnym, dokonuje się w odniesieniu do dwóch różnych teorii podejmowania decyzji stosowanych w dziedzinie każdego z nich. Podejście neoklasyczne opiera się na teorii oczekiwanej użyteczności, natomiast behawioralne – na teorii perspektywy. Według przedstawicieli obu z nich, zastosowanie teorii procesu decyzyjnego może być pomocne w oddziaływaniu przez normy prawne na zachowania adresatów w bardziej wyrafinowany sposób. Tezą artykułu jest to, że badacze z kręgu law & economics błędnie interpretują założenia i twierdzenia teorii i / lub formułują nadmierne twierdzenia, jeśli twierdzą, że ustalenia teoretyczne dotyczące decyzji dostarczają wiedzy na temat sposobu, w jaki prawo wpływa na ludzkie decyzje.

Słowa kluczowe: ekonomiczna analiza prawa, teoria procesów decyzyjnych, norma prawna

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 34-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.34

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 606

Reguła uznania – remedium na zewnętrzną niepewność prawa?

Dr Urszula Anna Kosielińska-Grabowska

Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Jak wskazywał H.L.A. Hart, reguła uznania jest jedną z reguł wtórnych, która powinna stanowić remedium na niepewność reguł pierwotnych. W tekście zawarta została próba odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu reguła ta może gwarantować pewność prawa? Po omówieniu ważnych różnic między pojęciem reguły uznania a H. Kelsena koncepcją normy podstawowej (Grundnorm), zbadana zostaje rola reguły uznania w kontekście problemu zewnętrznej pewności prawa. Analizując jego treść, znaczenie i skutki zastosowania kryteriów walidacyjnych zawartych w regule uznania, odkryć można trzy typy niepewności powiązane z regułą uznania: substancjalną, interpretacyjną i aplikacyjną. Rozważania prowadzą zaś do wniosku, że reguła uznania, mająca na celu eliminowanie niepewności prawnej, jest sama w sobie jednym z jej źródeł. Trudno więc uznać ją za rzeczywiste i skuteczne rozwiązanie dla zewnętrznej niepewności prawa. Konstrukcja reguły uznania wskazuje, że stopień pewności uzyskany w wyniku jej zastosowania wydaje się większy niż w przypadku zwykłych reguł pierwotnych w ramach systemu, przy czym nigdy nie uzyskamy całkowitej zewnętrznej pewności prawa, jeżeli nie zastosujemy kolejnej konstrukcji teoretycznej.

Słowa kluczowe: Herbert L. A. Hart, Hans Kelsen, norma podstawowa, reguła uznania, zewnętrzna niepewność prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 23-33.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.23

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 935

Trzy modele regulacji instrumentów pochodnych. Kilka uwag o powiązaniach pomiędzy teorią ekonomiczną a ewolucją prawa

Dr Mariusz J. Golecki

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Celem tekstu jest analiza czy ewolucja opcji, kontaktów terminowych i innych instrumentów pochodnych jest efektem szerszego wpływu rozwoju rynków finansowych i teorii ekonomicznych na system prawny. Stanowi to część szerszego zagadnienia, tj. stosunku prawa do ryzyka, niepewności i spekulacji. Stąd istotnym jest zbadanie, czy ostatnie regulacje dotyczące rynków finansowych i zwolnienie takich transakcji jak opcje, kontrakty terminowe lub tzw. kontrakty swap, dokonane poprzez ich wyłączenie z istniejących regulacji antyspekulacyjnych (lub zniesienie większości z tych regulacji) może mieć szerszy wpływ na pojęcie ryzyka w prawie i teorii regulacji.

Słowa kluczowe: teoria ekonomiczna, ekonomiczna analiza prawa, instrumenty pochodne, ewolucja prawa, rynek finansowy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(4)/2012, s. 5-22.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2012.1.5

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 643

Role zawodowe prawników w świetle modelu good governance

Mgr Mariola Żak

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Niniejszy artykuł ma na celu weryfikację tezy, że instytucjonalizacja rozwiązań regulacyjnych promowanych przez ideę good governance prowadzi do zmiany sposobu pojmowania ról prawników i ich odpowiedzialności zawodowej względem społeczeństwa obywatelskiego. Tytułowe zagadnienie jest podjęte ze względu na to, że w związku z głosami o kryzysie pozytywistycznego paradygmatu rządzenia i postulatami zmiany formuły legitymizacji władzy sądowniczej, wyrażonymi w koncepcji governance, konieczna stała się reinterpretacja sposobu pojmowania społecznych ról prawników. W pierwszej kolejności zostanie opisana rola idei governance i good governance we współczesnym prawie. Następnie scharakteryzowano modele koordynacji działań zbiorowych, za pomocą których owe idee są wcielane w życie. W ostatnim rzędzie zostaną zaprezentowane tradycyjne role zawodowe prawników i tzw. role akcesoryjne. Rozważania mają charakter normatywnej metaanalizy określanej mianem metagovernance i są prowadzone przy pomocy metody opisowej. Artykuł stanowi przyczynek do przyszłych badań i jest próbą zasygnalizowania najważniejszych problemów, jakie stawia przed prawnikami good governance./span>

Słowa kluczowe: dobre rządzenie, sterowanie społeczne, multicentryzm prawny, standard normatywny, role zawodowe prawników, odpowiedzialność pozytywna, kompetencja zawodowa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.06.2017
Data akceptacji: 16.08.2017

Opublikowano: Numer 1(16)/2018, s. 103-120.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 410

« Poprzednia strona

Następna strona »