Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej
Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)
Ukazał się nr 1(46)/2026 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”.
Najnowszy numer podejmuje problem prawa łaski w perspektywie teorii wykładni i argumentacji konstytucyjnej, a także zagadnienia niezawisłości sędziowskiej, reguł konstytutywnych i metodologii badań w prawoznawstwie.
Zapraszamy do lektury!
Jak badać prawo, by nie zgubić sensu? Głos w dyskusji nad metodologią badań prawa na kanwie książki Grzegorza Wierczyńskiego Ewolucja programów badania prawa (Wolters Kluwer, Warszawa 2025, ss. 403)
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 112-117.
Pobierz plikLiczba pobrań: 109
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.112
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
Artykuł ma na celu przedstawienie i analizę dwóch różnych podejść do kwestii ewolucyjnych źródeł norm społecznych. Poglądy analizowane w pracy pochodzą od znanych dziewiętnastowiecznych filozofów: Herberta Spencera i Piotra Kropotkina. Pierwszy z nich łączony jest na ogół z tak zwanym darwinizmem społecznym. Rozważania zawarte w artykule pokazują, dlaczego taka klasyfikacja Spencera może być myląca. Kropotkin jest z kolei przedstawicielem rosyjskiego ewolucjonizmu, którego cechą charakterystyczną jest nacisk na kooperacyjne zachowania zwierząt, a nie rywalizację między nimi. W artykule zakładam, że myśl Karola Darwina powinna być traktowana jako punkt odniesienia dla rozważań dotyczących ewolucyjnych źródeł moralności. Dlatego zwięzła prezentacja poglądów Darwina poprzedza rozważania dotyczące Spencera i Kropotkina. Analiza dokonana w pracy pokazuje kluczowe zbieżności i różnice między Spencerem i Kropotkinem w odniesieniu do ewolucji i poglądów społecznych. Spencer jawi się jako wyznawca lamarkizmu broniący państwa minimalnego, postrzegający rywalizację i konkurencję jako naturalne dla społeczeństwa. Kropotkin wpisuje się w podejście darwinowskie i jako zaciekły krytyk państwa uważa, że jego porzucenie ujawni naturalne dobro człowieka.
Słowa kluczowe: pochodzenie moralności, podejście ewolucyjne, przetrwanie najlepiej
dostosowanych, pomoc wzajemna, darwinizm społeczny, lamarkizm
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 96-111.
Pobierz plikLiczba pobrań: 36
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.96
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
W tekście prezentuję zagadnienie Teatru Legislacyjnego przyjmując, po raz pierwszy w rozważaniach na ten temat, socjologiczno-prawną perspektywę. Analizując kontekst procesów partycypacyjnych, nakreślam tło, w którym Teatr Legislacyjny jest istotny w myśleniu o partycypacji czy jej przejawach. W publikacji prezentuję zarówno początki Teatru Legislacyjnego – jako procesu służącego generowaniu pomysłów dotyczących zmiany prawnych czy ich implementacji – oraz zestawiam pierwotne założenia wobec współczesnych wyzwań, czy istotnych dla nauki prawa kontekstów. W tekście skupiam się na analizie pierwotnych założeń Teatru Legislacyjnego, konfrontując i zestawiając je, tam, gdzie to konieczne, z współczesnym podejściem. Bronię jednocześnie tezy, że Teatr Legislacyjny, wbrew nazwie, powinien być bliższy rozumieniu w kategoriach partycypacji niż legislacji, w szczególności, ambicji wpływania na proces (inicjatywę) legislacyjną. Prezentowane rozważania są jedną z pierwszych prób przyjrzenia się Teatrowi Legislacyjnemu jako tematowi, który może być istotny zarówno dla teoretyków jak i praktyków, zarówno aktorów jak i widowni (jeśli takowa istnieje) systemów prawnych. Stanowią jednocześnie próbę wprowadzenia Teatru Legislacyjnego zarówno do polskiej, jak i szerszej myśli prawnej.
Słowa kluczowe: Teatr społecznie zaangażowany, partycypacja, Teatr Legislacyjny, legislacja, prawo
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 77-95.
Pobierz plikLiczba pobrań: 50
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.77
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
W zachodniej tradycji politycznej sędziowie są strażnikami rządów prawa. Jednak i oni ulegają błędom, zaniedbaniom czy korupcji. Dobrze ułożony ustrój wymaga środków tak zabezpieczających niezależność sądownictwa, jak też środków kontroli, jak np. możliwości usunięcia z urzędu. Sędziowie wyższych sądów (w Wielkiej Brytanii) i sędziowie federalni (w USA) są zabezpieczeni w swej niezależności przez klauzulę „good behaviour”, która pozwala na ich złożenie z urzędu tylko przez specjalną akcję legislatywy. W Wielkiej Brytanii jest to wniosek obu Izb do Monarchy, w USA – impeachment. Artykuł zajmuje się historycznymi korzeniami klauzuli „good behaviour” i jej współczesnym rozumieniem. Podkreśla, że w drodze interpretacji i poprzez precedensy zakres uprawnienia legislatywy do usunięcia sędziego został znacznie ograniczony. Ograniczenie to jednak osiągnięto raczej dzięki kulturze politycznej analizowanych krajów, a nie dzięki samej treści klauzuli „good behaviour”, która zawsze dopuszcza niebezpieczeństwo politycznej interwencji w sądownictwo.
Słowa kluczowe: Sądownictwo, pozbawienie urzędu, sędziowie, Wielka Brytania, USA
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 60-76.
Pobierz plikLiczba pobrań: 43
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.60
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
Rozwiązanie przysposobienia to skomplikowany i wymagający proces, który opiera się nie tylko na regulacjach prawnych, ale też na aspektach związanych z innymi dziedzinami, takimi jak psychologia, pedagogika, socjologia czy moralność. Proces ten wymaga szczególnej uwagi skierowanej na dziecko, jego trudną sytuację i potrzeby, a także działania z dużą dokładnością, ostrożnością, a nawet delikatnością. W związku z tym w artykule skoncentrowano się na praktyce sądowej rozwiązania przysposobienia. Badaniem objęto akta spraw prowadzonych przez sądy rejonowe miasta stołecznego Warszawy w latach 2006-2018. Celem tych badań była analiza i ocena roli informacji wpływających na proces decyzyjny sądów, w tym na ocenę dobra dziecka oraz kwalifikację ważnych powodów. Działania te pozwoliły lepiej zrozumieć proces rozwiązania przysposobienia, ukazując, że za każdym prawnym rozstrzygnięciem kryją się głębokie kwestie emocjonalne, psychologiczne i społeczne, natomiast opinie i analizy z różnych dziedzin nie są odrębnymi elementami, lecz integralną częścią złożonego procesu decyzyjnego. Podjęte badania ulokowano w nurcie jakościowym, w strategii badawczej studium wielokrotnego przypadku, a za podstawowe narzędzie badawcze metody analizy akt sądowych przyjęto kodowanie. Artykuł podkreśla, że w sprawach o rozwiązanie przysposobienia konieczne jest wieloaspektowe podejście, które umożliwia szczegółowe poznanie sytuacji faktycznej dziecka oraz zbalansowanie prawnych przesłanek z indywidualnymi okolicznościami każdej sprawy. Ponadto artykuł wskazuje, że zebranie informacji w trzech kategoriach czasowych – przeszłości, teraźniejszości i przyszłości umożliwia ocenę dobra dziecka i kwalifikację ważnych powodów. Stanowi on cenne uzupełnienie dotychczasowych perspektyw oraz daje podstawy do prowadzenia dalszych badań w tym obszarze.
Słowa kluczowe: rozwiązanie przysposobienia, dobro dziecka, ważne powody, ocena sytuacji faktycznej dziecka
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 42-59.
Pobierz plikLiczba pobrań: 27
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.42
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
Celem artykułu jest przedstawienie sposobu postępowania interpretacyjnego, które prowadzi do odczytania z tekstu prawnego reguły konstytutywnej prawnej czynności konwencjonalnej z wykorzystaniem dyrektyw interpretacyjnych przyjętych w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa. Na przykładzie prawnej czynności ułaskawienia pokazujemy, jak proces taki może przebiegać proces interpretacji tekstu prawnego w każdej z trzech faz tego procesu wyróżnianych w koncepcji derywacyjnej. Na potrzeby tego artykułu proces odczytywania reguł konstytutywnych prawnych czynności konwencjonalnych z tekstu prawnego traktujemy przy tym jako odrębny od procesu odczytywania norm prawnych. Opracowanie tytułowego problemu uważamy za szczególnie doniosłe w kontekście wciąż trwającego w Polsce kryzysu konstytucyjnego. Pojawiające się w przestrzeni publicznej fundamentalne pytania ustrojowe – w tym pytanie o możliwość ułaskawienia osoby przed jej prawomocnym skazaniem – są bowiem w istocie pytaniami o treść reguł konstytutywnych warunkujących ważność prawnych czynności konwencjonalnych.
Słowa kluczowe: reguły konstytutywne, prawne czynności konwencjonalne, derywacyjna koncepcja wykładni prawa, kryzys konstytucyjny
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 22-41.
Pobierz plikLiczba ściągnięć: 103
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.22
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Abstrakt w języku polskim:
Przypadek polegający na zastosowaniu przez Prezydenta RP prawa łaski wobec osób, które nie zostały prawomocnie skazane, ożywił toczące się już wcześniej dyskusje w kwestii dotyczącej tego, czy działanie takie jest zgodne z Konstytucją. Problematyczna w tym zakresie jest nie tylko dopuszczalność tzw. abolicji indywidualnej, ale również sam sposób ułaskawienia z pominięciem procedury przewidzianej przepisami Kodeksu postępowania karnego. Jako że sporność zagadnienia wynika z niedopowiedzeń w tekście Konstytucji, celem badawczym opracowania jest ukazanie użytecznych narzędzi spoza tego tekstu, które pomóc mogą w jego odczytywaniu. Dla jego realizacji poczyniona została analiza materiałów legislacyjnych z obrad Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, oraz omówiono dotychczasową utrwaloną praktykę (zwyczaj konstytucyjny) dotyczącą problematycznych zagadnień. Wnioski badawcze opracowania sprowadzają się do konstatacji, że te pozatekstowe argumenty dostarczają mocnych racji za określonymi hipotezami interpretacyjnymi. Co do pierwszego problemu jest to hipoteza, zgodnie z którą prawo łaski nie obejmuje abolicji indywidualnej. Hipotezą odnoszącą się do drugiego problemu jest brak dopuszczalności trybu pomijającego regulacje Kodeksu postępowania karnego.
Słowa kluczowe: prawo łaski, materiały legislacyjne, utrwalona praktyka, wykładnia tekstu prawnego
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 5-21.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.5
Pobierz plikLiczba ściągnięć: 162
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Język sprawozdania: polski
Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 128–131.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.128
Liczba ściągnięć: 179 375
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Język sprawozdania: polski
Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 125–127.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.125
Liczba ściągnięć: 179 375
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.