Archiwum
Filozofii Prawa
i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Animal welfare under socialism: Anthropocentrism, instrumentalization, and ideology in the GDR

Dr hab. Martyna Łaszewska-Hellriegel, prof. UZ

Uniwersytet Zielonogórski

Uniwersytet Pomorski w Słupsku

Abstrakt w języku polskim: Niniejszy artykuł bada podejście Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) do dobrostanu zwierząt przez pryzmat ideologii marksistowskiej, koncentrując się na napięciu między zasadami utylitaryzmu a wartościami antropocentrycznymi. Celem artykułu jest analiza, w jaki sposób socjalistyczne ramy NRD, które priorytetowo traktowały dobrobyt zbiorowy i produktywność ekonomiczną, wpływały na politykę wobec zwierząt, często sprowadzając je do roli narzędzi służących korzyściom człowieka.  Artykuł zakłada, że marksistowska ideologia NRD kształtowała jej polityki i praktykę związaną z dobrostanem zwierząt. Wykorzystuje metodologię łączącą analizę oficjalnych polityk państwowych, materiałów propagandowych oraz głosów krytycznych z tamtego okresu. Poprzez badanie tych źródeł artykuł stara się odkryć ideologiczne podstawy i praktyczne skutki podejścia NRD do dobrostanu zwierząt. Artykuł ujawnia, że polityka NRD dotycząca dobrostanu zwierząt była głęboko zakorzeniona w antropocentryzmie i utylitaryzmie, priorytetowo traktując efektywność przemysłową i produkcję rolną ponad względy etyczne. Pomimo socjalistycznej retoryki, NRD często traktowała zwierzęta jako zasoby ekonomiczne, co uwidacznia sprzeczność między deklarowanym zaangażowaniem na rzecz socjalistycznego humanizmu a rzeczywistym traktowaniem istot pozaludzkich. Artykuł identyfikuje także szersze konflikty ideologiczne związane z zastosowaniem zasad marksistowskich do dobrostanu zwierząt, szczególnie trudności w pogodzeniu priorytetów ekonomicznych z kwestiami etycznymi.  Artykuł wnosi wkład w rozwijającą się dziedzinę etyki międzypokoleniowej, oferując unikalne spojrzenie na dobrostan zwierząt w systemie państwa socjalistycznego. Dostarcza nowych spostrzeżeń na temat złożoności stosowania ideologii marksistowskiej do istot pozaludzkich, ukazując napięcia między praktykami utylitarnymi a imperatywami etycznymi. Poprzez analizę podejścia NRD, artykuł nie tylko wzbogaca rozumienie historyczne, ale także dostarcza ramy dla współczesnych dyskusji na temat zrównoważonego rolnictwa, praw zwierząt i etycznych wymiarów relacji między ludźmi a zwierzętami.

Słowa kluczowe: NRD, dobrostan zwierząt, ideologia marksistowska, antropocentryzm, utylitaryzm, prawa zwierząt

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 20-37.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.20

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 55

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

The influence of Marxism on the interpretation of law in Poland (some remarks concerning the theory of legal interpretation by Jerzy Wróblewski)

Dr hab. Joanna Helios, prof. UWr

Dr hab. Wioletta Jedlecka, prof. UWr

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest próba konceptualizacji teorii wykładni prawa Jerzego Wróblewskiego w kontekście badania wpływu marksizmu na praktyki interpretacyjne. Jednym z teoretyków prawa, który podjął się zadania wykazania, że teoria wykładni Jerzego Wróblewskiego charakteryzuje się postawą filozoficzną zakorzenioną w przyjęciu marksistowskich przesłanek jako fundamentalnych założeń filozoficznych leżących u podstaw działalności teoretycznej w naukach prawnych, jest Zbigniew Pulka. Niniejszy artykuł omawia trzy zagadnienia: (1) marksistowskie stanowisko filozoficzne – aksjologię marksistowską, (2) ludową wykładnię prawa, (3) klaryfikacyjną koncepcję wykładni [tłumaczenie – Redakcja].

Słowa kluczowe: interpretacja, Marksizm, komunizm, J. Wróblewski, klaryfikacyjna koncepcja interpretacji

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 7-19.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.7

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 73

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Numer 1(42)/2025 “Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 1(42)/2025 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Numer rozpoczynają podziękowania skierowane do dra Pawła Skuczyńskiego za jego zaangażowanie i wieloletnią pracę w Redakcji „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” (można się z nimi zapoznać tutaj). W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Dr Filip CYUŃCZYK

Constitutionalized by the Past. The Role of National Identity and Collective Sense of Experience in Central European Constitutionalization

Dr Paweł KŁOS

Information Civilization and the Law: Significance of Limiting Factors. Introductory Insights

Dr Paulina KONCA

Sądowa aktualizacja znaczenia tekstu prawnego w trzech pytaniach

Prof. dr hab. Beata POLANOWSKA-SYGULSKA

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część I

Dr Martyna PŁUDOWSKA, Prof. dr hab. Andrzej SĘKOWSKI

Psychologiczne kompetencje mediatorów. Wybrane aspekty twórczego myślenia w procesie wspomaganego rozwiązywania konfliktów

Dr hab. Tomasz WIDŁAK, prof. UG

Cyfrowy sen Pigmaliona: zarys problematyki filozoficznoprawnej cyfrowych bliźniaków człowieka w zastosowaniach medycznych

Recenzje:

Dr Joanna M. DUTKA

Bartosz Wojciechowski, Tożsamość narracyjna jako warunek autentycznej podmiotowości prawnej, seria: Jurysprudencja, t. 21, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2023, ss. 180

Z numerem można zapoznać się tutaj.

Call for Papers – 31.03.2025

All interested researchers are invited to submit proposals for articles to be included in the thematic issue of “Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. The provisional title of the issue is “Freedom of speech of a university teacher: Between the known and the unknown”. It will consist of English and Polish-language texts.

The aim of the volume is to take a multifaceted look at the above-mentioned problem area. The issues addressed may cover fields such as: freedom to conduct scientific research and to communicate the results obtained; freedom of expression in academic teaching; autonomy and self-governance of higher education institutions. The framework of the volume includes analyses of relevant laws (from Polish or any other jurisdiction), historical-legal research and philosophical reconstructions of the idea of the university and the academic ethos, as well as socio-cultural diagnoses of the specific situation of the contemporary academy in Poland and worldwide.

As an invitation to collectively identify what we know about the scope of academic freedom of expression, and what remains unclear and thus requires further research and discussion, we present the following sample questions for consideration:

  1. What expectations are formulated in the broadly understood public debate about academic research and teaching practice? To what extent do values such as truth, the development of knowledge, and the practical usefulness of results inform these expectations?
  2. What are the limits of academic freedom of expression? Should its scope be different from the freedom of expression of those who do not have such a role? Does the role in question affect the scope of the freedom of expression he or she expresses outside the purely professional sphere (research and teaching), for example in public debate or in the private sphere?
  3. What factors determine the limits of a university teacher’s freedom of expression? To what extent does the scope of this freedom depend on the context of a given society (historical, cultural, etc.)?
  4. How do the changes in the structure of social communication brought about by the development of new technologies, in particular the Internet, affect the freedom of expression of an academic teacher?
  5. To what extent is academic discourse responsible for the state of the public sphere? With regard to this question, is it possible to make a generalisation about people in the academy, or does the specific field they represent have an impact on the answer?
  6. Should the academy maintain neutrality in relation to ongoing political disputes at the domestic and global levels? If so, what precisely constitutes such neutrality? If not, what are the limits and requirements for the academy and its individual representatives to engage in such disputes?

The volume will be edited by Dr Paweł Jabłoński (UWr), Prof Przemysław Kaczmarek (UWr) and Dr Mateusz Wojtanowski (UWr) as the fourth issue of the “Archiwum” in 2025. Article proposals should be sent to mateusz.wojtanowski2@uwr.edu.pl by 31 March 2025. Texts have to be prepared according to the editorial standards used by the “Archiwum” (detailed guidelines for authors are available at: http://archiwum.ivr.org.pl/wp-content/uploads/2021/06/Editorial-standards-ENG-zm.1.docx, with a maximum of 35,000 characters, including spaces and footnotes). For any further information, please contact the editors of the volume: pawel.jablonski@uwr.edu.pl, przemyslaw.kaczmarek@uwr.edu.pl, mateusz.wojtanowski2@uwr.edu.pl

Numer 3(40)/2024 „Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 3(40)/2024 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Prof. UMK dr hab. Łukasz DOMINIAK

Libertarianizm, sceptycyzm jusnaturalistyczny i argument z uzasadnionego użycia siły

Michał KORDZIŃSKI

Unia Europejska jako społeczność ludów dobrze urządzonych? Obiektowa interpretacja prawa ludów Johna Rawlsa – przyczynek do przyszłych badań

Dr Wiktor KRZYMOWSKI

O prokonstytucyjnej dyrektywie interpretacyjnej in dubio pro vita humana

Prof. UŁ dr hab. Jerzy LESZCZYŃSKI

Agonizm polityczny a myślenie o prawie i prawoznawstwie

Mgr Grzegorz LIPIŃSKI

Ujęcie zasad na gruncie prawa karnego procesowego

Mikołaj TRUSZKOWSKI

Redagowanie przepisów o wejściu w życie aktu normatywnego powszechnie obowiązującego – analiza krytyczna na marginesie nowelizacji ustawy – Kodeks wyborczy z 2023 r.

Recenzje:

Mgr Agata DĄBROWSKA, Prof. UŁ dr hab. Jerzy LESZCZYŃSKI

Wojciech Zomerski, W kierunku demokratycznej nauki prawa? Dogmatyka, edukacja, postanalityczność. Warszawa 2023, ss. 383

Sprawozdania:

Dr Mateusz PĘKALA

I Górska Rajdokonferencja Filozofii Prawa Społeczny wymiar rządów prawa, Beskid Żywiecki, 12–14.04.2024 r.

 

Z całym numerem można zapoznać się TUTAJ.

Redagowanie przepisów o wejściu w życie aktu normatywnego powszechnie obowiązującego – analiza krytyczna na marginesie nowelizacji ustawy – Kodeks wyborczy z 2023 r.

Mikołaj Truszkowski

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest analiza krytyczna techniki legislacyjnej polegającej na uzależnieniu wejścia w życie określonych rozwiązań normatywnych od terminu wskazanego w komunikacie właściwego naczelnego organu administracji państwowej. Konstrukcja ta została zawarta między innymi w nowelizacji ustawy – Kodeks wyborczy z 2023 r. Jest ona jednak nieznana dyrektywom konstruowania aktów prawnych, określonych w Zasadach techniki prawodawczej z 2002 r. Dodatkowo w artykule zwrócono uwagę na problemy prawne wynikające z tej nagannej praktyki ustawodawczej, między innymi w kontekście domniemania powszechnej znajomości prawa. Taki komunikat na mocy nowelizacji podlegał ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym nie znajdowało to odzwierciedlenia w ustawie o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. W związku z tym ten zabieg legislacyjny należy uznać za niedopuszczalny, a w konsekwencji, w niektórych przypadkach, za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP statuującym zasadę demokratycznego państwa prawa. W celu uzasadnienia zaprezentowanej tezy autor dokonał zestawienia tej konstrukcji z wzorcem wynikającym z Zasad techniki prawodawczej, omówił podstawowy aparat pojęciowy oraz konstrukcje teoretyczne w kontekście praktyki stanowienia prawa. Posłużono się przy tym metodą hermeneutyczną oraz formalno-dogmatyczną. Badania otwierają pole do szerszych rozważań nad przestrzeganiem Zasad techniki prawodawczej w procesie stanowienia prawa.

Słowa kluczowe: technika prawodawcza, legislacja, ustawa, proces legislacyjny, Sejm

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 68-77.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.68

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 111

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Ujęcie zasad na gruncie prawa karnego procesowego

mgr Grzegorz Lipiński

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie różnych sposobów definiowania zasad prawa na gruncie procesualistyki karnej i zbadanie, czy nauka polskiego procesu karnego czerpie z osiągnięć ogólnej teorii prawa, czy też podejmuje próby utworzenia własnej koncepcji w tym zakresie. W niniejszym opracowaniu, w celu odpowiedzi na postawione pytanie badawcze, dokonuje się analizy postrzegania zarówno aktualnego, jak i historycznego, zasad w procesie karnym i oceny w jakim stopniu poszczególni autorzy opierają się na tradycyjnym modelu postrzegania zasad prawa, czy też z uwagi na ich zdaniem specyfikę procesu karnego lub niekompatybilność koncepcji ogólnych stosują autorską optykę w tym zakresie. Rezultatem przedstawionej pracy jest odpowiedź w jaki sposób postrzega się zasady prawa w polskim procesie karnym, z uwzględnieniem podziału na zasady procesu karnego, zasady naczelne procesu karnego w ujęciu abstrakcyjnym i konkretnym, zasady karnoprocesowe jako zasady zdefiniowane lub niezdefiniowane, skodyfikowane lub nieskodyfikowane albo skodyfikowane i zdefiniowane, skodyfikowane i niezdefiniowane lub nieskodyfikowane, a także katalogów tychże zasad oraz ich systemów. 

Słowa kluczowe: postępowanie karne, teoria prawa, zasady prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 54-67.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.54

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 117

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Agonizm polityczny a myślenie o prawie i prawoznawstwie

prof. UŁ dr hab. Jerzy Leszczyński

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Artykuł zawiera polemikę z tezą, że populizm i odsłonięcie skrywanej dotąd polityczności prawa doprowadził do kryzysu dyskursów prawnych. Dodatkowo przedstawia argumentację przeciwko uznaniu, że przyczyną tych zjawisk jest przede wszystkim demoliberalna hegemonia. Krytyka demoliberalizmu wysuwana z politycznego punktu widzenia ma słabe podstawy do ogłaszania, że prawoznawstwo utraciło wiarygodność a jej odbudowa powinna oznaczać jawne upolitycznienie dyskursów prawnych. Takie stanowisko nie jest elementem teorii agonistycznej Ch. Mouffe. Przeciwnie, projekt demokracji agonistycznej zakłada podtrzymywanie prawnych instytucji demokratycznych, wymagających politycznej neutralności. Praworządność i prawo spełniające wymagania normatywnej idei prawa powinny być rozpatrywane jako żądania polityczne. Tylko wtedy prawo jako normatywność może być przeciwstawione faktyczności prawa jako decyzji suwerena. Dwoistość ta widoczna jest w pojęciu stanu wyjątkowego (C. Schmitt). W znacznej części artykuł jest polemiką z pracami A. Sulikowskiego. 

Słowa kluczowe: agonizm, Mouffe, polityczność, prawo, praworządność, Sulikowski

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 41-53.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.41

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 124

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.