Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

O prokonstytucyjnej dyrektywie interpretacyjnej in dubio pro vita humana

dr Wiktor Krzymowski

Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest omówienie dyrektywy interpretacyjnej „in dubio pro vita humana” (łac. „w razie wątpliwości rozstrzygać na korzyść ludzkiego życia”), a także jej popularyzację, w tym zachęcenie organów administracji publicznej oraz sądów do jej szerszego stosowania. Artykuł zmierza do odpowiedzi na następujące problemy badawcze: Jakie są główne źródła dyrektywy in dubio pro vita humana w polskim systemie prawnym? Jaką ma ona treść i jakie są jej kluczowe założenia? Jakie są potencjalne implikacje jej stosowania w praktyce prawnej? Jaki jest zakres przedmiotowy jej stosowania? W pracy wykorzystano metodę formalno-dogmatyczną.  Dyrektywa interpretacyjna in dubio pro vita humana czerpie swoje źródło z konstytucyjnej ochrony godności, życia i zdrowia człowieka. Znajduje ona swoje potwierdzenie w poglądach doktryny, a także w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. W celu zwiększenia skali jej stosowania w praktyce powinna de lege ferenda zostać ustawowo uregulowana. Treść dyrektywy nakazuje rozstrzygać wszelkie możliwe wątpliwości co do ochrony życia ludzkiego na rzecz tej ochrony. Stosowanie tej dyrektywy odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu instytucjonalnej ochrony zdrowia w Polsce poprzez wybór tego rezultatu wykładni przepisów prawa, który maksymalizuje ochronę ludzkiego życia i zdrowia . Jej przedmiotowy zakres zastosowania jest najsilniej związany z prawem ochrony zdrowia, ale znajduje również swoje zastosowanie do interpretacji przepisów w innych gałęziach prawa (na przykład w prawie karnym czy socjalnym), choćby prima facie nie wydawały się one bezpośrednio związane z ochroną zdrowia i życia ludzkiego.

Wyniki mają znaczenie nie tylko dla prawa polskiego, ale także dla wykładni praw obcych oraz prawa unijnego. Wydaje się, że dyrektywa może również znaleźć swoje zastosowanie poza system prawa – dla rozwiązywania problemów etycznych. Pobocznym efektem tej pracy jest możliwość odniesienia co najmniej części poczynionych uwag do prawnej ochrony zwierząt, co może przyczynić się do jej wzmocnienia i rozwoju nauki prawa w tym zakresie (in dubio pro vita animalium).

Słowa kluczowe: wykładnia prawa, Konstytucja, zdrowie, życie, refundacja

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 27-40.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.27

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 229

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Unia Europejska jako społeczność ludów dobrze urządzonych? Obiektowa interpretacja prawa ludów Johna Rawlsa – przyczynek do przyszłych badań

Michał Kordziński

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie perspektywy interpretacyjnej koncepcji prawa ludów, umożliwiającej jej współczesną konceptualizację. Zgodnie z główną tezą badawczą artykułu pojęcia obiektowego paradygmatu programowania oferują efektywną aparaturę pojęciową do reinterpretacji twierdzeń filozoficznych, które w szczególności można zaaplikować do współczesnej konceptualizacji prawa ludów Johna Rawlsa. W części pierwszej artykułu zostały wyszczególnione oraz opisane związki między obiektowym paradygmatem programowania a filozofią w trzech obszarach: filozofii informatyki, filozofii nauki oraz filozofii in silico. W następnej części przedstawione zostały kluczowe mechanizmy obiektowego paradygmatu programowania, takie jak: klasa-obiekt oraz dziedziczenie. Z kolei część trzecia ukazuje jak wybrane artykuły Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Traktatu Północnoatlantyckiego oraz Konwencji Genewskich uszczegóławiają zasady sprawiedliwości zawarte w Prawie Ludów. Na tej podstawie wyprowadzony zostaje wniosek, że powiązane są one ze sobą relacją dziedziczenia. W części czwartej powstała struktura została obiektowo zinterpretowana, czego konsekwencją jest ujęcie prawa ludów jako nieskonkretyzowanej klasy.

Słowa kluczowe: prawo ludów, obiektowy paradygmat programowania, obiektowa interpretacja

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 16-26.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.16

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 191

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Libertarianizm, sceptycyzm jusnaturalistyczny i argument z uzasadnionego użycia siły

prof. UMK dr hab. Łukasz Dominiak

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Artykuł analizuje argument z uzasadnionego użycia siły wysunięty przeciwko sceptycyzmowi jusnaturalistycznemu przez Stephana Kinsellę. Argument ten ma za zadanie wykazać, iż sceptycyzm odnośnie do uprawnień naturalnych wikła się w sprzeczność performatywną, ponieważ aby dowieść, że żadne prawa naturalne nie istnieją, musi on założyć istnienie takich praw. Porażka sceptycyzmu jusnaturalistycznego ma z kolei dowodzić apagogicznie istnienia uprawnień naturalnych, a więc i libertariańskich praw własności prywatnej. Artykuł wykazuje za pomocą metody analizy hohfeldowskiej, że antysceptyczny argument z uzasadnionego użycia siły nie osiąga swoich celów.

Słowa kluczowe: libertarianizm, sceptycyzm jusnaturalistyczny i argument a uzasadnionego użycia siły

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 5-15.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.5

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 210

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Numer 2(39)/2024 „Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 2(39)/2024 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Dr Tomasz GRZYBOWSKI, Dr Marta SARNOWIEC-CISŁAK

Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych)

Prof. US dr hab. Robert PISZKO

Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa

Mgr Kaja PTAK

Rekonstrukcja pojęcia prawniczego domniemania interpretacyjnego

Mgr Zdeněk TRÁVNÍČEK

Metafizyczna niejasność, tożsamość przypadków prawnych i rządy prawa

Dr Julia WESOŁOWSKA

Skala i różnorodność odniesień do emocji w polskim orzecznictwie dotyczącym szkód niemajątkowych

Mgr Bartosz WIELECHOWSKI

Hard to Explain? – rozumowania abdukcyjne w prawniczych wnioskowaniach o faktach

 

Recenzje:

Prof. UAM dr hab. Marzena KORDELA

Emmanuel Jeuland, Theories of Legal Relations, Cheltenham, Northampton 2023. Recenzja

 

Z całym numerem można zapoznać się TUTAJ.

Kariera uczonego i tworzenie idei w warunkach fundamentalnych zmian strukturalnych. O Leonie Petrażyckim raz jeszcze

Dr Hanna Dębska

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: W artykule proponuje się podejście do naukowej biografii z perspektywy projektu naukowego Pierre’a Bourdieu. Wybór Leona Petrażyckiego (1867-1931), filozofa i socjologa prawa, nie bez przesady rzec: w Polsce ikony ogólnych nauk o prawie, podyktowany jest faktem, iż jego trajektoria daje wgląd w ciekawe procesy zachodzące w polu naukowym, a nawet szerzej, społecznym, na przełomie wieków aż do lat 30. wieku XX. Jest więc Petrażycki „szczególnym przypadkiem tego co możliwe”, czyli niejako „produktem” epoki, naznaczonej wprawdzie silnymi podziałami geopolitycznymi, które korespondowały z nierównym przepływami idei między narodowymi polami naukowymi, ale jednocześnie charakteryzującej się wysoką płynnością granic pól społecznych, pomiędzy którymi (do pewnego momentu) sprawnie się porusza (nauka, publicystyka, polityka). Jest również ciekawa badawczo, gdyż ujawnia wpływ struktur społecznych na zajmowanie pozycji naukowej i stanowiska dyskursu, a także ukazuje sposoby sublimacji porażki. Artykuł stanowi więc uzupełnienie dotychczasowych perspektyw, jak również ma charakter programowy, w tym sensie, że posłużyć może jako inspiracja dla  podobnych przedsięwzięć w przyszłości. 

Słowa kluczowe: filozofia prawa, socjologia prawa, Leon Petrażycki, Pierre Bourdieu, kapitał naukowy, trajektoria biograficzna, teoria pola naukowego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 19-33

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.19

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 337

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Zmiany w powłoce kultury prawnej na przykładzie zdalnych rozpraw – szkic problemu

Prof. dr hab. Jolanta Jabłońska-Bonca

Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykazanie, że nowa forma („powłoka”) kultury prawnej w sądzie, która obecnie kształtuje się na rozprawach zdalnych (czyli rozprawach odbywających się pośrednictwem urządzeń elektronicznych z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku) ma wpływ na działanie prawnych i pozaprawnych zasad postępowania sądowego. W pracy wykorzystano niektóre wyniki empirycznych badań cywilnych rozpraw zdalnych w Polsce (metoda obserwacji uczestniczącej).

Słowa kluczowe: powłoka kultury prawnej, kultura sądowa, zdalne rozprawy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 34-47

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.34

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 278

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Analiza rozłożenia praw i obowiązków we wspólnotach w świetle złożonej korelacji kompensującej

Dr hab. Andrzej Stoiński

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Abstrakt w języku polskim: W tekście badany jest rozkład uprawnień i obowiązków sprawiedliwości u podmiotów nierównorzędnych w ich wzajemnych relacjach we wspólnotach. Analizy prowadzone są w perspektywie złożonej korelacji kompensującej będącej dikaiologiczną modyfikacją Hohfeldiańskiego modelu korelacji prawnych. Pierwsza teza artykułu głosi, że koniecznym warunkiem sprawiedliwości, w relacjach we wspólnotach, będzie ułożenie praw i obowiązków podmiotów zgodne ze schematem korelacji kompensującej. Teza druga mówi, że zwiększeniu welfarystycznych praw pozytywnych niektórych obywateli towarzyszy wzrost praw rządu. Propozycje te skonfrontowano z obrazem uprawnień i obowiązków we wspólnocie rodzinnej i politycznej. U podmiotów w stosunkach rodzinnych oraz w niektórych relacjach we wspólnocie politycznej można dostrzec równoważenie się przypisanych im praw i obowiązków. Są jednak także takie interakcje, w których dochodzi do podwojenia obowiązków u jednych podmiotów i uprawnień u innych, a zatem nie odnajdziemy w nich schematu właściwego dla złożonej korelacji kompensującej. W takich przypadkach mamy więc do czynienia z niedostatkami w sferze sprawiedliwości. 

Słowa kluczowe: sprawiedliwość, prawa, obowiązki, wspólnota, Hohfeld, złożona korelacja kompensująca

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 71-82

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.71

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 288

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 jako forma zadośćuczynienia poczuciu społecznej sprawiedliwości

Dr Michał Służalec

Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie

Abstrakt w języku polskim: Artykuł odnosi się do działań Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 w zestawieniu ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. Ma on na celu ustalenie, czy przyjęte w ustawie unormowania stanowią realizację zasady społecznego poczucia sprawiedliwości, jak również, czy zasada ta stanowi argument przemawiający za stosowaniem nowych rozwiązań względem czynów popełnionych przed datą jej obowiązywania. Założenia badawcze wymagały odwołania się do znaczenia społecznego poczucia sprawiedliwości, jak i samej sprawiedliwości w zestawieniu z reakcją (społeczeństwa/państwa) na czyny ludzkie. Wybrany obszar tematyczny nie był dotychczas podejmowany w doktrynie, zaś kontrowersje odnośnie instrumentów przysługujących Komisji winny być zestawione z jej podstawowym założeniem, tj. zadośćuczynieniem społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Artykuł ogranicza się do zestawiania wartości odnośnie sprawiedliwości społecznej w kontekście wybranych kompetencji realizowanych przez Komisję. 

Słowa kluczowe: społeczne poczucie sprawiedliwości, Komisja ds. Pedofilii; Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 60-70

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.60

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 244

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Elementy hermeneutyczne w derywacyjnym modelu wykładni prawa

Dr Jędrzej Janicki

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wskazanie możliwości ujmowania derywacyjnej teorii wykładni prawa jako teorii o charakterze hermeneutycznym. Dla potrzeb zrealizowania tego celu wyodrębniam pięć elementów, które odnaleźć można zarówno w derywacyjnym modelu wykładni prawa, jak i w hermeneutycznym sposobie myślenia. Te elementy to: 1) określony sposób ujmowania dowolności interpretowania wytworów kultury, 2) językowość rozumienia, 3) historyczność rozumienia, 4) kolistość (cyrkularność) rozumienia, 5) problem przedrozumienia. W treści artykułu staram się wykazać, że w ramach derywacyjnego modelu wykładni prawa odnaleźć można owe pięć elementów hermeneutycznych. Celem artykułu nie jest jednoznaczne przesądzenie o tym, czy derywacyjny model wykładni prawa to model o charakterze hermeneutycznym (wymagałoby to skonstruowania precyzyjnej definicji hermeneutyki, czego w tym artykule się nie podejmuję), a jedynie wskazanie na pewne elementy tej teorii interpretacji, które odnaleźć można również w myśleniu hermeneutycznym. 

Słowa kluczowe: derywacyjny model wykładni prawa, hermeneutyka, cyrkularność rozumienia, historyczność rozumienia, problem przedrozumienia 

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 48-59

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.48

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 297

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.