Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Wyniki wyszukiwania dla: prawo

Numer 4(33)/2022 „Archiwum…”: „Prawo demokratycznie legitymizowane — deliberacja i upodmiotowienie obywateli” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 4(33)/2022 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”: „Prawo demokratycznie legitymizowane — deliberacja i upodmiotowienie obywateli”. Redaktorem naukowym numeru jest prof. UAM dr hab. Piotr W. Juchacz. W numerze znalazły się następujące teksty:

  • Prof. UAM dr hab. Piotr W. JUCHACZ: Prawo demokratycznie legitymizowane – deliberacja i upodmiotowienie obywateli. Wprowadzenie
  • Prof. UAM dr hab. Karolina M. CERN: Deliberatywna filozofia nauk administracyjnych
  • Prof. UŁ dr hab. Bartosz WOJCIECHOWSKI: Refleksje na temat dynamiczności i deliberatywności wykładni trudnych przypadków na przykładzie spraw dotyczących osób LGBTQ+
  • Dr Tomasz RABURSKI: Epistemologia stosowania prawa a zasada demokratycznego państwa prawnego
  • Prof. dr hab. Ewa NOWAK: Filozofia prawa dla sędziów społecznych. Perspektywa Hegla i Fichtego
  • Prof. UAM dr hab. Barbara JANUSZ‑POHL: Zasada udziału czynnika społecznego w procesie karnym a legitymizacja wymiaru sprawiedliwości
  • Dr Paweł MAZUR: Uwagi o wydawaniu sądów moralnych przez sędziów społecznych w polskim procesie karnym

Ponadto w numerze ukazało się Rozstrzygnięcie Konkursu Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcji Polskiej IVR na Najlepszą Pracę Doktorską z Zakresu Teorii i Filozofii Prawa

Z numerem można zapoznać się TUTAJ.

Prawo demokratycznie legitymizowane: deliberacja i upodmiotownienie obywateli. Wprowadzenie

Prof. UAM dr hab. Piotr W. Juchacz

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 5

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 376

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Od ochrony prawnej ku prawom zwierząt – między świadomością moralną a prawną. Ewolucja podejścia na przykładzie orzecznictwa sądowoadministracyjnego

Dr hab. Anna Kalisz, mgr Dorota Pawlicka

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Naczelny Sąd Administracyjny

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest analiza możliwości i potrzeby upodmiotowienia na gruncie prawa polskiego zwierząt jako „nieosobowych” podmiotów prawa ze wskazaniem na stosowne orzecznictwo (sądowe i głównie sądowoadministracyjne) w tym zakresie. Założenie badawcze stanowi teza, że orzecznictwo sądowoadministracyjne zawiera, co prawda, elementy dość postępowego podejścia i wynikającej z niego interpretacji obowiązujących przepisów w zakresie ochrony i (szczątkowo ujętych) praw zwierząt, lecz same przepisy de lege lata pozostawiają wiele do życzenia i umożliwiają bardzo elastyczną wykładnię, co może prowadzić nie tylko do wykładni przyjaznej, ale i do nadużyć wobec zwierząt. Na uwagę zasługują zatem postulaty de lege ferenda dotyczące konstytucyjnej ochrony praw zwierząt, miałyby one bowiem znaczenie dla wykładni systemowej ustaw. Przedmiotem badań jest zarówno literatura filozoficznoprawna, jak i orzeczenia. Główną metodą użytą w opracowaniu jest analiza logiczno-językowa (z elementami ujęcia historycznego i komparatystycznego) opracowań z zakresu filozofii, filozofii prawa i etyki oraz analiza orzecznictwa. Wyniki badań mają charakter mieszany, deskryptywno- normatywny, a zestawienie teorii etycznych i filozoficznoprawnych oraz praktyki prawniczej w celu ukazania ewolucji podejścia do tytułowej materii stanowi oryginalny wkład w dyscyplinę naukową, jaką jest prawoznawstwo.

Słowa kluczowe: świadomość społeczna, zwierzęta sensytywne (czujące), ochrona prawna zwierząt, prawa zwierząt, ochrona konstytucyjna, orzecznictwo sądowoadministracyjne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(31)/2022, s. 38-53.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.2.38

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 475

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Uznawanie, niedostrzeganie, ignorowanie. O postawach prawodawcy wobec faktycznej bliskości

Mgr Marlena Drapalska-Grochowicz

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: W tekście rozważono, dlaczego pewne rodzaje bliskich relacji są „niewidzialne” w systemie prawnym. Widzialność może oznaczać publiczne uznanie, rozpoznanie statusu, akceptację społeczną. „Widzialną dla prawa” jest ta bliskość, którą prawodawca uznaje, akceptuje, wspiera, wiąże z nią obowiązki i uprawnienia, np. małżeństwo. Głównym przedmiotem tego opracowania będą jednak te bliskie relacje, które w systemie prawnym są niewidzialne (obscurus) Dwie osoby, faktycznie bliskie sobie, mogą nie być bliskimi w systemie prawnym. Celem niniejszej pracy jest zrozumienie, dlaczego powstają tego rodzaju różnice między prawem a życiem, a dokładniej rzecz biorąc – skąd wynika „niewidzialność” pewnych bliskich relacji w systemie prawnym. W swojej refleksji wesprę się odwołaniami do filmu Tamte dni, tamte noce.

Słowa kluczowe: bliskie relacje, prawo i emocje, postawy prawodawcy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(26)/2021, s. 112-127.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.1.112

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 497

Oni żyją… i czynią prawo konsumenckie słabym narzędziem sprawiedliwości dystrybutywnej

Mgr Szymon Osmola

Europejski Instytut Uniwersytecki we Florencji

Abstrakt w języku polskim: Chociaż prawo konsumenckie dotyczy umów zawieranych przez podmioty prawa prywatnego, często uważa się, że jest instrumentem zasady sprawiedliwości dystrybutywnej, zgodnie z którą instytucje społeczne powinny wspierać członków społeczeństwa znajdujących się w gorszej sytuacji. Celem artykułu jest wykazanie, że pogląd tak jest niewłaściwy. Odwołuje się on do tzw. „argumentu status quo”, wedle którego wykładnia prawa konsumenckiego, jako instrumentu sprawiedliwości dystrybutywnej, może ugruntować obecny, niesprawiedliwy stan rzeczy, a w konsekwencji wzmocnić, aniżeli zlikwidować niesprawiedliwość dystrybutywną. W tym zakresie, prawo konsumenckie jest traktowane jako prawne urzeczywistnienie kultury konsumenckiej, która, nawet jeśli nie niesprawiedliwa z natury, stwarza zagrożenie dla jednostek i ich dobrobytu. Oprócz przedstawienia abstrakcyjnego argumentu, artykuł obrazuje to również żywym przykładem z popkultury – filmem Johna Carpentera – Oni żyją.

Słowa kluczowe: prawo konsumenckie, prawo umów, sprawiedliwość dystrybutywna, Oni żyją

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(26)/2021, s. 76-85.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.1.76

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 602

Prawoznawstwo popularne: pomiędzy prawem, literaturą i filmem

Mgr Marta Dubowska

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: W niniejszym artykule rozważam rzekome podobieństwa pomiędzy metodologią „studiów literackich w prawie” a metodologią „mediów wizualnych w prawie”. Następnie poddaję ocenie argumenty na rzecz przydatności drugiego z tych podejść. Wygląda na to, że choć oba podejścia nawiązują do podobnych podstaw humanistycznych, to stanowią jednak stanowiska oddzielne. To rodzi potrzebę, aby uzasadnić wartość „mediów wizualnych w prawie” niezależnie od uznania wartości „studiów literackich w prawie”. Rozważam w szczególności zasadność oskarżeń pod adresem ruchu „prawa i filmu” jako zagrożenia dla prawa i jego autorytetu (w odniesieniu do argumentacji Richarda K. Sherwina o „popularyzacji prawa”).

Słowa kluczowe: prawo i literatura, prawo i film, prawo i kultura popularna, narracja, prawoznawstwo

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 1(26)/2021, s. 21-32.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.1.21

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 630

Prawo w filmie jako przejaw estetyki prawa i szczególny przypadek kierunku prawo i literatura

Prof. dr hab. Kamil Zeidler

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Zestawiając ze sobą i porządkując nurty badawcze: prawo w filmie, prawo i literatura oraz estetyka prawa – łatwo dojść do wniosku, że mamy do czynienia z bliskimi sobie tematami w których pewne zakresy pól badawczych są takie same. Najszerszym pojęciem jest estetyka prawa, która obejmuje swym zakresem w całości kierunek prawo i literatura. Prawo w filmie jest natomiast uszczegółowieniem tego ostatniego.

Porządkując estetykę prawa, można zamknąć ją w trzech ujęciach: zewnętrznym, wewnętrznym oraz nazywanym „prawo jako narzędzie estetyzacji”. Estetyka prawa w ujęciu zewnętrznym zajmuje się przejawami prawa, inspiracjami prawniczymi, motywami prawnymi, symbolami, znakami, które były przedstawiane przez wieki w sztukach pięknych. Przedmiotem estetyki prawa w ujęciu wewnętrznym jest samo prawo. Trzecie ujęcie estetyki prawa koncentruje się na prawie jako narzędziu estetyzacji życia codziennego.

W ramach kierunku prawo i literatura rozważania dotyczą bądź zawartości treści prawnych i prawniczych w dziełach literackich (law in literature), bądź wartości literackiej, w tym estetycznej, aktów normatywnych, a szerzej także innych aktów stosowania prawa (law as literature). Szczególnym przypadkiem tego kierunku badawczego jest kinematografia prawnicza, gdzie film nakręcony na podstawie scenariusza traktuje się jako pewną narrację, co pozwala uznać, że prawo w filmie stanowi rozwinięcie kierunku prawo i literatura.

Praktyczny aspekt tych badań – zarówno estetyki prawa, prawa i literatury oraz prawa w filmie – dotyczy przede wszystkich znaczenia i wpływu na świadomość prawną oraz na kształtowanie postaw wobec prawa. Najważniejsze jest tu zwrócenie się ku problemowi kształtowania świadomości prawnej za pośrednictwem innych środków niż sam tekst aktu normatywnego.

Słowa kluczowe: estetyka prawa, prawo i literatura, prawo w filmie, kinematografia prawnicza, świadomość prawna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(26)/2021, s. 8-20.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.1.8

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 717

Prawo naturalne w ramach radykalnego oświecenia

Prof. UAM dr hab. Michał Wendland

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Główna różnica pomiędzy klasycznymi (zarówno antycznymi jak I średniowiecznymi) a nowożytnymi koncepcjami prawa naturalnego dotyczy założenia o jego nadprzyrodzonym (boskim) źródle. Wczesnonowożytne propozycje filozoficzne wykazywały skłonność do kwestionowania i stopniowego odrzucenia Boga lub jakiegoś innego bytu metafizycznego jako źródła prawa naturalnego. Niektórzy współcześni myśliciele (m.in. Bobbio, Habermas) określają to zjawisko jako przejście (modernizację, racjonalizację, „upozytywnienie”) od tradycyjnego prawa naturalnego w kierunku uprawnień naturalnych i praw człowieka.

Można wyróżnić przynajmniej trzy główne podejścia do problemu prawa naturalnego w XVII i XVIII wieku, a każde z nich było bardziej radykalne: Grocjusz ośmielił się rozważać prawo naturalne „tak, jak gdyby Boga nie było”. Filozofowie wczesnego oświecenia (m.in. Hobbes, Locke, Montesquieu, Voltaire) byli może bardziej odważni, ale byli jednak deistami, toteż „Istota Najwyższa” w ich pismach wciąż odgrywa rolę uzasadnienia prawa naturalnego.

Celem niniejszego artykułu jest prześledzenie najbardziej radykalnych zapatrywań na problem prawa naturalnego reprezentowanych przez częściowo zapomnianych i niedocenionych francuskich materialistów (La Mettrie, Diderot, Holbach, Mably, Condorcet). Wszyscy oni należeli do ruchu, określanego przez J. Israela jako „radykalne oświecenie”, toteż byli materialistami i ateistami, zaś naturę i prawo naturalne ujmowali jako coś zupełnie niezależnego od Boga czy innych bytów nadprzyrodzonych. W przeciwieństwie do ich starszych kolegów, ci radykalni filozofowie formułowali również postulaty równości (także wobec kobiet i mniejszości etnicznych), pełnej emancypacji i sprawiedliwości społecznej.

W tym tekście omawiana jest interpretacja prawa naturalnego w ramach radykalnego oświecenia, jak również niektóre polityczne konsekwencje tej interpretacji w czasie rewolucji francuskiej. Poglądy filozoficzne Diderota, Holbacha, Mably’ego czy Condorceta, silnie materialistyczne, postępowe i ateistyczne, były postrzegane jako politycznie niebezpieczne. Wszystkie rewolucyjne próby realizacji tych ideałów w praktyce społecznej i politycznej zakończyły się niepowodzeniem. Aczkolwiek zostały odrzucone, to jednak powróciły w XIX i XX wieku w ramach debaty nad prawami człowieka.

Słowa kluczowe: prawo naturalne, radykalne oświecenie, nowożytność, materializm, naturalizm etyczny

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(25)/2020, s. 91-102.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.4.91

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 708

Sprawa Bruce’a Lee: prawo własności intelektualnej vs. wolny dostęp do kultury i ochrona interesu publicznego

Dr Magdalena Łągiewska, prof. dr hab. Kamil Zeidler

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł zawiera analizę kazusu Bruce’a Lee przedstawiając ostatnie i zarazem przecierające nowe szlaki mechanizmy ochrony prawa własności intelektualnej na terytorium Chińskiej Republiki Ludowej. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na prawo znaków towarowych, jak również nowe spojrzenie na naruszenie praw osobistych, w szczególności prawa do wizerunku w znakach towarowych. Nasuwa się zatem pytanie, jakie czynności prawne powinny zostać podjęte przez spadkobierców Bruce’a Lee, aby chronić ich prawa. Co więcej, w artykule porusza jest również kwestia interesu publicznego w prawie znaków towarowych, a także autorzy poszukują odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób zrównoważyć prawa prywatnych właścicieli z interesem publicznym. W celu przedstawienia hipotetycznych scenariuszy, artykuł w pierwszej kolejności odnosi się do samego kazusu oraz nowelizacji prawa znaków towarowych w Chinach, w dalszej zaś części do rozważań na temat Bruce’a Lee jako elementu składowego kultury współczesnej, należącej do całej ludzkości. Celem niniejszego artykułu jest więc znalezienie rozwiązania dla trudnych przypadków, w których celem staje się pogodzenie mechanizmów ochrony praw własności intelektualnej ze wspólnym dziedzictwem kultury.

Słowa kluczowe: sprawa Bruce’a Lee, naruszenie prawa własności intelektualnej, prawo znaków towarowych, prawo chińskie, interes publiczny, dziedzictwo kultury

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(24)/2020, s. 79-92.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.3.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 670

Pamięci zbiorowe, instytucje i prawo

Prof. dr Adam Czarnota, Mgr Justyna Jezierska,
Dr Michał Stambulski

Uniwersytet Nowej Południowej Walii / Uniwersytet Wrocławski /
Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu wyjaśnienie wzajemnych powiązań między koncepcjami pamięci zbiorowej, instytucji, polityki oraz prawa. Poprzez ukazanie sieci wzajemnych powiązań między tymi pojęciami chcemy pokazać, jak prawo i pamięć zbiorowa oddziałują na siebie. Jednocześnie widzimy trzy ujęcia relacji między pamięcią zbiorową a prawem, które możemy odpowiednio określić jako: 1) przeszłość przed prawem, 2) prawa pamięci 3) prawo jako pamięć zbiorowa. Pierwsze ujęcie polega na ocenie przeszłości w ramach procesu sądowego. Drugie polega na tworzeniu przepisów prawnych, które promują lub wymagają upamiętnienia określonego wydarzenia z przeszłości. Trzecie ujęcia polega na postrzeganiu samego prawa jako zinstytucjonalizowanej pamięci zbiorowej.

Słowa kluczowe: pamięć zbiorowa, instytucje, prawa pamięci, polityka pamięci

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(21)/2019, s. 6-21.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.3.6

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 678

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ