Uczeni z Polski i ze świata, którzy współtworzyli teorię i filozofię prawa – a przy każdym z nich teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą ich myśli lub bliskich jej wątków. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.
Światowi klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa
Jeremy Bentham (1748–1832)
Angielski filozof, prawnik i reformator społeczny, twórca utylitaryzmu i prekursor nowoczesnego pozytywizmu prawniczego. Wątki z tego nurtu mieszczą się w kolekcji Pozytywizm prawniczy.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jeremy’ego Benthama.
John Austin (1790–1859)
Angielski prawnik i teoretyk prawa, twórca pozytywizmu analitycznego oraz koncepcji prawa jako rozkazu suwerena popartego sankcją. O tym nurcie pisze Stanley L. Paulson w studium Sedno idei pozytywizmu prawniczego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Austina.
Gustav Radbruch (1878–1949)
Niemiecki filozof prawa i polityk, autor słynnej formuły o ustawowym bezprawiu ustępującym sprawiedliwości ponadustawowej. Antynomiom jego idei prawa poświęcone jest studium Bartosza Szylera O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Gustava Radbrucha.
Hans Kelsen (1881–1973)
Austriacki prawnik i filozof prawa, twórca czystej teorii prawa i normatywizmu. Wokół czystej teorii prawa i normy podstawowej „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Stanleya L. Paulsona i rekonstrukcję dyskusji Kelsena z Jerzym Wróblewskim; więcej w kolekcji Pozytywizm prawniczy.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Hansa Kelsena.
Adolf Reinach (1883–1917)
Niemiecki filozof i prawnik, przedstawiciel fenomenologii prawa, autor koncepcji apriorycznych podstaw prawa cywilnego i teorii aktów społecznych. Fenomenologiczny nurt dokumentuje tekst Krzysztofa Goździalskiego o filozofii prawa Carlosa Cossio.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Adolfa Reinacha.
Alf Ross (1899–1979)
Duński prawnik i filozof prawa, czołowy przedstawiciel realizmu skandynawskiego i prognostycznego ujęcia obowiązywania prawa. Pokrewny realizmowi nurt socjologicznej jurysprudencji przybliża tekst Aleksandra Olafa Szpojankowskiego o filozofii prawa Roscoe Pounda.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Alfa Rossa.
Lon L. Fuller (1902–1978)
Amerykański filozof prawa, przedstawiciel nurtu niepozytywistycznego, autor koncepcji wewnętrznej moralności prawa i uczestnik słynnej debaty z H.L.A. Hartem o związek prawa i moralności. Wątki z tego nurtu podejmują teksty z kolekcji Prawo a moralność.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Lona Fullera.
Herbert L.A. Hart (1907–1992)
Brytyjski filozof prawa, czołowy przedstawiciel pozytywizmu prawniczego XX wieku, autor koncepcji reguły uznania oraz związku reguł pierwotnych i wtórnych. „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Harta Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego, studium Andrzeja Grabowskiego oraz analizę reguły uznania Urszuli Anny Kosielińskiej-Grabowskiej.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Herberta L.A. Harta.
John Rawls (1921–2002)
Amerykański filozof polityczny i społeczny, autor teorii sprawiedliwości jako bezstronności. Jego koncepcję analizuje na łamach „Archiwum” Wojciech Ciszewski w artykule System uzasadnienia teorii sprawiedliwości Johna Rawlsa.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Rawlsa.
Jürgen Habermas (1929–2026)
Niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel filozofii społecznej, twórca teorii działania komunikacyjnego i koncepcji demokracji deliberatywnej. Wątki habermasowskie podejmują Mariola Żak o racjonalności komunikacyjnej oraz Paweł Skuczyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jürgena Habermasa.
Ronald Dworkin (1931–2013)
Amerykański filozof prawa, czołowy krytyk pozytywizmu, autor koncepcji zasad prawa, integralności i prawa jako praktyki interpretacyjnej. Tekstom z tego nurtu poświęcona jest kolekcja Pozytywizm prawniczy.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Ronalda Dworkina.
Joseph Raz (1939–2022)
Brytyjski filozof prawa izraelskiego pochodzenia, przedstawiciel pozytywizmu ekskluzywnego, autor usługowej koncepcji autorytetu prawa i teorii racji praktycznych. Jego filozofię moralną analizuje Beata Polanowska-Sygulska w dwuczęściowym cyklu.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Josepha Raza.
John Finnis
Australijski filozof prawa, czołowy przedstawiciel współczesnej teorii prawa naturalnego, autor koncepcji podstawowych dóbr i praktycznej rozumności. Jego myśl analizuje Michał Sopiński w tekście o nowej teorii prawa naturalnego; zob. też kolekcję Prawo naturalne.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Finnisa.
Robert Alexy
Niemiecki filozof prawa, autor teorii zasad jako nakazów optymalizacyjnych, formuły ważenia oraz niepozytywistycznego ujęcia prawa. Jego koncepcję rekonstruuje Milena Korycka w artykule Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Roberta Alexy’ego.
Polscy klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa
Leon Petrażycki (1867–1931)
Polski i rosyjski uczony, twórca psychologicznej teorii prawa, koncepcji prawa intuicyjnego, emocji imperatywno-atrybutywnych i polityki prawa. Jego sylwetce poświęcone jest studium Hanny Dębskiej O Leonie Petrażyckim raz jeszcze.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Leona Petrażyckiego.
Jerzy Lande (1886–1954)
Polski teoretyk i filozof prawa, uczeń i najważniejszy kontynuator Leona Petrażyckiego, autor prac z teorii i socjologii prawa. W nurcie psychologicznej i socjologicznej teorii prawa, który rozwijał, mieści się studium Hanny Dębskiej o Leonie Petrażyckim.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Landego.
Czesław Znamierowski (1888–1967)
Polski filozof i teoretyk prawa, twórca teorii norm konstrukcyjnych i aktów tetycznych, prekursor analizy czynności konwencjonalnych w prawie. Nurt ten kontynuują Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Znamierowskiego.
Czesław Martyniak (1906–1939)
Polski filozof prawa, przedstawiciel tomistycznej filozofii prawa i prawnonaturalnej krytyki normatywizmu Kelsena. Zamordowany przez okupanta niemieckiego w 1939 r.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Martyniaka.
Stanisław Ehrlich (1907–1997)
Polski teoretyk prawa i polityki, badacz pluralizmu, grup interesu i norm grupowych.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Stanisława Ehrlicha.
Grzegorz Leopold Seidler (1913–2004)
Teoria państwa i prawa oraz historia doktryn polityczno-prawnych.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Grzegorza Leopolda Seidlera.
Kazimierz Opałek (1918–1995)
Polski teoretyk i filozof prawa, prekursor analitycznej refleksji nad dyrektywami, normami i prawami podmiotowymi. Problematykę teorii norm podejmują teksty Stanleya L. Paulsona i Moniki Zalewskiej.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Kazimierza Opałka.
Zygmunt Ziembiński (1920–1996)
Polski teoretyk i filozof prawa, twórca poznańskiej szkoły teorii prawa, autor prac z logiki norm, koncepcji norm sprzężonych i analizy języka prawnego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Zygmunta Ziembińskiego.
Józef Nowacki (1923–2005)
Polski teoretyk prawa, przedstawiciel analitycznej teorii prawa, badacz rządów prawa, klauzul generalnych i „odpowiedniego” stosowania przepisów.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Józefa Nowackiego.
Jerzy Wróblewski (1926–1990)
Polski teoretyk prawa, twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Jego dyskusję z Kelsenem rekonstruuje Monika Zalewska, a z argumentem „semantycznego ukąszenia” zestawia jego teorię Adam Dyrda.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Wróblewskiego.
Wiesław Lang (1928–2016)
Polski teoretyk prawa, badacz obowiązywania prawa oraz relacji prawa i moralności. W kręgu tych zagadnień mieszczą się teksty z kolekcji Prawo a moralność.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Wiesława Langa.
Maciej Zieliński (1940–2020)
Polski teoretyk prawa, twórca derywacyjnej koncepcji wykładni (omnia sunt interpretanda). Na łamach „Archiwum” przedstawił ją wraz z Agnieszką Choduń w artykule Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych; jej zastosowania rozwijają Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Macieja Zielińskiego.