Uczeni z Polski i ze świata, którzy współtworzyli teorię i filozofię prawa — a przy każdym z nich teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą ich myśli lub bliskich jej wątków. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.
Światowi klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa
Jeremy Bentham (1748–1832)
Utylitaryzm i wczesny pozytywizm prawniczy. Wątki z tego nurtu mieszczą się w kolekcji Hans Kelsen i pozytywizm prawniczy.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jeremy’ego Benthama.
John Austin (1790–1859)
Pozytywizm analityczny; prawo jako rozkaz suwerena poparty sankcją. O tym nurcie pisze Stanley L. Paulson w studium Sedno idei pozytywizmu prawniczego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Austina.
Gustav Radbruch (1878–1949)
Filozofia prawa i formuła Radbrucha o ustawowym bezprawiu ustępującym sprawiedliwości ponadustawowej. Antynomiom jego idei prawa poświęcone jest studium Bartosza Szylera O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Gustava Radbrucha.
Hans Kelsen (1881–1973)
Pozytywizm prawniczy i normatywizm. Wokół czystej teorii prawa i normy podstawowej „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Stanleya L. Paulsona i rekonstrukcję dyskusji Kelsena z Jerzym Wróblewskim; więcej w kolekcji Hans Kelsen i pozytywizm prawniczy.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Hansa Kelsena.
Adolf Reinach (1883–1917)
Fenomenologia prawa; aprioryczne podstawy prawa cywilnego i teoria aktów społecznych. Fenomenologiczny nurt dokumentuje tekst Krzysztofa Goździalskiego o filozofii prawa Carlosa Cossio.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Adolfa Reinacha.
Alf Ross (1899–1979)
Realizm skandynawski; prognostyczne ujęcie obowiązywania prawa. Pokrewny realizmowi nurt socjologicznej jurysprudencji przybliża tekst Aleksandra Olafa Szpojankowskiego o filozofii prawa Roscoe Pounda.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Alfa Rossa.
Lon L. Fuller (1902–1978)
Niepozytywistyczna filozofia prawa; wewnętrzna moralność prawa i debata z H.L.A. Hartem o związek prawa i moralności. Wątki z tego nurtu podejmują teksty z kolekcji Prawo a moralność.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Lona Fullera.
Herbert L.A. Hart (1907–1992)
Pozytywizm prawniczy; reguła uznania oraz związek reguł pierwotnych i wtórnych. „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Harta Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego, studium Andrzeja Grabowskiego oraz analizę reguły uznania Urszuli Anny Kosielińskiej-Grabowskiej.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Herberta L.A. Harta.
John Rawls (1921–2002)
Filozofia polityczna i społeczna; teoria sprawiedliwości jako bezstronności. Jego koncepcję analizuje na łamach „Archiwum” Wojciech Ciszewski w artykule System uzasadnienia teorii sprawiedliwości Johna Rawlsa.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Rawlsa.
Jürgen Habermas (1929–2026)
Filozofia społeczna; teoria działania komunikacyjnego i demokracja deliberatywna. Wątki habermasowskie podejmują Mariola Żak o racjonalności komunikacyjnej oraz Paweł Skuczyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jürgena Habermasa.
Ronald Dworkin (1931–2013)
Niepozytywizm; zasady prawa, integralność i prawo jako praktyka interpretacyjna. Tekstom z tego nurtu poświęcona jest kolekcja Ronald Dworkin i debata z pozytywizmem.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Ronalda Dworkina.
Joseph Raz (1939–2022)
Pozytywizm ekskluzywny; usługowa koncepcja autorytetu prawa i teoria racji praktycznych. Jego filozofię moralną analizuje Beata Polanowska-Sygulska w dwuczęściowym cyklu.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Josepha Raza.
John Finnis
Współczesna teoria prawa naturalnego; podstawowe dobra i praktyczna rozumność. Jego myśl analizuje Michał Sopiński w tekście o nowej teorii prawa naturalnego; zob. też kolekcję Prawo naturalne.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Finnisa.
Robert Alexy
Teoria zasad jako nakazów optymalizacyjnych, formuła ważenia i niepozytywistyczne ujęcie prawa. Jego koncepcję rekonstruuje Milena Korycka w artykule Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Roberta Alexy’ego.
Polscy klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa
Leon Petrażycki (1867–1931)
Psychologiczna teoria prawa; prawo intuicyjne, emocje imperatywno-atrybutywne, polityka prawa. Jego sylwetce poświęcone jest studium Hanny Dębskiej O Leonie Petrażyckim raz jeszcze.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Leona Petrażyckiego.
Jerzy Lande (1886–1954)
Teoria prawa; systematyzacja i krytyczna recepcja myśli Leona Petrażyckiego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Landego.
Czesław Znamierowski (1888–1967)
Normy konstrukcyjne i akty tetyczne; prekursor analizy czynności konwencjonalnych w prawie. Nurt ten kontynuują Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Znamierowskiego.
Czesław Martyniak (1906–1939)
Tomistyczna filozofia prawa; prawnonaturalna krytyka normatywizmu Kelsena. Zamordowany przez okupanta niemieckiego w 1939 r.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Martyniaka.
Stanisław Ehrlich (1907–1997)
Teoria prawa i polityki; pluralizm, grupy interesu i normy grupowe.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Stanisława Ehrlicha.
Grzegorz Leopold Seidler (1913–2004)
Teoria państwa i prawa oraz historia doktryn polityczno-prawnych.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Grzegorza Leopolda Seidlera.
Kazimierz Opałek (1918–1995)
Teoria prawa; prekursor analitycznej refleksji nad dyrektywami i normami oraz prawami podmiotowymi. Problematykę teorii norm podejmują teksty Stanleya L. Paulsona i Moniki Zalewskiej.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Kazimierza Opałka.
Zygmunt Ziembiński (1920–1996)
Twórca poznańskiej szkoły teorii prawa; logika norm, koncepcja norm sprzężonych i analiza języka prawnego.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Zygmunta Ziembińskiego.
Józef Nowacki (1923–2005)
Teoria prawa; rządy prawa, klauzule generalne i „odpowiednie” stosowanie przepisów.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Józefa Nowackiego.
Jerzy Wróblewski (1926–1990)
Twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Jego dyskusję z Kelsenem rekonstruuje Monika Zalewska, a z argumentem „semantycznego ukąszenia” zestawia jego teorię Adam Dyrda.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Wróblewskiego.
Wiesław Lang (1928–2016)
Teoria prawa; obowiązywanie prawa oraz relacja prawa i moralności. W kręgu tych zagadnień mieszczą się teksty z kolekcji Prawo a moralność.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Wiesława Langa.
Maciej Zieliński (1940–2020)
Derywacyjna koncepcja wykładni (omnia sunt interpretanda). Na łamach „Archiwum” przedstawił ją wraz z Agnieszką Choduń w artykule Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych; jej zastosowania rozwijają Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.
Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Macieja Zielińskiego.