Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

W poszukiwaniu Świętego Graala. Andrzej Grabowski o prawniczym pojęciu obowiązywaniu prawa

Dr Tomasz Pietrzykowski

Uniwersytet Śląski w Katowicach


Język tekstu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 64-77.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 439

Bibliografia:

  1. Biccieri C., The Grammar of Society. The Nature and Dynamics of Social Norms, Cambridge 2006.
  2. Brown D., When Strangers Cooperate. Using Social Conventions to Govern Ourselves, New York 1995.
  3. Czepita S., Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa, Szczecin 1996.
  4. Gilbert M., Living Together. Rationality, Sociality & Obligation, Rowham 1996.
  5. Gilbert M., On Social Facts, Princeton 1989.
  6. Gizbert-Studnicki T., Ujęcie instytucjonalne w teorii prawa, w: Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2001.
  7. Grabowski A., Prawnicze pojęcie obowiązywania prawa stanowionego. Krytyka niepozytywistycznej koncepcji prawa, Kraków 2009.
  8. Hoerster N., Was ist Recht?, München 2006.
  9. Lagerspetz E., The Opposite Mirrors. An Essay on the Conventionalist Theory of Institutions, Dordrecht 1995.
  10. Lewis D., Convention. A Philosophical Study, Oxford 1979.
  11. MacCormick N., Institutions of Law, London 2007.
  12. Marmor A., Social Conventions. From Language to Law, Cambridge (Mass. 2009).
  13. Masternak-Kubiak M., Glosa do wyroku TK z 19 grudnia 2002 r. K 33/02 (Kwestia mocy wiążącej tzw. umów zabużańskich), „Państwo i Prawo“ 2003/6.
  14. Neumann U., Problem obowiązywania prawa, „Państwo i Prawo“ 2007/7.
  15. Nowacki J., Tobor Z., Wstęp do prawoznawstwa, Katowice 1996
  16. Pietrzykowski T., Czym jest postpozytywizm prawniczy?, „Radca Prawny“ 2009/12.
  17. Pietrzykowski T., Instytucje prawne jako sprzężenie reguł, dostępny on-line.
  18. Pietrzykowski T., John Searle i ontologia prawa, „Studia Prawnicze” 2009/1–2.
  19. Pietrzykowski T., Obowiązywanie i stosowanie prawa cywilnego w czasie. Problemy intertemporalne, w: Safjan M. (red.), System prawa prywatnego, t. I, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007.
  20. Pietrzykowski T., Powrót platońskiej jaskini, dostępny on-line.
  21. Pietrzykowski T., Temporalny zakres obowiązywania prawa, „Państwo i Prawo“ 2003/4.
  22. Safjan M. (red.), System prawa prywatnego, t. I, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007.
  23. Searle J. , The Construction of Social Reality, Londyn 1995.
  24. Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2001.
  25. Wittgenstein L., Tractatus Logico-Philosophicus, Warszawa 1997.

Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego

Dr Milena Korycka

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu


Abstrakt w języku polskim: Artykuł dotyczy Roberta Alexy’ego koncepcji zasad prawa, którą to koncepcję autor opiera na analizie norm konstytucyjnych. Podstawowym założeniem tejże koncepcji jest to, że na gruncie praw konstytucyjnych konieczne jest stosowanie teorii zasad prawa. W koncepcji Alexy’ego zasady prawa rozumiane są jako normy, które zobowiązują do ich realizacji w maksymalnym możliwym stopniu, biorąc pod uwagę możliwości prawne i faktyczne. Co za tym idzie, definiuje on zasady jako nakazy optymalizacyjne, które w należności od możliwości faktycznych i prawnych mogą być realizowane w różnym stopniu. Wymiar możliwości prawnej opiera się na rozróżnieniu zasad i reguł. Alexy traktuje reguły i zasady jako normy odmiennego rodzaju. Podczas gdy zasady wyznaczają zawsze racje prima facie, reguły są racjami definitywnymi dopóki nie wskaże się od nich wyjątku. Zdaniem R. Alexy’ego natura zasad implikuje istnienie zasady proporcjonalności, w tym sensie, że zasada proporcjonalności ze swoimi trzema „pod-zasadami” czyli przydatności, konieczności i proporcjonalności sensu stricte, logicznie wynika z natury zasad, może być wydedukowana z nich.
(tłumaczenie abstraktu z języka angielskiego pochodzi od redakcji)

Słowa kluczowe: Robert Alexy, zasady prawa, zasada proporcjonalności
(słowa kluczowe pochodzą od redakcji)

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 48-63.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 1 453

Bibliografia:

  1. Alexy R., A Theory of Constitutional Rights, Oxford-New York 2002.
  2. Alexy R., Constitutional Rights, Balancing, and Rationality, „Ratio Juris” 2003/2.
  3. Alexy R., Jürgen Habermas’s Theory of Legal Discourse, ”Cardozo Law Review” 1995–1996/17.
  4. Alexy R., On the Structure of Legal Principles, ”Ratio Juris” 2000/3.
  5. Alexy R., On the Thesis of a Necessary Connection Between Law and Morality: Bulygin’s Critique, „Ratio Juris” 2000/2.
  6. Alexy R., The argument from justice. A reply to legal positivism, Oxford 2002.
  7. Alexy R., The Nature of Legal Philosophy, „Ratio Juris” 2004/2.
  8. Alexy R., W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, „Państwo i Prawo” 1993/11.
  9. Dworkin R., The Model of Rules, ”The University of Chicago Law Review” 1967-68/35.
  10. Dworkin R., Imperium Prawa, Warszawa 2006.
  11. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  12. Habermas J., Between facts and norms, Cambridge 1996.
  13. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  14. Klatt M., Taking rights less seriously. A structural analysis of judicial discretion, „Ratio Juris” 2007/2.
  15. Korycka M., Zasada proporcjonalności – refleksje na gruncie aksjologicznych podstaw konstytucji z 1997 roku i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w: Morawski L. (red.), Wykładnia prawa i inne problemy filozofii prawa, Toruń 2005.
  16. Korycka M., Zasady prawa, „Jurysta” 2007/8.
  17. Morawski L. (red.), Wykładnia prawa i inne problemy filozofii prawa, Toruń 2005.
  18. Płeszka K., Reguły preferencji w prawniczych rozumowaniach interpretacyjnych, w: Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2003.
  19. Raz J., Autorytet prawa, Warszawa 2000.
  20. Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2003.
  21. Stelmach J., Sarkowicz R., Filozofia prawa XIX I XX w., Kraków 1998.
  22. Tuleja P., Normatywna treść praw jednostki w ustawach konstytucyjnych RP, Warszawa 1997.

Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego

Mgr Adam Dyrda

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim: Ronald Dworkin krytykował niegdyś pozytywistyczne teorie prawa wskazując, że są one „ukąszone semantycznie”. Argumentował, że filozofia prawa, będąca „cichym prologiem dla każdego rozstrzygnięcia prawnego”, nie może sprowadzać się jedynie do semantycznego przedstawienia znaczenia słowa „prawo”. W artykule została przedstawiona argumentacja Dworkina (obejmująca wpływową krytykę koncepcji Herberta Harta) wraz z analizą pozwalającą odpowiedzieć na pytanie, czy teoria prawa Jerzego Wróblewskiego (w swojej warstwie deskrypcyjnej podobna do teorii Herberta Harta) jest „semantycznie ukąszona”. Analiza ta odwołuje się do wypracowanej przez Jerzego Wróblewskiego koncepcji racjonalnego stosowania prawa. Odpowiedź – zgodna zresztą z argumentacją miękkich pozytywistów, takich jak Herbert Hart czy Jules Coleman – opera się na przyjęciu, że nawet jeśli argument Dworkina jest istotny, to nadal nie dotyczy miękkiego pozytywizmu. Problem, czy określona teoria jest „ukąszona semantycznie” może być właściwie sprowadzony do wątpliwości dotyczącej doboru trafnej metodologicznie teorii prawa i relacji takiej teorii do interpretacyjnej jurysprudencji Ronalda Dworkina. W końcu argumentuje się, że teoria Jerzego Wróblewskiego może być traktowana jako metateoria, która w procesie stosowania prawa skutecznie odpowiada na Dworkinowski argument ze sporów teoretycznych dotyczących podstaw prawa.

Słowa kluczowe: Ronald Dworkin, Herbert Hart, Jerzy Wróblewski, semantyczne ukąszenie, pozytywizm prawniczy, racjonalne stosowanie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 39-47.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 637

Bibliografia:

  1. Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  2. Coleman J., Methodology, w: Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  3. Coleman J., The Practice of Principle: In Defence of a Pragmatist Approach to Legal Theory, Oxford 2001.
  4. Coleman J., Shapiro S. (red.), The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, Oxford 2002.
  5. Davidson D., Preface, w: LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  6. Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
  7. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  8. Hart H.L.A., Definition and Theory in Jurisprudence, Oxford 1953.
  9. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  10. LePore E., McLaughlin B.P., Actions and Events. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, Oxford 1985.
  11. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
  12. Raz J., Two Views of the Nature of the Theory of Law: A Partial Comparison, w: Coleman J. (red.), Hart’s Postscript: Essays on the Postscript to the Concept of Law, Oxford 2001.
  13. Shapiro S., What is Law? (And Why Should We Care?), 1st Conference On Philosophy And Law Neutrality And Theory Of Law, Girona, 20-22.05.2010
  14. Wróblewski J., Ronald Dworkin Law’s Empire, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  15. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław 1990.
  16. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972.
  17. Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
  18. Zabala S., The hermeneutic nature of analytic philosophy: a study of Ernst Tugendhat, New York 2008.
  19. Zirk-Sadowski M., Wprowadzenie, w: Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.

Koherencyjny model rozumowań prawniczych

Dr Michał Araszkiewicz

Uniwersytet Jagielloński


Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest prezentacja modelu rozumowań prawniczych opartego na pojęciu koherencji (spójności) wypracowanym przez nauki kognitywne. Mówiąc dokładniej, model ten, określany dalej jako koherencyjny MRP (Model Rozumowania Prawniczego), jest bazowany na teorii koherencji wypracowanej przez Paula Thagarda. Zdaniem autora koherencyjny MRP wydaje się w sposób bardzo satyfakcjonujący spełniać kryteria zazwyczaj wykorzystywane w ocenie teoretycznoprawnych modeli argumentacji. Jest on w stanie przedstawić wnioskowanie prawnicze czy to jako sieć neuronową, czy też – bardziej tradycyjnie – jako sformalizowaną grę argumentacyjną. W konsekwencji koherencyjny MRP oferuje obiecującą „trzecią drogę” wobec tradycyjnych dedukcyjnych i niededukcyjnych modeli wnioskowań prawniczych.

Słowa kluczowe: argumentacja prawnicza, koherencja, rozumowania prawnicze, spójność

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 19-38.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 510

Bibliografia:

  1. Ajdukiewicz K., Zagadnienia i kierunki filozofii, Kęty–Warszawa 2003.
  2. Alexy R., A Theory of Legal Argumentation. The Theory of Rational Discourse as Theory of Legal Justification, Oxford 1989.
  3. Alexy R., On Balancing and Subsumption. A Structural Comparison, „Ratio Juris“ 2003/4.
  4. Alexy R., A Theory of Constitutional Rights, Oxford 2002.
  5. Alexy R., The Weight Formula, w: J. Stelmach, B. Brożek, W. Załuski (red.), Studies in the Philosophy of Law 3, Kraków 2007.
  6. Amayi A., Formal models of coherence and legal epistemology, „Artificial Intelligence and Law” 2007/15.
  7. Bechtela W., Abrahamsen A., Connectionism and the Mind. An Introduction to Paralell Processing in Networks, Cambridge 1991.
  8. Bench-Capon T., Dunne P.E., Argumentation in artificial intelligence, „Artificial Intelligence” 2007/171.
  9. BonJour L., The Structure of Empirical Knowledge, Cambridge (Mass.)-London 1985.
  10. Brożek B., Defeasibility of Legal Reasoning, Kraków 2004.
  11. Brożek B., Kilka uwag o logice norm, w: J. Stelmach (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2001.
  12. Brożek B., Rationality and Discourse. Towards a Normative Model of Applying Law, Warszawa 2007.
  13. Daniels N., Justice and Justification. Reflective Equilibrium in Theory and Practice, Cambridge 1996.
  14. Dworkin R., The Model of Rules, “University of Chicago Law Review” 1965/35.
  15. Gizbert-Studnicki T., Zasady i reguły prawne, „Państwo i Prawo” 1988/3.
  16. Grabowski A., Judicial Argumentation and Pragmatics. A Study on the Extension of the Theory of Legal Argumentation, Kraków 1999.
  17. Hage J., Reasoning with rules, Dordrecht 1997.
  18. Holyoak K., Thagard P., Mental Leaps. Analogy in Creative Thought, Cambridge-London 1995.
  19. Jørgensen J., Imperatives and Logic, „Erkenntnis“ 1937–1938/7.
  20. MacCormick N., Summers R., Interpreting Statutes. A comparative study, Dartmouth 1991.
  21. MacCormick N., Legal Reasoning and Legal Theory, Oxford 1978.
  22. Lehrer K., Theory of Knowledge, London 1990.
  23. Malinowski A., Nowak L., Problemy modelowania w teorii prawa, „Państwo i Prawo” 1972/2.
  24. Marciszewski W. (red.), Mała encyklopedia logiki, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
  25. Płeszka K., Uzasadnianie decyzji interpretacyjnych przez ich konsekwencje, Kraków 1996.
  26. Prakken H., Logical Tools for Modelling Legal Argument. Study of Defeasible Reasoning in Law, Dordrecht 1997.
  27. Prakken H., Sartor G., A Dialectical Model of Assessing Conficting Arguments in Legal Reasoning, „Artificial Intelligence and Law” 1996/4.
  28. Putnam H., Reason, truth and history, Cambridge 1981.
  29. Rescher N., Dialectics. A Controversy-Oriented Approach to the Theory of Knowledge, Albany 1977.
  30. Rescher N., The Coherence Theory of Truth, Oxford 1973.
  31. Stelmach J., Naturalistyczny i antynaturalistyczny model teorii prawa, „Studia Prawnicze” 1984/3–4.
  32. Stelmach J., Brożek B., Metody prawnicze, Kraków 2006.
  33. Tarski A., O pojęciu wynikania logicznego, „Przegląd Filozoficzny” 1936/39.
  34. Thagard P., Ethical Coherence, „Philosophical Psychology“ 1998/4.
  35. Thagard P., Coherence in Thought and Action, Cambridge-London 2000.
  36. Thagard P., Explanatory Coherence, „Behavioral and Brain Sciences” 1989/12.
  37. Thagard P., Mind. An Introduction to Cognitive Science, Cambridge-London 2005.
  38. Thagard P., Verbeurgt K., Coherence as constraint satisfaction, „Cognitive Science“ 1998/22.
  39. Volpe G., A Minimalist Solution to Jørgensen’s Dillemma, „Ratio Juris” 1999/12.
  40. Woleński J., Epistemologia. Poznanie, prawda, wiedza, realizm, Warszawa 2005.
  41. Woleński J., Z zagadnień analitycznej filozofii prawa, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace prawnicze” 92.
  42. Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988.

 

 

Czym jest Prawo? Cele i środki

Prof. Dr. Dietmar von der Pfordten

Uniwersytet Georga-Augusta w Getyndze


Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest próba zakreślenia sfery badań filozoficznych zmierzających do zdefiniowania warunków adekwatnej definicji prawa. Autor jest zdania, że definicję tę uzyska się identyfikując określone cele i środki charakterystyczne dla prawa, poprzez które społeczny fenomen prawa się realizuje. Definicja ta ma być odpowiedzią na normatywizm w teorii prawa, to jest na próbę wyjaśnienia tego pojęcia za pomocą szczególnych środków używanych przez prawo (norm prawnych). Autor stara się wykazać, że to podejście nie tylko pełniej charakteryzuje prawo, ale także przyczynia się do lepszego zrozumienia powiązań pomiędzy prawem a etyką, moralnością, polityką i pozostałymi społecznym faktami konwencjonalnymi.
(tłumaczenie abstraktu z języka angielskiego pochodzi od redakcji)

Słowa kluczowe: definicja prawa, cele prawa, prawo a etyka, prawo a fakty konwencjonalne
(słowa kluczowe pochodzą od redakcji)

Język artykułu: polski
Tłumaczenie: Mateusz Klinowski

Opublikowano: Numer 1(1)/2010, s. 7-18.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 728

Bibliografia:

  1. Arystoteles, Etyka Nikomachejska.
  2. Arystoteles, Polityka.
  3. Austin J., The Province of Jurisprudence Determined. Cambridge 1995.
  4. Bentham J., The Principles of Morals and Legislation, Buffalo (N.Y.) 1988.
  5. Cicero, De Legibus.
  6. Dworkin R., Taking Rights Seriously, London 1977.
  7. Dworkin R., Law’s Empire, Cambridge 1986
  8. Hart H.L.A., The Concept of Law, Oxford 1961.
  9. Hegel G.W.F., Grundlinien der Philosophie des Rechts. W: E. Moldenhauer, K.M. Michel (red.), Werke, Vol. 7, Frankfurt am Main 1970.
  10. Hobbes T., Lewiatan, Cambridge 1991.
  11. von Jhering R., Der Zweck im Recht, Leipzig 1893.
  12. Kant I., Kritik der reinen Vernunft, Edited by the Prussian Akademie, Vol. III, Berlin 1904.
  13. Kant I., Metaphysik der Sitten, Metaphysische Anfangsgründe der Rechtslehre, Berlin 1907.
  14. Kelsen H., Reine Rechtslehre. Wiedeń 1960.
  15. Locke J., Second Treatise on Government, Raleigh (N.C.) 1991.
  16. von der Pfordten D., Deskription, Evaluation, Präskription, Berlin 1993.
  17. von der Pfordten D., Rechtsethik, München 2001.
  18. von der Pfordten D., Was ist und Wozu Rechtsphilosophie?. „Juristenzeitung” 2004/59, 157-166.
  19. Platon, Laches.
  20. Platon, Państwo.
  21. Radbruch G., Rechtsphilosophie, Heidelberg 2003.
  22. Raz J., Legal Positivism and the Sources of Law, w: Raz J., The Authority of Law, Oxford 1979.
  23. Ross A., Tû-Tû, „Harvard Law Review” 1956-57/70, 812-825.
  24. Schopenhauer A., Die Welt als Wille und Vorstellung, Darmstadt 1961.
  25. Tomasz z Akwinu, Summa Theologiae.
  26. Wittgenstein L., Tractatus logico-philsophicus, Frankfurt am Main 1995.

 

 

Wpływ klauzuli sumienia i obrony przez kulturę na ocenę elementów struktury przestępstwa

Prof. UŚ dr hab. Olga Sitarz, Dr Dominika Bek, Mgr Jakub Hanc

Uniwersytet Śląski


Abstrakt w języku polskim: Przedkładane opracowanie poświęcone jest klauzuli sumienia oraz obronie przez kulturę. Początkowe wywody koncentrują się na wyjaśnieniu wskazanych pojęć, poprzez przywołanie dotychczasowych stanowisk doktrynalnych. Zasadniczy tok rozważań – poświęcony pierwotnej i wtórnej legalności, kontratypom ustawowym i pozaustawowym, okolicznościom wyłączającym winę lub ją umniejszającym – stanowi próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie, gdzie w strukturze przestępstwa znajduje się miejsce dla klauzuli sumienia i obrony przez kulturę.

Słowa kluczowe: klauzula sumienia, obrona przez kulturę, przestępstwo, kontratyp, kontratypy pozaustawowe, okoliczności wyłączające winę

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 28.03.2017
Data akceptacji: Załączniki07.08.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 60-79.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 502

Krytyczna analiza dyskursu sądowego dotyczącego prawnej sytuacji osób homoseksualnych w świetle art. 18 Konstytucji RP

Mgr Wojciech Zomerski

Uniwersytet Wrocławski


Abstrakt w języku polskim: W niniejszym artykule dokonuję próby analizy dyskursu sądowego poświęconego osobom homoseksualnym w świetle dyspozycji art. 18 Konstytucji. Celem pokazania tego jak w dyskursie sądowym dochodzi do reprodukcji nierównego traktowania osób homoseksualnych analizuje wybrane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych. Na poziomie metodologicznym odwołuje się do Krytycznej Analizy Dyskursu. W konsekwencji analiza orzeczeń służy identyfikacji manewrów lingwistycznych, które umożliwiają reprodukcję nierównego traktowania osób homoseksualnych i w rezultacie, analiza ta ma miejsce pod kątem takich pojęć jak interpelacja (Althusser), ideologia (Žižek), doksa, czy habitus (Bourdieu).

W pierwszej części przybliżam przedmiot rozprawy, oraz w ograniczonym zakresie opisuję stosunek prawa do homoseksualizmu w Europie w perspektywie historycznej. W drugiej części przybliżam genezę art. 18, na którego ostateczny kształt mieli główny wpływ politycy związani z Kościołem Katolickim. Następnie streszczam komentarze poświęcone art. 18, celem zobrazowania jak przepis ten odbierany jest w doktrynie prawa konstytucyjnego. W finalnej części przytaczam fragmenty wybranych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych. Jednym z celów tej części jest zidentyfikowanie sposobów myślenia, które umożliwiają osiągnięcie takiej wykładni art. 18 by z zakresu podmiotowego uprawnień przewidzianych dla niesformalizowanych związków wykluczyć osoby homoseksualne. Okazuje się, że błędy te sprowadzają się do bezrefleksyjnego odwoływania się do utrwalonej linii orzeczniczej, nieuzasadnionego odstępowania od wykładni językowej, czy opierania wykładni na różnego rodzaju przemilczeniach oraz kontrfaktycznych założeniach. Ten powszechny sposób interpretowania określam za Pierrem Bourdieu, za pomocą pojęcia doksy. Jej źródło upatruje w doktrynie katolickiej, zakładającej nienaturalność zachowań homoseksualnych i podporządkowanie ludzkiej seksualności celom prokreacji.

Artykuł zamyka konkluzja, iż zdemaskowanie założeń aksjologicznych stojących za odczytaniem analizowanego przepisu zmieniłoby zasadniczo charakter dyskusji dotyczącej sytuacji prawnej osób homoseksualnych i być może doprowadziłoby do rychłego roztoczenia opieki ustawodawcy na związki homoseksualne. Jednocześnie wyrażam przekonanie, że zdanie sobie sprawy z konfliktu wartości i jego wyartykułowanie, czyniłoby zadość wymogom demokracji deliberatywnej czerpiącej z teorii komunikacyjnej Jürgena Habermasa, zachęcając przy tym członków społeczeństwa do włączania się w proces dyskursywnego negocjowania realiów społecznych.

Słowa kluczowe: homoseksualizm, artykuł 18 Konstytucji, Krytyczna Analiza Dyskursu, dyskryminacja, ideologia, doksa, interpelacja

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.03.2017
Data akceptacji: Załączniki03.05.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 80-97.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 491

Racjonalność komunikacyjna jako podstawa legitymizacji good governance

Mgr Mariola Żak

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Zasadniczym celem niniejszego artykułu jest wykazanie, że koncepcja governance, oparta na teoretycznym opisie i metodologii z zakresu nauk o organizacji, nauki administracji i zarządzania publicznego, posiada wymiar kognitywny, odwołujący się do praktycznego (moralnego) rozumowania jednostek. Dzięki podporządkowaniu konkretnych strategii działań zbiorowych racjonalności komunikacyjnej, w zależności od kontekstu normatywnego, różne sposoby zarządzania sektorami mogą być dobierane przez agencje administracji publicznej do określonej dziedziny stosunków społecznych, ze względu na racjonalny konsensus zawarty pomiędzy interesariuszami a tzw. depozytariuszami prawa, przez co rozumie się podmioty decydujące o prawie. Artykuł ukazuje zastosowanie teorii etyki dyskursu w postaci uniwersalnej pragmatyki J. Habermasa oraz transcendentalnej pragmatyki K-O. Apla w sferze eksplikacji oraz uzasadnienia modelu good governance.

Słowa kluczowe: good governance, sieci, legitymizacja, racjonalność instrumentalna, racjonalność komunikacyjna, uniwersalna pragmatyka, transcendentalna pragmatyka

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 25.09.2016
Data akceptacji: Załączniki02.03.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 98-114.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 399

Rozróżnienie ius et lex we współczesnej filozofii prawa

Dr Maciej Pichlak

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu określenie znaczenia pojęć ius oraz lex, a także wskazanie podstawowych sposobów ich interpretacji we współczesnych poglądach nauki prawa. Pojęcia lex oraz ius bowiem, obok ściśle historycznego charakteru (tj. sposobów posługiwania się nimi w dyskursie prawnym starożytnego Rzymu), obecne są w ten czy inny sposób w całych dziejach zachodniej kultury prawnej, aż po dzień dzisiejszy. Zarówno bogata historia, jak i sama natura tytułowych pojęć sprawia, że niemożliwe jest sformułowanie dla nich klasycznych definicji. Stąd też analiza ich znaczenia powinna przybierać formę wyznaczania swoistego pola konotacyjnego: mapy poglądów i skojarzeń wiązanych z badanymi pojęciami.

W ramach realizacji tego zadania, artykuł proponuje trzy podstawowe typologie, pozwalających uporządkować istniejące w teorii prawa poglądy na omawiane zagadnienie. Pierwsza z typologii dotyczy praktycznej roli, jaką ius odgrywa w prawie; pozwala to wyróżnić poglądy przypisujące ius rolę pozytywną, negatywną, lub pośrednią (optymalizacyjną). Druga typologia odnosi się do źródeł, z których ius czerpie swą moc wiążącą; w tym zakresie wyróżniono interpretację pozytywistyczną, prawnonaturalną oraz hermeneutyczną. Wreszcie ostatnia typologia porządkuje poglądy na wzajemne relacje ius oraz lex, określane bądź na sposób hierarchiczny, bądź też funkcjonalnego zróżnicowania.

Prowadzone rozważania pozwalają m.in. postawić tezę o nieprzemijającej użyteczności takiego dualistycznego myślenia o porządku prawnym, które obok prawa stanowionego (lex) uwzględnia również jako wiążące niepisane standardy, niezależne od władzy prawodawczej (ius).

Słowa kluczowe: ius et lex; prawo i ustawa; kultura prawnicza; prawo ponadustawowe, dualizm prawa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 09.03.2017
Data akceptacji: Załączniki03.05.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 49-59.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 994

Granice argumentacji religijnej w sferze publicznej. Między partycypacją a przymusem

Dr Łukasz Mirocha

Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Artykuł poświęcony jest kwestii obecności argumentacji religijnej w sferze publicznej. Postawione zostaje pytanie o to czy ten rodzaj argumentacji powinien być dopuszczalny w dyskusji publicznej jako wystarczająca podstawa np. dla prawodawstwa, czy też nie, a w razie twierdzącej odpowiedzi – jakie powinny być warunki obecności tej argumentacji. Autor opisuje przebieg i wyniki dyskusji toczącej się w tym przedmiocie w Stanach Zjednoczonych począwszy od lat 80` XX w., rozważa dlaczego kwestie, które są raczej oczywiste w dużej większości innych liberalnych demokracji wywołały tak emocjonalną dyskusję w amerykańskiej humanistyce. Postawiona zostaje teza, że historyczne przykłady pozytywnej bądź negatywnej roli religii w życiu społecznym są zbyt słabą podstawą dla budowania jakiegokolwiek stanowiska w komentowanym zakresie. W ostatniej części artykułu wnioski filozoficznoprawne konfrontowane są z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym wolności religii.

Słowa kluczowe: argumentacja religijna, sfera publiczna, wolność religijna, neutralność światopoglądowa państwa, Robert Audi, partycypacja obywatelska

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 05.10.2016
Data akceptacji: 18.02.2017

Opublikowano: Numer 2(15)/2017, s. 38-48.

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 325

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ