Artykuły – Strona 34

Zasada strategiczna i maksyma selektywności – nowe spojrzenie na implikatury Grice’owskie w prawie

Mgr Izabela Skoczeń

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Artykuł jest próbą odpowiedzi na trzy pytania. Po pierwsze, czy klasyczna wersja teorii implikatur konwersacyjnych Paula Grice’a znajduje zastosowanie do opisu dyskursu prawnego. Odpowiedź udzielona w tekście na tak postawione pytanie jest negatywna. Po drugie, tekst charakteryzuje najbardziej popularną w debacie światowej teorię pragmatyki dyskursu prawnego, mianowicie teorię strategicznego dyskursu Andrei Marmora. Dyskurs strategiczny występuje najczęściej w niezdeterminowanym kontekście. Jest to kontekst, który zawiera elementy umożliwiające nawet sprzeczne inferencje pragmatyczne. Ponadto, praca identyfikuje problematyczne punkty tego pomysłu. Po trzecie, podjęta zostaje próba nakreślenia teorii, która mogłaby stawić czoła zarzutom stawianym pomysłom A. Marmora. Pomysł polega na modelowaniu mechanizmów prowadzących do strategicznej selektywności zjawisk pragmatycznych.

Słowa kluczowe: implikatura konwersacyjna, Paul Grice, pragmatyka, interpretacja, strategiczny dyskurs

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 06.10.2016
Data akceptacji: 10.12.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 115-124.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 500

O strukturze intuicji normatywnych: uniwersalna gramatyka moralna

Mgr Maciej Próchnicki

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest krytyczne scharakteryzowanie nowego, interdyscyplinarnego nurtu badań nad moralnością, określanego jako uniwersalna gramatyka moralna, oraz przedstawienie jego znaczenia dla nauk prawnych. Przedstawiciele tego programu badawczego, tacy jak John Mikhail i Marc Hauser powołują się na uczynioną przez Johna Rawlsa analogię lingwistyczną, tj. porównanie moralności do języka oraz propozycję badania jej w sposób podobny do paradygmatu językoznawstwa generatywnego Noama Chomsky’ego.

Zdaniem gramatyków moralnych moralność, podobnie jak język, osadza się na wrodzonych, uniwersalnych kompetencjach poznawczych, wspólnych wszystkim ludziom. Pewne świadectwa na rzecz tej tezy pochodzą z rozmaitych dyscyplin naukowych, takich jak psychologia rozwojowa, neurobiologia, antropologia, czy logika, jednak argumenty te są przez krytyków uważane za słabe i niekonkluzywne.

W artykule podjęto próbę oceny, na ile trafna i użyteczna może być analogia lingwistyczna, a także wytyczenia jej granic, m. in. poprzez przedstawienie kilku najistotniejszych elementów teorii N. Chomsky’ego i próby ich adaptacji dla systemów norm społecznych, takich jak moralność, czy prawo. Pierwszym argumentem, który zbliżać ma moralność do języka, jest tzw. niedostatek bodźca (poverty of the stimulus), opierający się na założeniu, że klasyczne mechanizmy uczenia się nie wyjaśniają fenomenu nabywania reguł językowych i moralnych. Wśród innych elementów teorii N. Chomsky’ego przetworzonych na potrzeby analizy moralności, odnaleźć można próbę scharakteryzowania moralności jako systemu zasad i parametrów (principles and parameters), podziału na moralność wewnętrzną i zewnętrzną oraz kompetencję i wykonanie, a także założenie, że istnieje wyspecjalizowany moduł umysłowy, odpowiedzialny za jej realizację.

Badania prowadzone w obrębie uniwersalnej gramatyki moralnej mogą mieć istotne znaczenie dla nauk prawnych. Po pierwsze, założenia przyjmowane przez ten nurt badawczy można postrzegać jako próbę konstrukcji nowoczesnej, znaturalizowanej teorii prawa natury, która ma oprzeć się na naukach empirycznych. Co więcej, celem badaczy jest jak najpełniejsze scharakteryzowanie takich pojęć, jak np. wina, czyn, zobowiązanie, czy szkoda, i w efekcie próbę ich schematyzacji w ramach rozwiniętej logiki deontycznej, a także ukazanie źródeł intuicji z nimi związanych poprzez badania dotyczące nie tylko ich podłoża biopsychologicznego, ale również antropologię prawa, czy komparatystykę prawniczą.

Słowa kluczowe: etyka, filozofia prawa, językoznawstwo generatywne, psychologia moralności, filozofia umysłu, kognitywistyka, Noam Chomsky

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 02.10.2016
Data akceptacji: 28.11.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 102-114.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 402

Paradoks różnic minimalnych a nieostrość języka prawnego

Mgr Sławomir Piekarczyk

Uniwersytet Śląski

Abstrakt w języku polskim: W celu uelastycznienia systemu prawnego, prawodawca używa w treści uchwalanych aktów prawnych nieostrych predykatów. Przepisy zawierające nieostre predykaty stanowią dla sądów podstawę do rozstrzygania w oparciu o wyrażone w nich normy, zrekonstruowane par excellence za pomocą oceny opartej na ważeniu racji faktycznych i prawnych konkretnej rozstrzyganej sprawy. Celem, jaki stawia sobie niniejsze opracowanie jest wyjaśnienie istoty nieostrości, wskazanie i porównanie rodzajów nieostrości języka prawnego w ujęciu A. Marmora oraz T. Gizberta-Studnickiego oraz próba ukazania dla nieostrych predykatów zawartych w przepisach prawa – zarówno w odniesieniu do przypadków zakotwiczonych w określonych liczbach, jak i niezakotwiczonych – paradoksu różnic minimalnych, esencjalnie związanego z nieostrością.

Słowa kluczowe: nieostrość, język prawny, paradoks różnic minimalnych, ważenie racji

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 10.05.2016
Data akceptacji: 23.12.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 90-101.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 424

Metafory, prawo i artefakty, czyli kilka uwag na temat pojęć prawnych z perspektywy kognitywnej

Mgr Marek Jakubiec

Uniwersytet Jagielloński / Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Zagadnienie artefaktualnego charakteru prawa stanowi, zwłaszcza w ostatnich kilkunastu latach, przedmiot dyskusji wśród filozofów prawa. Choć może wydawać się, że jest to jeden z typowych sporów o słowa, to jednak służy jako interesujący punkt odniesienia dla analiz dotyczących charakteru pojęć prawnych z perspektywy kognitywnej, co z kolei skłania do ogólniejszej refleksji nad genezą i charakterem prawa. W tekście zarysowuję najpierw wybrane aspekty filozoficznej problematyki artefaktów oraz teorii metafor pojęciowych (z uwzględnieniem problematyki odwzorowania oraz ucieleśnienia), a następnie wskazuję, jakie znaczenie dla określenia charakteru prawa może mieć analiza genezy pojęć prawnych prowadzona w świetle podejścia kognitywnego.

Słowa kluczowe: metafora pojęciowa, pojęcia prawne, poznanie ucieleśnione, artefakt

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 03.10.2016
Data akceptacji: 26.10.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 52-65.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 470

W poszukiwaniu ukrytej natury – rodzaje naturalne a język prawa

Mgr Bartosz Janik

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W literaturze teoretycznoprawnej pojawiają się koncepcje które w spójny sposób chcą łączyć rodzaje naturalne z semantyką języka prawnego (M. Moore, D. Brink, N. Stavropoulos). Motywacją dla tworzenia takich teorii jest chęć uzyskania takiej semantyki dla języka prawnego która będzie realistyczna. Semantyka taka ma umożliwić sformułowanie koncepcji zdeterminowania lub obiektywności. Bardzo często, wobec oczywistego zarzutu kierowanego do takich teorii, że terminy prawne nie korespondują z żadnymi obiektami w świecie, liberalizuje się pojęcie istnienia obiektów dla danej teorii. Celem niniejszego artykułu będzie analiza takich koncepcji oraz próba pokazania, że z natury terminów prawnych wprost wynika niemożliwość budowy obiektywnego dyskursu dla takich terminów (gdzie obiektywność rozumiana jest jako obiektywność w sensie naukowym). Niezależnie od tego, możemy formułować dyskurs który będzie obiektywny, ale obiektywność dyskursu będzie pochodziła raczej od metod konstruowania jego obiektów a nie od (niezależności) ich natury.

Słowa kluczowe: rodzaje naturalne, esencjalizm, teoria prawa, realizm

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 02.10.2016
Data akceptacji: 13.11.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 66-73.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 384

Przejawy intertekstualności w rozprawie sądowej

Mgr Karolina Gmerek

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie zjawiska intertekstualności jako stałego elementu rozprawy sądowej. Intertekstualność zostanie ukazana jako zjawisko współtworzące zarówno wzorzec normatywny, jak i uzualny rozprawy sądowej postrzeganej jako złożone zdarzenie komunikacyjne. Analiza intertekstualności zostanie dokonana na podstawie normatywnych źródeł wzorca gatunkowego rozprawy sądowej, jak również materiału badawczego pozyskanego w drodze obserwacji uczestniczącej. Przywołane w artykule przykłady będą odgrywały rolę ilustrującą te działania i zdarzenia komunikacyjne związane z intertekstualnością, które stanowią przejaw: (1) realizacji wzorca normatywnego rozprawy sądowej; (2) działań kształtowanych w drodze praktyki postępowania; (2) przekroczenia wzorca normatywnego. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na aspekt strukturalny i funkcjonalny tych przejawów intertekstualności, które kształtowane są w drodze praktyki postępowania.

Słowa kluczowe: intertekstualność, rozprawa sądowa, działanie komunikacyjne, zdarzenie komunikacyjne

Data otrzymania: 30.09.2016
Data akceptacji: 15.11.2016

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 34-51.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 523

Przeciwko lokalnej teorii znaczenia dla języka prawnego – uwagi ogólne

Mgr Paweł Banaś

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W literaturze z zakresu filozofii prawa, jak również filozofii języka, można spotkać pogląd postulujący odrębne teorie znaczenia dla języka prawnego – eksternalizm oraz języka naturalnego – intencjonalizm. Pogląd ten można interpretować metafizycznie, tzn. jako głoszący, iż wyrażenia języka prawnego i naturalnego znaczą to, co znaczą z uwagi na różnego rodzaju fakty. W przypadku języka naturalnego faktami konstytuującymi znaczenie byłyby wówczas intencje nadawcy. Taka koncepcja języka zgodna jest z intuicją, iż celem komunikacji jest uchwycenie tego, co nadawca ma na myśli. W przypadku języka prawnego intencja nadawcy jako fakt konstytuujący znaczenie jest jednak problematyczna. Eksternalizm znaczeniowy dla języka prawnego zapewnia pożądaną w prawie obiektywność znaczenia, musi jednak wskazać, w jaki sposób jego wyrażenia są w ogóle znaczące (treść związana jest ściśle z intencjonalnością). Satysfakcjonująca teoria faktów konstytuujących znaczenie językowe może wiązać się z przyjęciem założenia o tym, że wszelkie znaczenie językowe (czy to dla języka prawnego czy naturalnego) jest artefaktem społecznym. W rezultacie jego treść konstytuowana jest przez zbiorowe intencje użytkowników języka. Jakkolwiek rozwiązuje to szereg problemów intencjonalizmu i eksternalizmu znaczeniowego, to jednak rodzi szereg zastrzeżeń, które wymagają dalszych badań.

Słowa kluczowe: intencjonalizm, eksternalizm w teorii znaczenia, język prawny, język naturalny, teoria znaczenia

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 10.10.2016
Data akceptacji: 12.11.2016

Opublikowano: Numer 1(14)/2017, s. 7-16.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 398

Reflexivity and the Codification of Legal Ethics. Remarks on the Basis of Paul Ricoeur’s “Little Ethics” Theory

Dr Marcin Pieniążek

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Abstrakt w języku angielskim: Codes of legal ethics encounter constant waves of criticism. It is pointed out that their disadvantage is, on the one hand, the excessive casuistry, limiting the possibility of taking independent decisions in cases of ethical and professional conflicts, and, on the other hand, the exaggerated declarative character of perfectionist ethical and professional virtues. The gap between the abovementioned perspectives, easily perceived in such codes, results in a dysfunctionality of professional ethics in the actions undertaken by members of the legal profession. The article, apart from the critical-comparative part, includes a proposal of reading and interpreting the content of the codes in a way that transgresses the above opposition. The theoretical basis of the presented position is provided by the concept of “little ethics” formulated by Paul Ricoeur in his work Oneself as Another. The ethical theory developed by Ricoeur combines the elements of Aristotelian ethics of virtues with Kantian ethics of duty. For this reason, it sets a uniform perspective for opposing elements, namely: subordination to the norm of the code and pursuit of ethical and professional self-improvement by legal professionals. The proposed solution belongs to the “reflexive” paradigm of the lawyer’s professional ethics proposed on the basis of Ricoeur’s onto-ethical theory.

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 39-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.39

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 606

On Social Rights from an Analytical and Philosophical Perspective

Prof. dr hab. Wojciech Załuski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku angielskim: The paper examines the concept of social rights from both the analytical and philosophical perspective. In the first part of the paper a distinction is made between social rights in the strict sense (called in the paper “Type 1 social rights”), which can be decomposed into the Hohfeldian incidents, and social rights which resemble norm-goals and therefore cannot be decomposed into the Hohfeldian incidents (these rights are called in the paper “Type 2 social rights”). It is argued that even though Type 1 social rights are rights in the strict sense, they exhibit certain idiosyncrasies distinguishing them from “classical” rights, among which the most striking idiosyncrasy is their double correlation to duties. The second, philosophical part presents various ways in which social rights can be justified. A special emphasis is laid on the justification appealing to the concept of autonomy. Some standard criticisms of social rights are also evaluated.

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 76-84.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.76

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 829

On the Analytical Importance of the National Interest in Theoretical Exploration of the European Integration Process

Dr Franciszek Strzyczkowski

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku angielskim: This article seeks to elaborate the theoretical discourse on different, competing explanations of the European integration, invoking the notion of the national interest that plays an essential role in the process. Despite increasing integration, the European interest remains quite different from the sum of the national interests of all Member States, and different theories, by presenting explanations of the integration process, raise or diminish its importance. The major premise of the intergovernmental theory is that the integration progress can be analyzed as an intergovernmental regime designed to coordinate the economic and political interdependence negotiated through bargaining. This implies that Member States’ behavior reflects actions taken by their governments based on rational choice, limited only by the domestic social demands and external strategic international environment. According to intergovernmentalism this process, within which states’ preferences are shaped, is in fact the process of national interest formation. In contrast, a second school of thought on integration, affiliated with supranationalism, has a more normative ambition, providing not only a description of the role of the national interest, but also bringing the ideas of its limitation, proposing changes on the mode of European governance aimed at shaping Europe in a more republican manner. Despite the dominant position of the national agents at almost every level of the European governance, for the supranational approaches, due to the multi-level structure of the European Union, controversy between national interest and European common good is rarely invoked. The assumption that one theoretical understanding and the assessment of the level of influence of the national interest as applied to the European integration can have profound legal and political implications, leads us to the conclusion that depicting the five most prominent attempts at capturing it theoretically remains essential for further analysis of the European structure and European legal order. Paradoxically, an unstable economic situation and its overreaching and predominant negative influence on all the Member States, might catalyze a redefinition of Europe and reinvigorate the discourse on both European common good and national interests.

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 59-75.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.59

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 579

« Poprzednia strona

Następna strona »