Język tekstu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 98-99
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 273
Refleksje na temat dynamiczności i deliberatywności wykładni trudnych przypadków na przykładzie spraw dotyczących osób LGBTQ+
Prof. UŁ dr hab. Bartosz Wojciechowski
Uniwersytet Łódzki
Abstrakt w języku polskim: Artykuł rozważa liczne konteksty i wielopłaszczyznowość prawa do obywatelstwa, posiadania prawidłowego aktu stanu cywilnego, czy też korzystania z ulg bądź zwolnień podatkowych na takich samych zasadach jak inni obywatele, np. pozostający w związkach heteroseksualnych. Ukazuje ono, jak skomplikowane stało się orzekanie w sprawach, które ze względu na przedmiot regulacji powinny być względnie jednoznaczne i przewidywalne. Refleksyjność wykładni prawa pozwala uwzględnić nieeliminowalny aspekt jego zmienności, jak również płynność znaczenia pojęć i zwrotów użytych w tekście prawnym, co nakłada obowiązek odwołania się przez interpretatora do pozajęzykowych kontekstów wykładni, a więc do argumentów funkcjonalnych i systemowych. Autor wskazuje, że nie jest możliwe właściwe zrozumienie aktualnego kontekstu prawnego bez analizy kontekstu społecznego i kulturowego, zwłaszcza przy uwzględnieniu pluralizmu wartości jako modus vivendi społeczeństwa demokratycznego.
Słowa kluczowe: deliberatywność, LGBTQ, prawa podstawowe tożsamość, trudne przypadki, wykładnia prawa
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 21-38
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.21
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 463
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Epistemologia stosowania prawa a zasada demokratycznego państwa prawnego
Dr Tomasz Raburski
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: Artykuł analizuje epistemologię instytucjonalną procesu stosowania prawa w Polsce. Jest ona rozumiana jako zestaw cech, celów poznawczych, wartości, praktyk wpisanych w strukturę instytucjonalną. Analizowane są dwie podstawowe cechy tej epistemologii: pozytywistyczny model poznania oraz koncepcja prawdy. W artykule wskazuję jak te cechy zostały ukształtowane i dlaczego współcześnie należy uznać je za ograniczające. Argumentuję, że legitymacja procesów decyzyjnych opierających się na tych założeniach jest z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego niezadowalająca, i dlatego cechy te powinny ewoluować w kierunku deliberatywnym.
Słowa kluczowe: stosowanie prawa, epistemologia prawa, prawda, pozytywizm prawniczy, neopozytywizm, demokracja deliberatywna
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 39-51
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.39
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 408
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawo demokratycznie legitymizowane: deliberacja i upodmiotownienie obywateli. Wprowadzenie
Prof. UAM dr hab. Piotr W. Juchacz
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 5
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.5
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 355
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Filozofia prawa dla sędziów społecznych. Perspektywa Hegla i Fichtego
Prof. dr hab. Ewa Nowak
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: Po zarysowaniu kontekstu historycznego artykuł konstruuje normatywne uzasadnienie partycypacji obywateli w publicznym wymiarze sprawiedliwości na gruncie filozofii prawa Georga W.F. Hegla i Johanna G. Fichtego. Ich komplementarne filozofie prawa dają podstawy współczesnej filozofii prawa dla sędziów społecznych (in. ławników lub sędziów honorowych). Autorka dowodzi, że Heglowskie ujęcie ławnika jako podmiotu, który realizuje „prawo do samowiedzy” w sferze politycznej i prawnej i stanowi integralną część instytucji wymiaru sprawiedliwości ma większy i bardziej aktualny potencjał niż jego Fichteański odpowiednik. Sędziowie społeczni u Fichtego działają poza ramami prawa, na mocy obywatelskiej umowy o samopomocy prawnej na wypadek wyższej konieczności. Wszystkie dociekania i analizy, udokumentowane źródłami z uwagi na nowość problematyki, wiodą do następujących konkluzji: 1) działalność sędziów społecznych u Fichtego „unieważnia” prawo nieudolne, wadliwe lub niesprawiedliwe i w ten sposób antycypuje Formułę Radbrucha; 2) heglowscy ławnicy wpływają na realną transformację nowoczesnego, zatomizowanego społeczeństwa w społeczeństwo polites, transformują instytucje w ciała publiczne w mocnym sensie tego słowa; wreszcie przeciwdziałają alienacji społeczeństwa i prawa.
Słowa kluczowe: partycypacyjna władza sądownicza, sędzia społeczny, ławnik, sędzia honorowy, Hegel, Fichte, Radbruch, polityczna transformacja społeczeństwa i instytucji publicznych, alienacja prawa i społeczeństwa
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 52-69
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.52
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 379
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi o wydawaniu sądów moralnych przez sędziów społecznych w polskim procesie karnym
Dr Paweł Mazur
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: Artykuł podejmuje problematykę udziału sędziów społecznych w wydawaniu sądów moralnych, podczas etapu wyrokowania w procesie karnym. Stara się realizować postulat integracji zewnętrznej prawoznawstwa, poprzez połączenie w pracy badawczej dorobku nauk prawnych oraz filozofii moralnej i filozofii publicznej.
Podstawowe tezy artykułu są następujące. Sędziowie społeczni-obywatele posiadają kompetencje moralne, aby wydawać sądy moralne w procesie wyrokowania. Nie ma dobrych powodów, aby przyjmować, że sędziowie zawodowi są lepiej przygotowani do wydawania sądów moralnych, aniżeli ławnicy. Poszerzenie składów orzeczniczych o obywateli można traktować jako remedium na: konformizm, ignorancję, błędy intelektualne w dyskursie sądowym. Co więcej, obywatele są w stanie wzbogacić proces sądowego stosowania prawa o arystotelejską kategorię słuszności. Artykuł przedstawia również zagrożenia wynikające z udziału ławników w procesie ferowania ocen moralnych w postępowaniu karnym.
Słowa kluczowe: kompetencje moralna, sędziowie zawodowi, sędziowie społeczni, rozumowanie moralne
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2021, s. 86-97
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.86
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 388
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Zasada udziału czynnika społecznego w procesie karnym a legitymizacja wymiaru sprawiedliwości
Prof. UAM dr hab. Barbara Janusz-Pohl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: Niniejszy szkic zawiera analizę zasady udziału czynnika społecznego w procesie karnym. Zaakcentowano przede wszystkim dyrektywalne ujęcie tytułowej zasady, w tym sensie starano się argumentować o jej roli interpretacyjnej na gruncie wykładni przepisów kodeksu postępowania karnego. Analiza objęła odtworzenie zakresu podmiotowego, przedmiotowego i temporalnego zasady udziału czynnika społecznego w procesie karnym. Wyróżniono ujęcie sensu stricto, sensu largo i sensu largissimo zasady udziału czynnika społecznego w procesie karnym. Przy czym ujęcie sensu stricto, obejmuje pełnienie przez obywateli funkcji rozstrzygającej w procesie karnym, obecnie realizowanej w sądach powszechnych w postaci udziału ławników w składach mieszanych; ujęcie sensu largo, zawiera także realizację innych ról procesowych przez obywateli poza funkcją orzeczniczą, natomiast ujęcie sensu largissimo, obejmuje także udział niezindywidualizowanych obywateli w charakterze publiczności rozprawy sądowej lub posiedzeń jawnych, a także realizację funkcji denuncjacyjnej. Rozważania szczegółowe objęły analizę realizacji funkcji orzeczniczej. W tym zakresie wykładni poddano art. 28 k.p.k., głównym pytaniem badawczym było to czy udział czynnika społecznego w procesie karnym na gruncie prawa obowiązującego legitymizuje wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych.
Słowa kluczowe: udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, demokracja deliberatywna, zasada udziału czynnika społecznego, proces karny a obywatele
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 70-85
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.70
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 297
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Deliberatywna filozofia nauk administracyjnych
Prof. UAM dr hab. Karolina M. Cern
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: W niniejszym artykule zostaje sformułowana teza o konieczności prowadzenia badań z zakresu deliberatywnej filozofii nauk administracyjnych. Wprzódy zostają wskazane trzy przesłanki ogólne do sformułowania tej tezy, tj: 1) zasada demokracji ujmowana na gruncie demokracji deliberatywnej jako współźrodłowa z zasadą praworządności; 2) deliberatywna filozofia publiczna, która w nastawieniu kontekstualno partykularnym ujmuje adresata prawa jako pełnoprawnego uczestnika namysłu nad prawem oraz 3) abstrakcyjna zasada autonomii woli, zgodnie z którą adresat prawa powinien móc także rozumieć siebie jako twórcę prawa. W krokach następnych te zasady ogólne analizowane są w kontekście triady nauk administracyjnych gwoli uszczegółowienia i kontekstualizacji tezy głównej.
Słowa kluczowe: nauki administracyjne, demokracja deliberatywna, współźródłowość zasady praworządności i zasady demokracji, deliberatywna filozofia publiczna, prawa podmiotowe publiczne
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(33)/2022, s. 6-20
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.4.6
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 384
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Ile piękna w prawie? Ile prawa w pięknie? Recenzja książki Kamila Zeidlera Estetyka prawa (Gdańsk–Warszawa 2020, ss. 309)
Dr Dawid Kostecki
Katolicki Uniwersytet Lubelski
Słowa kluczowe: prawo, estetyka, estetyka prawa, filozofia prawa, jurysprudencja
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 3(32)/2022, s. 114-118
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.3.114
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 414
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Sędziowskie nieposłuszeństwo, sędzia Lemuel Shaw i sprawa Commonwealth v. Aves
Prof. dr hab. Jerzy Zajadło
Uniwersytet Gdański
Abstrakt w języku polskim: Głównym celem artykułu jest analiza pojęcia „nieposłuszeństwo sędziowskie”. Autor opisuje dwa aspekty problemu (indywidualny i instytucjonalny) i porównuje je z nieposłuszeństwem obywatelskim. Zagadnienie jest zaprezentowane w sposób paradygmatyczny na przykładzie orzecznictwa sądów amerykańskich w sprawach niewolnictwa w okresie poprzedzającym wybuch wojny secesyjnej. W oparciu o to autor konstruuje typologię czterech możliwych postaw sędziów orzekających na podstawie ustawy sprzecznej z ich sędziowskim sumieniem i systemem moralnym.
W artykule zaprezentowano ten problem na przykładzie sędziego Lemuela Shawa, przewodniczącego Sądu Najwyższego stanu Massachusetts w latach 1830-1860. Szczególną uwagę poświęcono wprawdzie jego wyrokowi w sprawie Commonwealth v. Aves, ale wspomniane są także inne interesujące orzeczenia.
Słowa kluczowe: sędziowskie nieposłuszeństwo, niewolnictwo, sądy amerykańskie, Lemuel Shaw, Commonwealth v. Aves
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 3(32)/2022, s. 103-113
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.3.103
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 389
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.