Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Jurisprudenz Gustava Klimta a problem skali roszczeń względem prawa

Natalia Regina Skoczylas

Uniwersytet Wrocławski

Dr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Przedmiot niniejszego artykułu stanowi Jurisprudenz Gustava Klimta, dzieło przewidziane jako część większej wystawy obrazów przedstawiających określone dziedziny wiedzy. Wbrew obecnej w literaturze tendencji polegającej na interpretowaniu odnośnej pracy jako wyrażającej poczucie prywatnej krzywdy jej twórcy, autorzy artykułu proponują spojrzenie na nią jako niosącą pożyteczny przekaz dla dyskursu prawniczego. Jak przekonują, rozpatrywany obraz pozwala na ustalenie określonej drogi do poprawy praktyk związanych z prawem, co ma dokonać się poprzez ograniczenie roszczeń względem niego. W odniesieniu do perspektywy aksjologicznej rozważań praca lokuje się w ramach tradycji liberalno-demokratycznej. Tekst ma charakter interdyscyplinarny. Obraz Jurisprudenz zostaje bowiem w nim naświetlony z perspektywy historii sztuki oraz filozofii prawa.

Słowa kluczowe: Gustaw Klimt, Jurisprudenz, historia sztuki, filozofia prawa, roszczenia względem prawa, estetyka prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 58-79.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.58

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 185

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część II

Prof. dr hab. Beata Polanowska-Sygulska

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Część II niniejszego eseju została poświęcona krytyce dokonań Josepha Raza w obszarze filozofii politycznej i filozofii moralnej. Po pierwsze, została zakwestionowana rozbudowana koncepcja autonomii osobistej, leżąca u podłoża jego perfekcjonistycznej doktryny liberalnej. W konfrontacji ze współczesnymi, alarmującymi diagnozami autorstwa Sivy Vaidhyanathana i Shoshany Zuboff, głoszącymi zmierzch ideału autonomii – w następstwie destrukcyjnego oddziaływania mediów społecznościowych i narodzin tak zwanego kapitalizmu inwigilacji – wyrafinowana wizja J. Raza jawi się jako anachroniczna. Po drugie, został oprotestowany fakt posłużenia się przez filozofa kategorią praw grupowych oraz jego mało przekonująca linia obrony w polemice na tenże temat z Susan Moller Okin i Yael Tamir. Po trzecie, poddano wieloaspektowej krytyce wkład J. Raza w światową debatę nad prawami człowieka w postaci sformułowanej przez niego politycznej koncepcji tychże praw. Po czwarte wreszcie, postawiono znak zapytania przy jego zdumiewająco pozytywnej ocenie monistycznej koncepcji etycznej Ronalda Dworkina, rozwiniętej przez tego ostatniego w jego filozoficznym credo pt. Justice for Hedgehogs. Zgodnie z interpretacją, przedstawioną w obu częściach niniejszej pracy, Dworkinowska wizja idzie całkowicie w poprzek filozofii moralnej J. Raza. Trudno zatem zrozumieć rewerencję, jaką oksfordzki filozof zdaje się darzyć monistyczny z ducha projekt, zaprezentowany przez autora Justice for Hedgehogs. W konkluzji eseju podkreślono, że mimo wszelkich zastrzeżeń i wątpliwości, jakie można skierować pod adresem filozofii politycznej i filozofii moralnej J. Raza, doniosłość jego wkładu w obie te dziedziny jest nie do zakwestionowania.

Słowa kluczowe: Joseph Raz, liberalizm perfekcjonistyczny, autonomia osobista, kategoria praw grupowych, polityczna koncepcja praw człowieka, Ronald Dworkin, monizm etyczny

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 42-57.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.42

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 197

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Obowiązki prima facie Williama Davida Rossa a zasady prawa Ronalda Dworkina

Dr hab. Milena Korycka-Zirk, prof. UMK

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Porównawcza analiza obowiązków prima facie (będących istotą koncepcji sporu etycznego W.D. Ross’a) i zasad prawnych (będących z kolei istotą indywidualistycznej koncepcji prawa jako interpretacji R. Dworkin’a) prowadzi do wniosku o wspólnej esencji dla pojęcia sporu normatywnego (kolizji obowiązków prima facie lub zasad prawnych w tzw. „trudnych sprawach”). Stanowią je: zakładana istotność sytuacji faktycznej jako czynnika determinującego wybór etyczny i prawny spośród kolidujących obowiązków bądź zasad oraz istotność podmiotu decyzyjnego dla rozstrzygnięcia sporu. Faktyczność i swoisty podmiot („plain man” albo „sędzia Herkules”) to czynniki warunkujące możliwość odnalezienia obowiązku właściwego i prawa konkretnego. Jednocześnie są to czynniki decydujące o uznaniu sporów normatywnych za spory niedeterminowane abstrakcyjnie założoną zasadą moralną, owierają normatywność na nowe narracje, rozwój i ewolucję. Indywidualizują spór poprzez indywidualizacyjny charakter faktów i podmiotu decyzyjnego. Analiza porównawcza prowadzić więc może do wniosku, że założenie otwartości na kolizję zasad i obowiązków jest emanacją myśli liberalnej, bo nie jest narracją narzucającą i wykluczającą, wszelkie bowiem koncepcje abstrakcyjnie rozwiązujące spór oparte są na opresji abstrahowania od istotności podmiotu decydującego i złożoności sytuacji faktycznych. Indywidualizm otwiera spór, a nie go zamyka (taki charakter mają deklaracje praw i wolności jednostki – konceptualizowane w zasady prawne nieuchronnie otwierają prawa i wolności na kolizję).

Słowa kluczowe: obowiązki prima facie, zasady prawne, trudna sprawa, kolizja zasad, pluralizm, indywidualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 22-41.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.22

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 200

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Niejednolitość decyzji sędziowskich w przedmiocie wymiaru kary

Dr Michał Janowski

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Autor przeprowadził empiryczne badania jednolitości rzeczywistych decyzji wyboru rodzaju i wymiaru kary przez sędziów. Empiryczna analiza przedsięwzięta przez autora miała podwójną strukturę. Składała się z badania aktowego rzeczywistych spraw karnych oraz badania kwestionariuszowego, przeprowadzonego wśród zawodowych sędziów karnych. Wyniki badania kwestionariuszowego prezentowane są w artykule niniejszym. Badanie kwestionariuszowe zostało oparte na empirycznym modelu eksperymentalnym. Podejmowane w toku symulacji laboratoryjnej decyzje sędziowskie są krańcowo różne przy tym samym stanie prawnym i stanie faktycznym. Sędziowie nie dokonują jednolitego przekładania faktorów kary na konkretne reakcje karne. Nie istnieje wspólny współczynnik przekładu. Co więcej, ich decyzje różnią się w zależności czy dokonywane są w izolacji, czy też w porównaniu z przypadkami należącymi do innej kategorii.

Słowa kluczowe: badania empiryczne, niewspółmierność wartości, niejednolitość kar, prawo karne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 7-21.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.7

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 186

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Numer 4(41)/2024 „Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 4(41)/2024 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Jest to numer tematyczny pt. „Autonomia prawa: Klasyczne interpretacje i nowe wyzwania” pod redakcją naukową prof. UWr dr hab. Macieja Pichlaka oraz dra Mateusza Wojtanowskiego. W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Prof. UWr dr hab. Maciej PICHLAK, Dr Mateusz WOJTANOWSKI

Dawne i obecne poszukiwania nomosu prawa. Wprowadzenie

Dr Paweł JABŁOŃSKI

O różnicy między mocną a słabą wersją idei wewnętrznego punktu widzenia

Prof. UAM dr hab. Karolina M. CERN, Prof. UAM dr hab. Barbara JANUSZ-POHL

„Tam i z powrotem” – the Rule of Law ujęte od źródeł aż po zastosowanie w orzecznictwie TSUE

Prof. dr hab. Przemysław KACZMAREK

Goodbye rządy prawa? Diagnoza i perspektywa

Prof. UG dr hab. Maciej WOJCIECHOWSKI

Strukturalne uwarunkowania postawy nieufności w wykonywaniu roli zawodowej przez przedstawicieli wybranych prawniczych zawodów zaufania publicznego

Prof. UZ dr hab. Martyna ŁASZEWSKA-HELLRIEGEL

Autonomia prawa wobec problemów bioetycznych

Dr hab. Rafał MAŃKO

Problem autonomii prawa w świetle hylemorficznej teorii J.B. Paszukanisa

Dr Karol GREGORCZUK

Pozytywizm prawno-polityczny – koncepcja Uberta Scarpelliego

Z życia Sekcji Polskiej IVR:

Rozstrzygnięcie Konkursu Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcji Polskiej IVR na Najlepszą Pracę Doktorską z Zakresu Teorii i Filozofii Prawa za lata 2022–2023

Z całym numerem można zapoznać się TUTAJ.

Numer 1(38)/2024 „Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 1(38)/2024 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. W tomie znalazły się następujące teksty:

Artykuły:

Prof. dr hab. Andrzej BATOR
Beata Polanowska-Sygulska, Harmonia i dysonans. Wokół rozmów z oksfordzkimi filozofami – uwagi o książce

Dr Hanna DĘBSKA
Kariera uczonego i tworzenie idei w warunkach fundamentalnych zmian strukturalnych. O Leonie Petrażyckim raz jeszcze

Prof. dr hab. Jolanta JABŁOŃSKA-BONCA
Zmiany w powłoce kultury prawnej na przykładzie zdalnych rozpraw – szkic problemu

Dr Jędrzej JANICKI
Elementy hermeneutyczne w derywacyjnym modelu wykładni prawa

Dr Michał SŁUŻALEC
Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 jako forma zadośćuczynienia poczuciu społecznej sprawiedliwości

Dr hab. Andrzej STOIŃSKI
Analiza rozłożenia praw i obowiązków we wspólnotach w świetle złożonej korelacji kompensującej

Recenzje:

Mgr Karol STAŚKIEWICZ
Wojciech Zomerski, W kierunku demokratycznej nauki prawa? Dogmatyka, edukacja, postanalityczność, Warszawa 2023, ss. 383

Z całym numerem można zapoznać się TUTAJ.

Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa

Mgr Paweł T. SKOCZYKŁODA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu komparycję procesu wykładni prawa z interpretacją Pisma Świętego. Opracowanie koncentruje się na zagadnieniu podejścia interpretacyjnego przyjętego na gruncie interpretacji w obu wymienionych gałęziach nauki. Odpowiednie podejście interpretacyjne przesądza o znaczeniu tekstu, co presuponuje właściwą jego interpretację. W ramach opracowania została podjęta analiza doktrynalnych założeń interpretacyjnych leżąca u podstaw procesu interpretacji prawa. Następnie zostaje ukazane, jaka koncepcja wykładni świętego tekstu znajduje uznanie w hermeneutyce biblijnej. Okazuje się, że pomimo tego, iż prawo, jak i Biblia w sposób oczywisty różnią się od siebie, to jednak zarówno teoria prawa jak i hermeneutyka biblijna wypracowały i w zdecydowanej mierze oparły się na tej samej koncepcji wykładni – na intencjonalizmie, utożsamiającym znaczenie wypowiedzi z jej znaczeniem zamierzonym przez autora enuncjacji. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie wniosku ogólnego, że jedynie intencjonalizm pozwala odkryć pełny i właściwy sens analizowanej wypowiedzi.

Słowa kluczowe: interpretacja, wykładnia prawa, egzegeza, Pismo Święte, intencjonalizm, tekstualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 98-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.98

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 355

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Statystyczny obraz trudności prawa

Mgr Mikołaj RYŚKIEWICZ

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim:  Nie jest tajemnicą niezrozumiałość prawa, lecz niewystarczająco zgłębiona pozostawała głębia tej niezrozumiałości. W dotychczasowych badaniach aspektami ilościowymi wspierano się pobieżnie albo bez wniknięcia w ich metodę. Praca ta ma na celu rozbudować instrumentarium analizy języka prawnego pod kątem zrozumiałości prawa i zademonstrować wyniki użycia tych narzędzi. Do badania wybrano kilkadziesiąt polskich ustaw, które w całości przetworzono i przeanalizowano przy użyciu aplikacji Jasnopis. Wyniki zostały następnie poddane weryfikacji i analizie osadzonej w kontekście badań językoznawczych i społecznych. Analizy: 1) potwierdzają głęboką niezrozumiałość języka prawnego niezależnie od używanego miernika; 2) kwantyfikują tę niezrozumiałość względem polszczyzny powszechnej dając obraz oddalenia języka prawnego od rzeczywistości; 3) wskazują na swoistość wewnętrzną języka prawnego objawiającą się zróżnicowaniem parametrów dotyczących zrozumiałości i morfologicznych w zależności od gałęzi prawa; 4) dostrzegają potencjał w badaniu języka prawnego wskaźnikami innymi niż powszechnie używane. Badania otwierają pole do szerszej niż dotąd dyskusji na temat jakości komunikacyjnej ustawodawstwa, a dzięki kontekstowi polszczyzny powszechnej pomagają zarysować istotne społecznie konsekwencje w postaci alienacji językowej odbiorców prawa.

Słowa kluczowe: język prawny, niezrozumiałość prawa, nominalność stylu, juryslingwistyka

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 79-97.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 389

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.