Artykuły – Strona 10

Sędziowskie zadanie odrębne i jego znaczenie w społeczeństwie demokratycznym. Refleksje na tle prawa polskiego

Joanna Misztal-Konecka

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie

Abstrakt w języku polskim: Wymierzanie sprawiedliwości w poważniejszych i trudniejszych sprawach powierzane bywa w większości systemów prawnych kompletom sędziowskim złożonym z kilku, kilkunastu, a czasem nawet kilkudziesięciu osób. W praktyce przy tym nie zdarza się, by wymagano od wskazanej grupy sędziów jednomyślności przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Przedmiotem rozważań podjętych w artykule jest zagadnienie możliwości i znaczenia ujawnienia faktu, że orzeczenie zapadło niejednomyślnie, a także tego, jakimi racjami kierował się sędzia lub sędziowie sprzeciwiający się zdaniu większości. Analiza tego zagadnienia wymaga sięgnięcia nie tylko do metody dogmatycznoprawnej, ale także prawnoporównawczej i aksjologicznej. Przeprowadzone badania prowadzą do wniosku, że prawodawcy (choć nie we wszystkich państwach i nie we wszystkich organizacjach międzynarodowych) w coraz szerszym zakresie dopuszczają podanie do wiadomości stron i publiczności tego, że nie wszyscy sędziowie głosowali za określonym rozstrzygnięciem oraz powodów zajętego przez nich stanowiska. Mimo podnoszenia szeregu zastrzeżeń wobec instytucji zdania odrębnego (votum separatum) związanych z podważeniem autorytetu sądu i wydanego orzeczenia, okazuje się, że społeczeństwo demokratyczne, ceniące transparentność oraz wagę argumentów merytorycznych, z aprobatą podchodzi do tej instytucji. Zabezpiecza ona bowiem prawo sędziego do wyrażenia własnego stanowiska, jak też prawo stron i społeczeństwa do poznania racji przemawiających za odmiennym rozstrzygnięciem, w tym do ich twórczego spożytkowania dla dobra sądownictwa i nauki prawa. Oznacza to, że zdania odrębne i ich uzasadnienia stają się istotnym czynnikiem kształtowania postrzegania wymiaru sprawiedliwości.

Słowa kluczowe: zdanie odrębne, społeczeństwo demokratyczne, wymiar sprawiedliwości, autorytet orzeczeń sądowych, uzasadnienie aktów stosowania prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(35)/2023, s. 43-52.

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.2.43

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 292

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Czy sędziowie powinni być empatyczni? Miejsce empatii sędziowskiej w Terapeutycznej Jurysprudencji

Katarzyna Rużyczka

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Terapeutyczna Jurysprudencja (TJ) miała wpływ na sądownictwo oraz praktykę prawniczą, ponieważ można w ostatnich latach zaobserwować powstawanie sądów specjalnych (problem-solving courts). TJ w rozumieniu Davida B. Wexlera, to podejście łączące doświadczenia z wielu dziedzin naukowych, stanowiące interdyscyplinarny obszar badań, który koncentruje się na terapeutycznych i antyterapeutycznych skutkach prawa, procedur prawnych oraz ról jakie odgrywają legal actors – między innymi sędziowie, prokuratorzy czy pracownicy wymiaru sprawiedliwości. Rola, jaką odgrywają oni w trakcie procesu, jest w tej teorii szczególnie podkreślana w kontekście wywoływania zarówno pozytywnych, jak i negatywnych konsekwencji dla uczestników procesu. Celem tego artykułu jest rekonstrukcja rozumienia empatii i jej roli w TJ oraz pokazanie, jak pojęcie empatii jest rozumiane w kontekście pracy sędziego, szczególnie w odniesieniu do głównych autorów TJ, Davida B. Wexlera i Bruce J. Winicka.

Słowa kluczowe: empatia sędziowska, terapeutyczna jurysprudencja, sędziowie, empatia

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(35)/2023, s. 53-64.

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.2.53

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 400

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Przypisywanie treści przepisom prawnym przez orzecznictwo. Analiza teoretyczna wyroków polskiego Trybunału Konstytucyjnego

Wojciech Rzepiński

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Artykuł dostrzega sposób postępowania Trybunału Konstytucyjnego polegający na zastąpieniu własnego procesu interpretacji badanych przepisów poprzez przyjęcie wykładni innego sądu. Celem tekstu jest więc opracowanie teoretyczne analizowanych orzeczeń. W tekście wykorzystane zostały koncepcje wypracowane w Poznańskiej Szkole Teorii Prawa, tj. rozróżnienie na przepis i normę prawną, jak również rozróżnienie na wykładnię w sensie pragmatycznym oraz apragmatycznym. Rolę metateorii służącej do analizy postępowania Trybunału pełni także pragmatyzm analityczny Roberta B. Brandoma. Pragmatyzm analityczny pozwala na stwierdzenie, że działania Trybunału wskazują (1) co należy zrobić (w ramach praktyki prawnej), aby słownictwo aktów normatywnych coś znaczyło (PS-wystarczalność) i (2) jakie słownictwo jest wystarczające do scharakteryzowania tych praktyk (SP-wystarczalność). Praktyka stosowania prawa daje się opisać przy wykorzystaniu koncepcji TOTE (akronim angielskiego wyrażenia Test-Operation-Test-Exit). Cykle tej aktywności mają otwarte zakończenia (ang. open-ended). Tym samym, w swojej dalszej praktyce, Trybunał może wskazać kolejne umiejętności/praktyki wystarczające do tego, aby słownictwo aktów normatywnych coś znaczyło.

Słowa kluczowe: praktyka sądowa, Trybunał Konstytucyjny, pragmatyzm analityczny, przepis prawny, norma prawna, stosowanie prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(35)/2023, s. 65-76.

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.2.65

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 379

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Nietekstualne elementy w uzasadnieniach sądowych: zarys problematyki

Magdalena Wojdala

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie praktyki wykorzystywania nietekstualnych elementów w uzasadnieniach sądowych, a także wyjaśnienie potrzeby powstania tego nowego terminu oraz sposobu, w jaki został wyłoniony. Realizuję cel poprzez udzielenie odpowiedzi na kilka pytań. Po pierwsze omawiam, jakie niekonwencjonalne elementy pojawiają się w uzasadnieniach sądowych. Następnie argumentuję dlaczego pojęcia obrazu i wizualności nie są adekwatne dla opisu tego zjawiska i wskazuję na potrzebę sformułowania nowego pojęcia. W następnej kolejności odpowiadam na pytanie, co łączy te nietypowe elementy i na tej podstawie proponuję pojęcie nietekstualnych elementów w uzasadnieniach sądowych. Analizuję także, czy wyróżnienie takiej kategorii oznacza, że może być ona traktowana jako homogeniczna. Na koniec rozważam, czy obecność nietekstualnych elementów w uzasadnieniach sądowych jest czymś nowym w rzeczywistości prawnej, a jeśli tak, to jakie jest jej znaczenie dla procesu stosowania prawa.

Słowa kluczowe: uzasadnienie sądowe, nietekstualne elementy, obrazy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(35)/2023, s. 77-87.

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.2.77

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 471

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Teatr a partycypacja – co dobrego może wnieść „teatralność” dla zaangażowania obywatelskiego?

Bartłomiej Bodziński-Guzik

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Poniższy artykuł poświęcony jest pojęciu partycypacji publicznej, analizowanemu z perspektywy teatralnej. Głównym punktem odniesienia dla rozważań jest koncepcja Teatru Legislacyjnego A. Boal’a, zgodnie z którą teatr może służyć do tworzenia propozycji ustaw, wnosząc dodatkową wartość do procesu partycypacji; artykuł ten ma jednak na celu skupienie się na teatrze w szerokim ujęciu. Artykuł skupia się na relacjach pomiędzy teatrem i różnymi istotnymi przejawami aktywności społecznej, aby określić i zaprezentować potencjalne korzyści z wykorzystania teatru w procesie partycypacji. Celem tekstu jest przedstawienie wstępnego przeglądu istotnych dla tematu koncepcji i analiz, które mogą pobudzić i wesprzeć przyszłą refleksję nad „teatralnością” partycypacji.

Słowa kluczowe: partycypacja publiczna, prawo, wspólnota, polityka, teatr legislacyjny, terapia, protest

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 2(35)/2023, s. 5-19.

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.2.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 400

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Krytyka instytucjonalna jako perspektywa badawcza prawoznawstwa w kontekście filozofii Jacquesa Rancière’a

Dr Mariola ŻAK

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł podejmuje refleksję nad kondycją współczesnej krytyki prawa w świetle krytyki instytucjonalnej wywodzącej się z teorii sztuki. Badanie ma na celu weryfikację tezy, że krytyka instytucjonalna jest perspektywą badawczą kształtującą się na tle różnorodnych nurtów krytycznej myśli prawniczej. Owa krytyka ma charakter afirmatywny i konstruktywny. Koncentruje się na analizie funkcjonowania instytucji refleksyjnych oraz na problematyzowaniu napięć kognitywnych wpisanych immanentnie w istotę instytucji prawnych. Instytucje te są analizowane za pomocą metafory gry estetycznej. Praca przedstawia teoretyczne ugruntowanie związku między krytyką instytucjonalną a krytycznym myśleniem prawniczym w świetle filozofii prawa inspirowanej myślą Jacquesa Rancière’a. Ponadto zostały ukazane wybrane przykłady i kierunki potencjalnego zastosowania owej krytyki w kontekście wykształcania wzorców dialogowej kultury prawnej, w rozumieniu nurtu prawa i humanistyki (law and humanities).

Słowa kluczowe: krytyka instytucjonalna, krytyczne myślenie prawnicze, estetyka prawa, prawo i humanistyka, Jacques Rancière

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(34)/2023, s. 87-101

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.1.87

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 344

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Współczesna debata wokół politycznej koncepcji praw człowieka Johna Rawlsa – wybrane argumenty i stanowiska

Mgr Jan TURLEJ

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: W Prawie ludów – wydanym w Polsce po raz pierwszy 20 lat temu – John Rawls dokonał rozszerzenia swojej teorii sprawiedliwości na grunt stosunków międzynarodowych. Filozof rozwinął koncept prawa ludów, czyli politycznej koncepcji sprawiedliwości, która ma zastosowanie do norm i zasad międzynarodowego prawa i praktyki. W ramach swojej koncepcji J. Rawls zaproponował wizję praw człowieka jako uprawnień, które wyznaczają granice suwerenności państw. W artykule, obok syntetycznego omówienia autorskiej koncepcji praw człowieka J. Rawlsa, przedstawiam jej wybraną krytykę, sformułowaną przez Johna Tasioulasa, Charlesa Beitza, Jamesa Nickela, Allana Buchanana, Marthę Nussbaum oraz Thomasa Poggego. W drugiej części artykułu prezentuję próbę obrony stanowiska Johna Ralwsa, którą zaproponowali David Reidy oraz Samuel Freeman. W zakończeniu dokonuję podsumowania obu linii argumentacyjnych, przedstawiając własne stanowisko.

Słowa kluczowe: John Rawls, prawa człowieka, polityczna koncepcja praw człowieka, uprawnienia, suwerenność państw

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(34)/2023, s. 72-86

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.1.72

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 387

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Spójność terminologiczna w systemie prawa – spojrzenie na problem interpretacyjny z perspektywy praktyki legislacyjnej

Dr Marek SUSKA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest określenie, czy wykładni prawa należy dokonywać z założeniem dziedzinowej czy globalnej spójności terminologicznej. Chodzi tu zatem o ustalenie, czy interpretator powinien domniemywać, że prawodawca „domyślnie” odsyła stosujących prawo jedynie do definicji legalnych zawartych w pewnej najogólniejszej ustawie w granicach jednej dziedziny prawa, czy też iż zawsze, niezależnie od dziedziny, prawodawca posługuje się jednolitą siatką terminologiczną. Źródłem wskazówek przydatnych do udzielenia odpowiedzi na to pytanie może być analiza praktyki legislacyjnej. W artykule dokonano, po pierwsze, rekonstrukcji wymagań, które legislatorom narzucają Zasady techniki prawodawczej. Po drugie zaś – przebadano kilkadziesiąt ustaw uchwalonych w Sejmie VII oraz VIII kadencji pod kątem występowania w nich „definicyjnych” odesłań do ustaw z tej samej dziedziny prawa oraz ustaw z innej dziedziny prawa. W ten sposób ustalono, że uprawnione wydaje się jedynie domniemanie zachowania w akcie prawnym spójności terminologicznej z definicjami legalnymi określonymi w ustawie podstawowej dla danej dziedziny prawa, którą należy rozumieć na sposób quasi-gałęziowy, a nie instytucjonalny. Określono także co najmniej niektóre przypadki, w których uzasadnione lub nieuzasadnione jest stosowanie „wyraźnych” odesłań w celu zasygnalizowania zachowania dziedzinowej lub globalnej spójności terminologicznej. Wyniki analiz mogą znaleźć zastosowanie w dyskusji nad znaczeniem dyrektywy języka prawnego w teorii i praktyce wykładni, a także w teorii i praktyce legislacji przy określaniu, kiedy potrzebne jest użycie przepisu odsyłającego do definicji legalnej.

Słowa kluczowe: spójność terminologiczna, przepisy odsyłające, język prawny, tworzenie prawa, wykładnia prawa, system prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(34)/2023, s. 58-71

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.1.58

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 437

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Własność prywatna i jej społeczny charakter w poglądach Rudolfa von Jheringa oraz Ottona von Gierke

Dr Paweł LESIŃSKI

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Abstrakt w języku polskim: Artykuł jest próbą analizy poglądów Rudolfa von Jheringa oraz Ottona von Gierke na kwestię społecznego charakteru własności prywatnej. Obydwaj niemieccy prawnicy formułowali swoje idee w okresie poszukiwania rozwiązań dla społeczno-ekonomicznych problemów dotyczących roli własności prywatnej oraz jej zakresu. Zarówno u R. von Jheringa, jak i u O. von Gierke można odnaleźć podobieństwo w zakresie poglądów dotyczących znaczenia własności prywatnej w kontekście jej funkcjonowania we wspólnocie. Dla zrealizowania wyżej sformułowanego zadania badawczego analizie poddano, po pierwsze, tło ideowo-historyczne dotyczące uregulowania problematyki własności prywatnej na ziemiach niemieckich w XIX w. Następnie omówiono postrzeganie wspólnotowej pozycji jednostki w poglądach R. von Jheringa oraz O. von Gierke. Kolejną część artykułu stanowi analiza postulatów omawianych uczonych dotyczących istoty porządku prawnego w kontekście własności prywatnej. Ostatnia część artykułu odnosi się do postrzegania przez nich własności prywatnej jako zjawiska posiadającego w swej istocie immanentne ograniczenia oraz rodzącego po stronie właściciela zarówno prawa, jak i obowiązki.

Słowa kluczowe: własność prywatna, Rudolf von Jhering, Otto von Gierke, wspólnota, społeczne zobowiązanie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(34)/2023, s. 46-57

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.1.46

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 371

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

„Milczące” oświadczenia woli – rozważania na tle normatywnej koncepcji zaniechania

Dr Karolina GMEREK

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Z punktu widzenia problemów cywilistyki niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie określonej filozoficznej koncepcji zaniechania oraz próby jej zastosowania dla opracowania podstawowych aspektów problematyki składania oświadczeń woli przez zaniechanie. Z perspektywy ogólnej teorii prawa niniejsza praca jest częścią szerszego projektu mającego na celu teoretyczne opracowanie problematyki dokonywania czynności konwencjonalnych przez zaniechanie z wykorzystaniem dorobku filozofii działania. W niniejszym artykule proponuje się sposób konceptualizacji oświadczeń woli składanych przez zaniechanie. Dla realizacji tego zadania wybrano normatywną koncepcję zaniechań w wersji opracowanej przez Katarzynę Paprzycką-Hausman w ramach filozofii działania. Wykorzystanie powyższej koncepcji pozwala nieco uporządkować problematykę składania oświadczeń woli przez zaniechanie. Należy bowiem zauważyć, że pewne elementy uwzględnione w normatywnej koncepcji zaniechań są od dawna obecne w prawniczych rozważaniach na temat oświadczeń woli składanych przez zaniechanie. Chodzi tu przede wszystkim o rolę kontekstu zaniechania oraz o argument „powinien i mógł mówić” wykorzystywany w doktrynie i w orzecznictwie w kontekście identyfikacji oświadczeń woli składanych przez zaniechanie.

Słowa kluczowe: oświadczenie woli, zaniechanie, czynność konwencjonalna w prawie, filozofia działania

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(34)/2023, s. 32-45

DOI: https://doi.org/10.36280//AFPiFS.2023.1.32

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 392

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

« Poprzednia strona

Następna strona »