Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Mądrość chińskich aforyzmów. Kilka uwag o filozofii prawa karnego pomiędzy chińskimi a europejskimi rudymentariami

Dr Tomasz Snarski

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł stanowi szkic z filozofii prawa karnego poświęcony pojęciu i znaczeniu chińskich aforyzmów w studiach nad prawem, a także w nauczaniu prawa. Autor przybliża pojęcie chińskiego aforyzmu (mądrości, sentencji, myśli), zestawiając je z tradycyjnie rozpowszechnionymi w kulturze prawnej i prawniczej sentencjami łacińskimi. Przegląda także wybrane aforyzmy chińskie porównując je z niektórymi współczesnymi ideami, koncepcjami czy zasadami polskiego prawa karnego. Autor opowiada się także za szerszym wykorzystaniem chińskich aforyzmów w dyskusjach nad współczesnymi poglądami dotyczącymi podstawowych instytucji prawa karnego, traktując je jako narzędzie poszerzające zakres refleksji nad treścią paradygmatów, a być może nawet umożliwiające ich reinterpretację.

Słowa kluczowe: sentencje prawnicze, aforyzmy prawnicze, chińskie aforyzmy, filozofia prawa karnego, koncepcje prawa karnego, idee prawa karnego, zasady prawa karnego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 58-70

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.58

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 692

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm

Prof. dr Stanley L. Paulson

Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis
Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii

Abstrakt w języku polskim: W swoim pierwszym traktacie z zakresu teorii prawa, Hauptprobleme der Staatsrechtslehre (1911), Hans Kelsen stara się przekształcić teorię norm prawnych w taki sposób, aby wyeliminować z niej imperatyw, wraz z tym, co Kelsen postrzega jako jego moralne konotacje. Rezultat, teoria sankcji Kelsena, nie jest w pełni udany. Pozostawia on imperatyw w stosunku do urzędników prawnych wraz z obowiązkiem stosowania sankcji nałożonym na urzędników. W latach trzydziestych Kelsen powraca do tej kwestii, radykalnie przekształcając teorię norm prawnych, wprowadzając upoważnienie jako podstawową modalność, a obowiązek jedynie jako pochodną. Pogląd ten dominuje w drugim wydaniu Reine Rechtslehre (1960). [tłumaczenie: Redakcja]

Słowa kluczowe: Julius Binder, Karl Binding, Hans Kelsen, Adolf Julius Merkl, upoważnienie, imperatyw, teoria norm prawnych, obowiązek, teoria sankcji, Stufenbau

Język artykułu: polski [tłumaczenie: prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki]

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 5-17

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 917

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Koncepcja „natury rzeczy” w metodzie „konstrukcji prawniczej” Gustawa Radbrucha a założenia pozytywizmu prawniczego

Mgr Zuzanna Krzykalska

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W pracy Natur der Sache als juristishe Denkform Gustaw Radbruch rozwija koncepcję natury rzeczy jako obiektywnej istoty tkwiącej w rzeczywistości społecznej, która stanowi podstawę prawniczego konstruowania instytucji prawnych. Przedmiotem pracy jest obrona koncepcji natury rzeczy w teorii prawniczej konstrukcji G. Radbrucha przed zarzutami o sprzeczność tej koncepcji z 1) założeniem o relatywizmie wartości oraz 2) założeniem o ontologicznej odrębności powinności i bytu. Dowód na zgodność koncepcji natury rzeczy z dwoma założeniami pozytywizmu prawnego opiera się po pierwsze na rozróżnieniu między pojęciami obiektywności ontologicznej oraz epistemicznej. Po drugie uściślone jest rozumienie terminu „natura” jako odnoszącego się do cech istotnych przedmiotu, a nie do jego naturalnego pochodzenia. Uwzględniwszy odpowiednie rozumienie tych pojęć można zrekonstruować teorię Radbrucha jako wersję esencjalizmu w kwestii doniosłych prawnie artefaktów społecznych, która nie implikuje żadnych prawnonaturalnych zobowiązań.

Słowa kluczowe: Gustaw Radbruch, natura rzeczy, konstrukcja prawnicza, ontologia prawa, instytucja prawna, prawo jako artefakt

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 45-57

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.45

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 702

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Międzynarodowa Konferencja Naukowa Professionalization of the Profession of Mediator: Current State and Perspectives of Changes in the Legal Systems of Poland and Ukraine, Lublin–Łuck–Odessa, 20 maja 2021 r.

Dr Paweł Kłos

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 91-92

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.91

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 286

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Deliberatywna edukacja prawnicza – refleksja nad związkami uniwersytetu i kultury prawnej

Dr Aneta Jakubiak-Mirończuk

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Uniwersytet jako wspólnota intelektualna i przestrzeń badań, edukacji oraz rozwoju kształtuje kulturę akademicką. Celem kształcenia jest przekazanie absolwentom prawa wiedzy – bez wątpienia kluczowej dla wykonywania zawodu, ale również kompetencji i umiejętności umożliwiających uczestniczenie w kulturze prawa. Deliberacja jest procesem, w którym poprzez świadome, odpowiedzialne oraz ukierunkowane na poznanie działanie, możliwa jest racjonalna, ale również refleksyjna zmiana, uwzględniająca zarówno preferencje podmiotów jak i jednocześnie dynamikę zmiany otaczającego ich świata. Organizacja uniwersytetu w oparciu o filozofię deliberacji wpisuje się w tradycję akademicką, opartą o autonomię poznawczą, rozumianą jako podmiotowe prawo badaczy i studentów do wolności nauki i nauczania.

Słowa kluczowe: filozofia deliberatywna, edukacja prawnicza, kultura prawna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 30-44

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.30

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 662

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Od „Theophrastus Redivivus” do Du Maraisa. Źródła laickości w podziemnej filozofii radykalnego Oświecenia we Francji

Dr Anna Budzanowska

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

 

Abstrakt w języku polskim: Artykuł przedstawia źródła koncepcji antyreligijnych we francuskiej literaturze filozoficznej radykalnego oświecenia podążając za symbolicznymi, tajnymi manuskryptami m.in: Theophrastus Redivivus, Le Militaire philosophe, Lettre d’Hypocrate à Damagatte, La vie de Mahomed, Le traite sur les trois imposteurs, La Moysade oraz Le Philosophe, by ukazać radykalizm podejścia do religii i wiary mało znanych francuskich libertynów, przedstawicieli tzw. philosophie clandestin: Fontenelle’a, Malebranche’a, Yves de Vallone’a, Delaube’a, R. Challe’a, H. de Boulanvilliers, Du Maraisa.

Okrycia dotyczące francuskich podziemnych manuskryptów filozoficznych budzą zainteresowanie badaczy zmieniając ideowy obraz Oświecenia. Okazuje się bowiem, jak niebagatelny i do tej pory nierozpoznany wkład, wnieśli ci undergroundowi myśliciele, zakresem i radykalizmem swoich koncepcji, w nieodległą epokę encyklopedyzmu i rewolucji 1789. Libertyńskie teorie zrodzone w reakcji na monarchiczny i klerykalny absolutyzm kryją kontekstualną, antysystemową wyrazistość polityczną. Tajni filozofowie traktując religię jako ludzki zamysł służący podporządkowaniu społeczeństwa politycznym partykularyzmom, wywiedli swoje przekonania z poszukiwań zrozumienia całej ludzkiej religijności lub z potrzeb artykułowania uniwersalności religii naturalnej. Nawiązując do podziemnego impulsu antyreligijnego, ich ideowi kontynuatorzy – osiemnastowieczni akademicy i encyklopedyści, nie sformułowali koncepcji przyznania szerokiej tolerancji religijnej lecz wykreowali teorie, które w kolejnym stuleciu stały się historią konfliktu dwóch wizji Francji prowadząc do usunięcie religijności ze sfery publicznej (laïcité).

W artykule opisano formującą się koncepcję laickości w radykalnym, podziemnym ruchu oświeceniowym nawiązując do odłożonych w czasie konsekwencji tego zjawiska, gdy postrzegana jako politycznie niebezpieczna idea ta powróciła do politycznych debat dopiero w drugiej połowie XIX wieku będąc historią konfliktu dwóch wizji państwa, by ostatecznie na mocy ustawy 1905r. stać się la loi fondatrice republikańskiej Francji konstytuując świecką postawę francuskiego społeczeństwa porewolucyjnego i model rozdziału instytucji publicznych od kościołów, w którym państwo nie ingeruje w religię obywatela, a kościoły w funkcjonowanie państwa.

Słowa kluczowe: manuscrits philosophiques clandestins, philosophie clandestine, libertynizm, francuskie oświecenie radykalne, laickość

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 18-29

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.18

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 667

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Odejście od rządów prawa jako ugruntowanie biowładzy. Przykład legislacji polskiej uzasadnianej walką z pandemią wirusa COVID-19.

Dr hab. Arkadiusz Barut

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: W niniejszym artykule autor interpretuje kryzys rządów prawa w Polsce w 2020 r., wywołany fenomenem określanym jako pandemia wirusa Covid-19 jako ugruntowywanie się biowładzy: wpływu idei i praktyk uzasadnianych wskazaniami nauk przyrodniczych na destrukcję paradygmatów uznawanych za dotąd fundamentalne dla tworzenia i stosowania prawa, to jest sprawiedliwości prawa w sensie formalnym.

Autor wychodzi z założenia, że tworzenie i stosowanie prawa musi opierać się na fronensis, „roztropności” w znaczeniu arystotelesowskim, to jest procesie intelektualnym, w którym dokonuje się rozumnej oceny nie tylko środków, ale i celów. Dzięki rozpoznaniu w tym samym akcie poznawczym zarówno celów jak i wiodące do nich środków, uzyskuje się możność rozróżnienie jednostkowych przypadków i wgląd w konkretne sytuacje. Fronetyczność prawa uzasadnia, a zarazem umożliwia uzyskanie przez niego cech, określanej jako jego sprawiedliwość w sensie formalnym – przewidywalności, nieretroaktywności, ogólności regulacji itd. Gdy natomiast prawo zostaje podporządkowane paradygmatom uzasadnianych naukami przyrodniczymi przestaje pełnić swoją funkcję. Biowładza wkracza one w sferę prawną jako dyskurs konieczności, uzasadniany prawami biologii, potrzebą fizycznej ochrony ludności, ewentualnie spełniania jej pragnień skierowanych na dobra materialne. Konieczność taka jest zaś przeciwieństwem sztuki wyważania dóbr, dostrzeżenia znaczenia formy i rytuału, rozróżniania poszczególnych przypadków, tego wszystkiego co chroni wolność i społeczną spontaniczność.

W artykule zjawisko to jest interpretowane poprzez odwołanie się do koncepcji autorów, którzy zidentyfikowali pojawienie się biowładzy (chociaż niekoniecznie tak ją nazywali) i mieli świadomość jej skutków, w szczególności w dziedzinie prawa. Koncepcje te, rozpatrywane z perspektywy aktualnych doświadczeń, układają się w całość, pozwalając wypracować pewien typ idealny biowładzy umożliwiający opisanie zjawisk prawnych których jesteśmy obecnie świadkami.

Celem artykułu jest analiza wpływu kryzysu określanego jako pandemia wirusa Covid-19 na prawo, nie jest nim natomiast ocena medycznych skutków rozprzestrzeniania się tego wirusa ani etyczna lub polityczna ocena działań uzasadnianych potrzebą jego zwalczania.

Słowa kluczowe: Covid – 19, pandemia, biowładza, rządy prawa, Foucault, Legendre, Agamben

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(28)/2021, s. 5-21

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.3.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 517

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Powrót do przeszłości? O przemianach prawnych mechanizmów regulacji pamięci zbiorowej w Hiszpanii z perspektywy Europy Środkowej.

Dr Filip Cyuńczyk

SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny

Abstrakt w języku polskim: Głównym celem artykułu jest przebadanie studium przypadku hiszpańskiej polityki pamięci i jej porównanie z aktywnością państw środkowoeuropejskich na tym samym polu. Główną hipoteza tekstu opiera się na stwierdzeniu, że poszczególne polityki pamięci zastosowane w Europie Środkowej mogą posłużyć w badaniu zmian na tym polu zachodzących w Królestwie Hiszpanii. Celem niniejszego tekstu jest pokazanie podobieństw i różnic pomiędzy hiszpańskim a środkowoeuropejskimi modelami radzenia sobie z przeszłością, ze szczególnym uwzględnieniem zastosowania w nich narzędzi prawnych. Zaprezentowane zostaną więc specyficzne elementy postkomunistycznej konstytucjonalizacji w Europie Środkowej i Wschodniej, włączając w to wyekwipowanie poszczególnych regionalnych konstytucji w narracje pamięci. Dodatkowo chciałbym pokazać wpływ narracji pamięci na politykę instytucjonalną Hiszpanii i państw środkowoeuropejskich . Wreszcie chciałbym wykazać ukryty potencjał ustawodawstwa pamięciowego do przebudowy hiszpańskiej wspólnoty politycznej.

Słowa kluczowe: ustawodawstwo pamięciowe, jurydyzacja pamięci, pamięć zbiorowa, konstytucjonalizm, transformacja demokratyczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(28)/2021, s. 22-38

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.3.22

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 356

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Systematyzacja wartości prawnych wokół sprawiedliwości

Prof. M. Isabel Garrido Gómez

Uniwersytet w Alcalá de Henares

Abstrakt w języku polskim: Niniejszy artykuł podkreśla centralne znaczenie sprawiedliwości, traktowanej jako wartość nadrzędna, która globalizuje i systematyzuje wszystkie pozostałe. Analizie poddano w szczególności jej relację z takimi wartościami jak: bezpieczeństwo prawne, wolność oraz równość. Z tego punktu widzenia staje się jasne, że wynikająca z tego systematyzacja zależy od typu ustroju aktualnie obowiązującego w danym państwie. Jest to powiązane z zagadnieniem różnych sposobów rozumienia sprawiedliwości i oceny relacji sprawiedliwość-obowiązywanie w zależności od przyjętych definicji. Podobnie, sposoby rozumienia relacji sprawiedliwość-prawo są uzależnione od przyjętej w danym przypadku koncepcji prawa. Wreszcie stwierdza się, że podmioty stosujące prawo są powołane do wymierzania sprawiedliwości w reżimie komplementarnym, przy czym bezpieczeństwo prawne służy umacnianiu takich wartości jak wolność oraz równość. [tłumaczenie Redakcja]

Słowa kluczowe: systematyzacja, wartości prawne, sprawiedliwość, komplementarność wartości, podmioty prawne.

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(28)/2021, s. 39-53

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.3.39

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 429

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Identyfikowanie czynności konwencjonalnych w prawie jako proces rozpoznawania ich sensu – wstęp do problematyki

Dr Karolina Gmerek

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Refleksja nad sensem czynności konwencjonalnych od początku towarzyszy ogólnoteoretycznym rozważaniom dotyczącym czynności konwencjonalnych w prawie. Dyskusję we wskazanym zakresie z jednej strony można uznać za rozwiniętą i wielowątkową, z drugiej zaś za wciąż otwartą. Niniejsze opracowanie jest głosem w tej dyskusji, a jego głównym celem jest wstępne opracowanie problematyki identyfikowania czynności konwencjonalnych w prawie. W pierwszej kolejności w artykule omówiono sposoby pojmowania sensu czynności konwencjonalnych w literaturze teoretycznoprawnej, zwracając szczególną uwagę na relacje pomiędzy proponowanymi w literaturze definicjami terminu „czynność konwencjonalna” a pojmowaniem sensu tego typu czynności. W dalszej kolejności rozwinięto zagadnienie poziomów sensu czynności konwencjonalnych w prawie oraz przedstawiono zarys problematyki związanej z procesem identyfikowania czynności konwencjonalnych w prawie, rozumianym jako proces rozpoznawania ich sensu. Szczególną uwagę zwrócono na relację pomiędzy sposobem definiowania terminu „czynność konwencjonalna”, a procesem jej identyfikowania tego typu czynności. Nadanie tej relacji odpowiedniej doniosłości pozwala bowiem m.in. na ugruntowanie problematyki identyfikowania czynności konwencjonalnych w obrębie koncepcji czynności konwencjonalnych w prawie. Skupienie uwagi na kwestii identyfikowania czynności konwencjonalnych (w prawie) „otwiera” koncepcję na takie zagadnienia, które dotychczas nie były w niej przedmiotem systematycznych rozważań.

Słowa kluczowe: czynności konwencjonalne, czynności konwencjonalne w prawie, sens czynności konwencjonalnych w prawie, identyfikowanie czynności konwencjonalnych w prawie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(28)/2021, s. 54-68

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.3.54

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 499

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.