Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Konstytucyjne klauzule generalne – między konstrukcją legislacyjną a jej implementacją

Prof. dr hab. Leszek Leszczyński

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Abstrakt w języku polskim: Opracowanie ma na celu prezentację i teoretycznoprawną analizę generalnych klauzul odsyłających, które jako konstrukcja normatywna formułowane są także w przepisach prawa konstytucyjnego. W ramach tych analiz obok zagadnień pojęciowych, przedstawione są konstrukcje występujące w trzech polskich Konstytucjach XX wieku (z 1921 r., z 1935 r., z 1952 r.) tworzone w różnych warunkach ustrojowych. Wszystkie one były raczej powściągliwe co do liczby odesłań pozaprawnych, chociaż Konstytucja z 1952 r. dokładała do tej praktyki zideologizowany język tekstu prawnego. Nie da się to porównać zarówno w kontekście liczby klauzul oraz szerokości odsyłania  z Konstytucją z 1997 r.  Zasadnicze części opracowania obejmują językową, normatywną i systematyzacyjną analizę odesłań zawartych w Konstytucji RP oraz wskazanie ich skutków implementacyjnych. Finalnie prowadzi to do określenia wybranych aspektów tytułowej relacji między tworzeniem i stosowaniem konstytucyjnych klauzul odsyłających.

Słowa kluczowe: klauzule generalne, konstrukcja legislacyjna, tworzenie a stosowanie klauzul

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(30)/2022, s. 44-54

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.1.44

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 450

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Ochrona praw podstawowych jako argument w sporze o legitymizację sądowej kontroli konstytucyjności prawa – zarys problematyki

Prof. UMK dr hab. Aleksandra Kustra-Rogatka

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Dynamiczny rozwój sądowej kontroli konstytucyjności prawa w drugiej połowie XX wieku, znajduje swoje odbicie we współczesnych teoriach legitymizacji judicial review. Wychodzą one poza pierwotną oś sporu, którą kształtował tzw. dylemat kontrwiększościowy i stają się często bardziej zniuansowane. Poza argumentami związanymi z koncepcjami współpracy międzyinstytucjonalnej oraz rozliczalności władzy coraz większego znaczenia nabierają również argumenty związane z ochroną praw podstawowych i oparte na ich tzw. rights-based theories of judicial review.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie zarysu bogatej problematyki  związanej z ochroną praw podstawowych rozpatrywaną jako argument w sporze o legitymizację sądowej kontroli konstytucyjności prawa. W opracowaniu zostały przedstawione wybrane zagadnienia, które wpływają na obecny stan dyskursu dotyczącego legitymizacji sądów konstytucyjnych. Są to kwestie: pojęcia i form sądowej kontroli konstytucyjności; typów argumentów stosowanych w analizowanym sporze; powiązania zagadnienia ochrony praw podstawowych z określoną koncepcją demokracji oraz kontroli konstytucyjności decyzji ustawodawczych dotyczących gwarancji tzw. praw pozytywnych.

Słowa kluczowe: Sądownictwo konstytucyjne, prawa podstawowe, demokracja, prawa pozytywne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(30)/2022, s. 33-43

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.1.33

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 435

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Wprowadzenie do zagadnienia posłuszeństwa konstytucyjnego

Szymon A. Gasz, Marek P. Kaczmarczyk

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Czas zmian zachodzących w porządku konstytucyjnym, zarówno tych konstytucyjnych jak i tych prowadzonych metodą faktów dokonanych, stanowi niewątpliwie ciekawą okazję do pogłębionych analiz. Analizy te czynione mogą być z różnych perspektyw. Autorzy skupiają się na trzech podstawowych perspektywach – prawnej, filozoficznej i politologicznej po to, aby zbadać zjawisko, które określają mianem posłuszeństwa konstytucyjnego. Ograniczone ramy tekstu pozwalają jedynie na wprowadzenie do rzeczonego zagadnienia. W niniejszym tekście Autorzy wskażą na podstawowe kategorie dotyczące posłuszeństwa konstytucyjnego, zastanowią się nad wymiarami tego posłuszeństwa i spróbują zaproponować rozwiązanie zagadki przyszłości polskiego konstytucjonalizmu. Cała analiza nawiązuje wielokrotnie do kategorii socjologicznych i poniekąd psychologicznych, gdyż posłuszeństwo konstytucyjne jest przede wszystkim właściwą postawą obywatelską i relacją, której świadomość częstokroć odkrywa się dopiero w kryzysowym momencie.

Słowa kluczowe: Konstytucja, konstytucjonalizm, posłuszeństwo konstytucyjne, kryzys konstytucyjny, interpretacja prawa, społeczeństwo obywatelskie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(30)/2022, s. 17-32

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.1.17

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 432

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Polskie spory między populistycznym a prawnym konstytucjonalizmem wobec refleksyjności konstytucji

Dr hab. Maciej Pichlak

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu analizę konstytucjonalizmu prawnego oraz konstytucjonalizmu populistycznego, jako dwóch dominujących stanowisk ideowych w dyskursie konstytucyjnym ostatnich dekad. Analiza jest prowadzona w kontekście polskiego kryzysu konstytucyjnego państwa prawa oraz z perspektywy filozofii refleksyjności. Takie podejście teoretyczne i metodologiczne pozwala wykazać, że dwa omawiane stanowiska – mimo zachodzących między nimi różnic – podzielają wspólne błędne założenia dotyczące relacji prawa, demokracji i praktyki konstytucyjnej. Oba bowiem dążą do ukształtowania tej praktyki na sposób zamknięty i monologiczny, poddany jednemu partykularnemu typowi racjonalności. Dla konstytucjonalizmu prawnego będzie to racjonalność jurydyczna, zaś dla jego populistycznego odpowiednika – racjonalność polityczna. Ten wspólny błąd sprawia, że trwający między nimi spór okazuje się jałowy. Alternatywą jest takie podejście do konstytucjonalizmu, które będzie uwzględniać zasadniczą refleksyjność praktyki konstytucyjnej (rozumianej jako praktyka tworzenia, stosowania i interpretowania konstytucji oraz publicznego debatowania o tym akcie). Zgodnie z ogólną charakterystyką refleksyjności, praktyka konstytucyjna przedstawia się wtedy jako proces otwarty, pluralistyczny i pośredniczący między różnymi społecznymi punktami widzenia. Taka alternatywa okazuje się istotna nie tylko w odniesieniu do polskich sporów konstytucyjnych, ale także w szerszym kontekście współczesnego kryzysu liberalno-demokratycznych porządków konstytucyjnych.

Słowa kluczowe: konstytucjonalizm prawny, konstytucjonalizm populistyczny, konstytucjonalizm refleksyjny, refleksyjność, refleksyjność prawa, kryzys konstytucyjny, kryzys państwa prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(30)/2022, s. 63-73

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.1.63

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 448

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha

Bartosz Szyler

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest analiza pojęcia antynomii idei prawa, które stanowi element siatki pojęciowej filozofii Gustawa Radbrucha. W pierwszej części artykułu analizuję najbardziej szczegółową eksplikację tego pojęcia, którą G. Radbruch zawarł we fragmencie Filozofii Prawa. Wskazuję jakie elementy składają się zdaniem G. Radbrucha na ideę prawa oraz jakie są jego zdaniem źródła ich antynomiczności. Drugą część artykułu poświęcam na ogólną rekonstrukcję pojęcia antynomii poprzez odwołanie do wykorzystanie tego pojęcia w historii filozofii i logiki, a szczególności do jednego z najważniejszych filozoficznych zastosowań antynomii w Krytyce czystego rozumu Immanuela Kanta. Przeprowadzona analiza pozwala na dostrzeżenie specyfiki pojęcia antynomii, którym posługuje się G. Radbruch i dostrzeżenie jego odmienności w porównaniu do antynomii kantowskich. Spojrzenie na antynomie idei prawa z szerszej perspektywy filozoficznej pozwala na krytykę niedoskonałości siatki pojęciowej przyjmowanej przez G. Radbrucha i niezależne od dotychczas występujących w literaturze uzasadnienie ich reinterpretacji.

Słowa kluczowe: Radbruch, Kant, filozofia prawa, antynomie, sprawiedliwość

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 82-90

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.82

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 688

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Od Tischnerowskiej krytyki rozumienia pracy w marksizmie do apoteozy pracy jako dialogu

Mgr Michał Stachurski

Uniwersytet Opolski

Abstrakt w języku polskim: Filozofia jako dziedzina, która szuka odpowiedzi na różnego rodzaju pytania również nie pomija wątku związanego z ludzką pracą i techniką. Zazwyczaj refleksja na umieszczana jest na dwóch osiach: ekonomicznej i etycznej. Pytania te są narzędziem do tego, aby spróbować w sposób jak najbardziej precyzyjny określić wartość ludzkiej pracy , także w ramach ujęcia aksjologii. Wątek pracy i jej znaczenia w życiu człowieka podejmuje również Józef Tischner. Jest zaliczany jako przedstawiciel takich nurtów jak: filozofia spotkania , czy personalizm. Celem tego artykułu jest wskazanie, czym jest praca w myśli Józefa Tischnera, jakie są jej cele oraz w jaki sposób Józef Tischner charakteryzował „człowieka pracy” w ramach filozofii dialogu, a także pewna interpretacja myśli tischnerowskiej w kontekście współczesnej filozofii egzystencjalnej oraz etyki społecznej.

Słowa kluczowe: praca, Tischner, dialog, egzystencjalizm, etyka społeczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 71-81

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.71

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 615

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Mądrość chińskich aforyzmów. Kilka uwag o filozofii prawa karnego pomiędzy chińskimi a europejskimi rudymentariami

Dr Tomasz Snarski

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł stanowi szkic z filozofii prawa karnego poświęcony pojęciu i znaczeniu chińskich aforyzmów w studiach nad prawem, a także w nauczaniu prawa. Autor przybliża pojęcie chińskiego aforyzmu (mądrości, sentencji, myśli), zestawiając je z tradycyjnie rozpowszechnionymi w kulturze prawnej i prawniczej sentencjami łacińskimi. Przegląda także wybrane aforyzmy chińskie porównując je z niektórymi współczesnymi ideami, koncepcjami czy zasadami polskiego prawa karnego. Autor opowiada się także za szerszym wykorzystaniem chińskich aforyzmów w dyskusjach nad współczesnymi poglądami dotyczącymi podstawowych instytucji prawa karnego, traktując je jako narzędzie poszerzające zakres refleksji nad treścią paradygmatów, a być może nawet umożliwiające ich reinterpretację.

Słowa kluczowe: sentencje prawnicze, aforyzmy prawnicze, chińskie aforyzmy, filozofia prawa karnego, koncepcje prawa karnego, idee prawa karnego, zasady prawa karnego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 58-70

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.58

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 723

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm

Prof. dr Stanley L. Paulson

Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis
Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii

Abstrakt w języku polskim: W swoim pierwszym traktacie z zakresu teorii prawa, Hauptprobleme der Staatsrechtslehre (1911), Hans Kelsen stara się przekształcić teorię norm prawnych w taki sposób, aby wyeliminować z niej imperatyw, wraz z tym, co Kelsen postrzega jako jego moralne konotacje. Rezultat, teoria sankcji Kelsena, nie jest w pełni udany. Pozostawia on imperatyw w stosunku do urzędników prawnych wraz z obowiązkiem stosowania sankcji nałożonym na urzędników. W latach trzydziestych Kelsen powraca do tej kwestii, radykalnie przekształcając teorię norm prawnych, wprowadzając upoważnienie jako podstawową modalność, a obowiązek jedynie jako pochodną. Pogląd ten dominuje w drugim wydaniu Reine Rechtslehre (1960). [tłumaczenie: Redakcja]

Słowa kluczowe: Julius Binder, Karl Binding, Hans Kelsen, Adolf Julius Merkl, upoważnienie, imperatyw, teoria norm prawnych, obowiązek, teoria sankcji, Stufenbau

Język artykułu: polski [tłumaczenie: prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki]

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 5-17

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 950

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Koncepcja „natury rzeczy” w metodzie „konstrukcji prawniczej” Gustawa Radbrucha a założenia pozytywizmu prawniczego

Mgr Zuzanna Krzykalska

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W pracy Natur der Sache als juristishe Denkform Gustaw Radbruch rozwija koncepcję natury rzeczy jako obiektywnej istoty tkwiącej w rzeczywistości społecznej, która stanowi podstawę prawniczego konstruowania instytucji prawnych. Przedmiotem pracy jest obrona koncepcji natury rzeczy w teorii prawniczej konstrukcji G. Radbrucha przed zarzutami o sprzeczność tej koncepcji z 1) założeniem o relatywizmie wartości oraz 2) założeniem o ontologicznej odrębności powinności i bytu. Dowód na zgodność koncepcji natury rzeczy z dwoma założeniami pozytywizmu prawnego opiera się po pierwsze na rozróżnieniu między pojęciami obiektywności ontologicznej oraz epistemicznej. Po drugie uściślone jest rozumienie terminu „natura” jako odnoszącego się do cech istotnych przedmiotu, a nie do jego naturalnego pochodzenia. Uwzględniwszy odpowiednie rozumienie tych pojęć można zrekonstruować teorię Radbrucha jako wersję esencjalizmu w kwestii doniosłych prawnie artefaktów społecznych, która nie implikuje żadnych prawnonaturalnych zobowiązań.

Słowa kluczowe: Gustaw Radbruch, natura rzeczy, konstrukcja prawnicza, ontologia prawa, instytucja prawna, prawo jako artefakt

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 45-57

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.45

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 743

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Międzynarodowa Konferencja Naukowa Professionalization of the Profession of Mediator: Current State and Perspectives of Changes in the Legal Systems of Poland and Ukraine, Lublin–Łuck–Odessa, 20 maja 2021 r.

Dr Paweł Kłos

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 91-92

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.91

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 315

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ