Archiwum Filozofii Prawai Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl

Elementy hermeneutyczne w derywacyjnym modelu wykładni prawa

Dr Jędrzej Janicki

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wskazanie możliwości ujmowania derywacyjnej teorii wykładni prawa jako teorii o charakterze hermeneutycznym. Dla potrzeb zrealizowania tego celu wyodrębniam pięć elementów, które odnaleźć można zarówno w derywacyjnym modelu wykładni prawa, jak i w hermeneutycznym sposobie myślenia. Te elementy to: 1) określony sposób ujmowania dowolności interpretowania wytworów kultury, 2) językowość rozumienia, 3) historyczność rozumienia, 4) kolistość (cyrkularność) rozumienia, 5) problem przedrozumienia. W treści artykułu staram się wykazać, że w ramach derywacyjnego modelu wykładni prawa odnaleźć można owe pięć elementów hermeneutycznych. Celem artykułu nie jest jednoznaczne przesądzenie o tym, czy derywacyjny model wykładni prawa to model o charakterze hermeneutycznym (wymagałoby to skonstruowania precyzyjnej definicji hermeneutyki, czego w tym artykule się nie podejmuję), a jedynie wskazanie na pewne elementy tej teorii interpretacji, które odnaleźć można również w myśleniu hermeneutycznym. 

Słowa kluczowe: derywacyjny model wykładni prawa, hermeneutyka, cyrkularność rozumienia, historyczność rozumienia, problem przedrozumienia 

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 48-59

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.48

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 321

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Beata Polanowska-Sygulska, Harmonia i dysonans. Wokół rozmów z oksfordzkimi filozofami – uwagi o książce

Prof. dr hab. Andrzej Bator

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Tekst jest esejem o książce Beaty Polanowskiej-Sygulskiej Harmonia i dysonans. Wokół rozmów z filozofami oksfordzkimi. Esej zawiera uwagi o kontekście społecznym i politycznym w którym powstawały poszczególne fragmenty książki, o specyfice stylu pisarskiego autorki oraz wyjątkowym charakterze źródeł z których autorka pozyskiwała swoją wiedzę o oksfordzkich filozofach. Z prezentowanych w książce filozofów w tekście niniejszym postanowiłem skupić swoją uwagę tylko na wybranych postaciach: I. Berlinie, L. Kołakowskim oraz J. Grayu. O wyborze dwóch pierwszych zdecydował fenomen problemowej zbieżności zainteresowań obu filozofów. To właśnie podejmowane przez Berlina i Kołakowskiego dylematy etyczne stały się wiodącą ideą całej książki, a nadto wyzwaniem, którego aktualność współcześnie odczuwamy w sposób wyjątkowy (np. kontekst wojny w Ukrainie). W eseju formułuję również pewne krytyczne uwagi gdy chodzi o ocenę autorki teoretycznego ugruntowania filozofii L. Kołakowskiego. We fragmentach poświęconych J. Grayowi i jego Kociej filozofii – zgadzając się krytyczną oceną autorki zarysowanej tam postawy filozoficznej i społecznej – próbuję dodatkowo wskazać na jej destrukcyjny wpływ na filozofię prawa. Rozsądną alternatywą dla etycznego i prawniczego nihilizmu Graya może być właśnie nurt pluralizmu wartości Berlina-Kołakowskiego oraz dostrzegana przez obu filozofów możliwość „pragmatycznej równowagi”, której przykładów dostarczać może nurt Comprehesive Law Movement.

Słowa kluczowe: filozofowie oksfordzcy, harmonia i dysonans, pluralizm wartości, agonizm, holizm prawniczy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 5-18

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 325

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa

Mgr Paweł T. SKOCZYKŁODA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu komparycję procesu wykładni prawa z interpretacją Pisma Świętego. Opracowanie koncentruje się na zagadnieniu podejścia interpretacyjnego przyjętego na gruncie interpretacji w obu wymienionych gałęziach nauki. Odpowiednie podejście interpretacyjne przesądza o znaczeniu tekstu, co presuponuje właściwą jego interpretację. W ramach opracowania została podjęta analiza doktrynalnych założeń interpretacyjnych leżąca u podstaw procesu interpretacji prawa. Następnie zostaje ukazane, jaka koncepcja wykładni świętego tekstu znajduje uznanie w hermeneutyce biblijnej. Okazuje się, że pomimo tego, iż prawo, jak i Biblia w sposób oczywisty różnią się od siebie, to jednak zarówno teoria prawa jak i hermeneutyka biblijna wypracowały i w zdecydowanej mierze oparły się na tej samej koncepcji wykładni – na intencjonalizmie, utożsamiającym znaczenie wypowiedzi z jej znaczeniem zamierzonym przez autora enuncjacji. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie wniosku ogólnego, że jedynie intencjonalizm pozwala odkryć pełny i właściwy sens analizowanej wypowiedzi.

Słowa kluczowe: interpretacja, wykładnia prawa, egzegeza, Pismo Święte, intencjonalizm, tekstualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 98-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.98

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 373

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Statystyczny obraz trudności prawa

Mgr Mikołaj RYŚKIEWICZ

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim:  Nie jest tajemnicą niezrozumiałość prawa, lecz niewystarczająco zgłębiona pozostawała głębia tej niezrozumiałości. W dotychczasowych badaniach aspektami ilościowymi wspierano się pobieżnie albo bez wniknięcia w ich metodę. Praca ta ma na celu rozbudować instrumentarium analizy języka prawnego pod kątem zrozumiałości prawa i zademonstrować wyniki użycia tych narzędzi. Do badania wybrano kilkadziesiąt polskich ustaw, które w całości przetworzono i przeanalizowano przy użyciu aplikacji Jasnopis. Wyniki zostały następnie poddane weryfikacji i analizie osadzonej w kontekście badań językoznawczych i społecznych. Analizy: 1) potwierdzają głęboką niezrozumiałość języka prawnego niezależnie od używanego miernika; 2) kwantyfikują tę niezrozumiałość względem polszczyzny powszechnej dając obraz oddalenia języka prawnego od rzeczywistości; 3) wskazują na swoistość wewnętrzną języka prawnego objawiającą się zróżnicowaniem parametrów dotyczących zrozumiałości i morfologicznych w zależności od gałęzi prawa; 4) dostrzegają potencjał w badaniu języka prawnego wskaźnikami innymi niż powszechnie używane. Badania otwierają pole do szerszej niż dotąd dyskusji na temat jakości komunikacyjnej ustawodawstwa, a dzięki kontekstowi polszczyzny powszechnej pomagają zarysować istotne społecznie konsekwencje w postaci alienacji językowej odbiorców prawa.

Słowa kluczowe: język prawny, niezrozumiałość prawa, nominalność stylu, juryslingwistyka

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 79-97.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 404

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zagadnienie istnienia norm

Prof. dr hab. Wojciech PATRYAS

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: W pierwszej kolejności przedmiotem rozważań są normy pojmowane jako wyrażenia–typy. Taka norma istnieje, ponieważ jej cudzysłowowe imię własne nie jest nazwą pustą. To znaczy , że norma ta należy do uniwersum odpowiedniego metajęzyka. Innymi słowy, owa norma jest wartością zmiennej związanej tego języka. W ten sposób istnieją nie tylko normy pojmowane jako wyrażenia–typy, ale także normy pojmowane jako wyrażenia–egzemplarze, normy pojmowane jako znaczenia wyrażeń oraz normy pojmowane jako pary uporządkowane. Ponadto, normy pojmowane jako wyrażenia–egzemplarze istnieją też czasoprzestrzennie, bo są rzeczami. Natomiast ani normy pojmowane jako wyrażenia–typy, ani normy pojmowane jako znaczenia wyrażeń, ani normy pojmowane jako pary uporządkowane nie istnieją w czasie lub w przestrzeni, gdyż są abstrakcyjnymi bytami. W dodatku żadna norma nie istnieje intencjonalnie.

Słowa kluczowe: norma, istnieć, istnieć czasoprzestrzennie, istnieć intencjonalnie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 68-78.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.68

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 346

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Małżeństwa wyłącznie religijne w orzecznictwie polskich sądów powszechnych – jakościowa analiza treści uzasadnień sądowych opublikowanych online

Mgr Anna JUZASZEK

Szkoła Doktorska Nauk Społecznych, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: W niektórych krajach zachodnioeuropejskich obserwujemy od kilku lat wzmożoną debatę dotyczącą związków, które zostały zawarte jedynie w oparciu o religijną ceremonię i zwane są małżeństwami wyłącznie religijnymi (religious-only marriages). Dla prawa państwowego tacy religijni małżonkowie są zazwyczaj wyłącznie konkubentami, co rodzi pewne ograniczenia w zakresie ich praw i obowiązków w porównaniu do osób pozostających w małżeństwach uznawanych przez prawo państwowe. W Polsce ta dyskusja nie jest prowadzona. Nie mamy również żadnych danych na temat tego, czy Polacy wchodzą w takie relacje. Podstawowym zamierzeniem niniejszego artykuł jest chociaż w niewielkim stopniu uzupełnienie tej luki i rozpoczęcie dyskusji. By je zrealizować zostały przeprowadzone eksploracyjne badania dostępnych online uzasadnień sądowych, w których znajdowała się wzmianka o tym, że para przebywała w małżeństwie wyłącznie religijnym. Wybrane uzasadnienia zostały poddane jakościowej analizie treści przy zastosowaniu oprogramowania MAXQDA, by zrekonstruować podejście do tego typu relacji ze strony sędziów oraz pozostałych uczestników postępowania. Dodatkowym celem artykułu było również zwrócenie uwagi na problemy prawne z jakimi mogą się borykać małżonkowie wyłącznie wyznaniowi i rozważenie potencjalnych rozwiązań w tym zakresie. Badania pokazały, że omawiane małżeństwa nie budziły konsternacji ani negatywnego nastawienia w analizowanych sprawach. Wręcz przeciwnie zarówno sędziowie, jak i uczestniczy postępowania nie kwestionowali, co do zasady, istotności, głębi i trwałości więzów rodzinnych, jakie tworzą małżeństwa wyłącznie religijne. Nie ma to jednak odzwierciedlenia w obecnym prawie, które różnicuje prawa i obowiązki osób w bliskich związkach w zależności od tego, czy doszło do małżeństwa cywilnego, niejednokrotnie nie zwracając uwagi na to jak wygląda ich faktyczna relacja.

Słowa kluczowe: małżeństwa, małżeństwa wyłącznie religijne, jakościowa analiza treści, uzasadnienia sądowe

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 54-67.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.54

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 343

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zarys konstytucjonalizmu populistycznego

Mgr Jakub HUDSKÝ

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie założeń konstytucjonalizmu populistycznego wobec niegasnącego poparcia dla ugrupowań populistycznych i związanych z nimi przekonań, skutkującego nieodwracalnymi zmianami w postrzeganiu demokratycznej rzeczywistości. Punktem wyjścia jest próba uchwycenia istoty zjawiska populizmu i opisania jego elementarnych cech. Populizm często definiuje się w opozycji do myśli liberalnej i jest analizowany w dwóch płaszczyznach – ideologicznej i pragmatycznej. Analiza obu wspomnianych elementów pozwala na wskazanie politycznego konceptu demokracji populistycznej, którego zrealizowanie stanowi cel populistów dochodzących do władzy. Założenia demokracji populistycznej opierają się na urzeczywistnieniu nieskrępowanej i aktualnej woli ludu; koncepcja ta jednocześnie postrzega rzeczywistość w agonistyczny sposób – zdaje ona sobie sprawię z koniecznej polityczności wszystkich elementów przestrzeni publicznej, która stanowi arenę dla nieustannie ścierających się przeciwstawnych interesów. Powyższe tezy tworzą perspektywę, przez którą należy analizować konstytucjonalizm populistyczny. Nie ulega wątpliwości, że jego punktem wyjścia będzie realizacja populistycznych przekonań i założeń demokracji populistycznej. Populistyczny dyskurs konstytucjonalny w dążeniu do urzeczywistnienia woli ludu nie odrzuca jednak dotychczas obowiązujących instytucji liberalnych. Przeciwnie, korzysta z dotychczasowego dorobku konstytucjonalizmu i dąży do jego przekształcenia w taki sposób, aby – przynajmniej w założeniach – wola ludu mogła zostać realizowana w możliwie nieograniczony sposób. Końcowa część rozważań dotyczy podejścia populizmu do władzy konstytuującej, tj. władzy, która umożliwia tworzenie i zmianę konstytucji. Mogłoby się wydawać, że „zalegalizowanie” władzy konstytuującej (np. w postaci mandatu imperatywnego lub referendów powszechnych) doprowadzi do poszerzenia władzy ludu, populiści jednak zdają się nie podzielać tego stanowiska. Zwracają oni bowiem uwagę, że ustanowienie procedury, która umożliwia dodatkowe wyrażanie woli obywateli w istocie krępuje ich ruchy. Formalne ograniczenia (np. minimalna wymagana ilość podpisów) może bowiem często niweczyć ludową inicjatywę.

Słowa kluczowe: konstytucjonalizm populistyczny, populizm, prawo, illiberalizm, władza konstytuująca

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 40-53.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.40

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 362

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

O pochodzeniu dóbr prawnych w liberalnym systemie prawa karnego – uwagi wstępne

Dr Ewa GRZĘDA

Instytut Prawa, Ekonomii i Administracji Uniwersytetu im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Dr Maciej JUZASZEK

Centrum Edukacji Prawniczej i Teorii Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego

Abstrakt w języku polskim: Artykuł stara się odpowiedzieć na filozoficznoprawny problem leżący u podstaw kontynentalnych teorii kryminalizacji, tj. jakie racje stoją za ustanowieniem przez ustawodawcę określonego katalogu dóbr chronionych przez prawo. By odpowiedzieć na to pytanie, autorzy wpierw zarysowują to, co charakteryzuje kontynentalne teorie kryminalizacji (w opozycji do anglosaskich), a następnie prezentują dwa podstawowe typy teorii uzasadniających wybór przez prawodawcę dóbr prawnych: systemowo-inherentne i systemowo-transcendentne. W ramach typu systemowo-transcendentnego autorzy wyróżniają trzy potencjalne teorie: systemowo-transcendentną koncepcję społeczną, systemowo-transcendentną koncepcję moralistyczną i systemowo-transcendentną koncepcję dezintegracyjną. Przeciw każdej z nich znajdują jednak poważne argumenty dyskwalifikujące, co sprawia, że ostatecznie opowiadają się za tym, iż odpowiedzi na postawione wyżej pytanie badawcze należy szukać pośród koncepcji systemowo-immamentnych.

Słowa kluczowe: dobra prawne, kryminalizacja, filozofia prawa karnego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 27-39.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.27

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 272

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

O różnym pojmowaniu intencji prawodawcy w dyskursie anglosaskim – analiza poglądów Stanleya Fisha, Larry’ego Alexandra, Jeffreya Goldsworthy’ego, Richarda Ekinsa oraz Victorii Nourse

Mgr Paweł A. BOIKE

Interdyscyplinarna Szkoła Doktorska Nauk Społecznych Rerum Socialium,
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Abstrakt w języku polskim: Intencja prawodawcy jako konstytutywne pojęcie dla intencjonalizmu bywa bardzo różnie rozumiane przez przedstawicieli tego nurtu i nie tylko przez nich. Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi pojmowania intencji przez pięcioro autorów: Stanleya Fisha, Larry’ego Alexandra, Jeffreya Goldsworthy, Richarda Ekinsa oraz Victorię Nourse, a także przeprowadzenie analizy porównawczej ich poglądów. Wiąże się to ze stosowaniem metody teoretycznej polegającej na opisie koncepcji i próbie ich porównania. W świetle poczynionych ustaleń należy podkreślić, że poglądy V. Nourse wpisują się raczej w założenia purpozywizmu niż intencjonalizmu. Stanley Fish oraz Larry Alexander reprezentują radykalną odmianę intencjonalizmu – na gruncie której ze względu na radykalne założenia ontologiczne nie jest możliwe zbudowanie na metody interpretacji mogącej znaleźć zastosowanie w praktyce. Inaczej jest w przypadku Jeffreya Goldsworthy oraz Richarda Ekinsa, którzy przyjmują założenie o tym, że prawodawca działa zgodnie ze ,,zwykłym zdrowym rozsądkiem”.

Słowa kluczowe: wykładnia, intencja, intencjonalizm, purpozywizm, oryginalizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 15-26.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.15

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 297

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ