Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

Kariera uczonego i tworzenie idei w warunkach fundamentalnych zmian strukturalnych. O Leonie Petrażyckim raz jeszcze

Dr Hanna Dębska

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: W artykule proponuje się podejście do naukowej biografii z perspektywy projektu naukowego Pierre’a Bourdieu. Wybór Leona Petrażyckiego (1867-1931), filozofa i socjologa prawa, nie bez przesady rzec: w Polsce ikony ogólnych nauk o prawie, podyktowany jest faktem, iż jego trajektoria daje wgląd w ciekawe procesy zachodzące w polu naukowym, a nawet szerzej, społecznym, na przełomie wieków aż do lat 30. wieku XX. Jest więc Petrażycki „szczególnym przypadkiem tego co możliwe”, czyli niejako „produktem” epoki, naznaczonej wprawdzie silnymi podziałami geopolitycznymi, które korespondowały z nierównym przepływami idei między narodowymi polami naukowymi, ale jednocześnie charakteryzującej się wysoką płynnością granic pól społecznych, pomiędzy którymi (do pewnego momentu) sprawnie się porusza (nauka, publicystyka, polityka). Jest również ciekawa badawczo, gdyż ujawnia wpływ struktur społecznych na zajmowanie pozycji naukowej i stanowiska dyskursu, a także ukazuje sposoby sublimacji porażki. Artykuł stanowi więc uzupełnienie dotychczasowych perspektyw, jak również ma charakter programowy, w tym sensie, że posłużyć może jako inspiracja dla  podobnych przedsięwzięć w przyszłości. 

Słowa kluczowe: filozofia prawa, socjologia prawa, Leon Petrażycki, Pierre Bourdieu, kapitał naukowy, trajektoria biograficzna, teoria pola naukowego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 19-33

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.19

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 327

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Zmiany w powłoce kultury prawnej na przykładzie zdalnych rozpraw – szkic problemu

Prof. dr hab. Jolanta Jabłońska-Bonca

Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykazanie, że nowa forma („powłoka”) kultury prawnej w sądzie, która obecnie kształtuje się na rozprawach zdalnych (czyli rozprawach odbywających się pośrednictwem urządzeń elektronicznych z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku) ma wpływ na działanie prawnych i pozaprawnych zasad postępowania sądowego. W pracy wykorzystano niektóre wyniki empirycznych badań cywilnych rozpraw zdalnych w Polsce (metoda obserwacji uczestniczącej).

Słowa kluczowe: powłoka kultury prawnej, kultura sądowa, zdalne rozprawy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 34-47

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.34

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 275

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Analiza rozłożenia praw i obowiązków we wspólnotach w świetle złożonej korelacji kompensującej

Dr hab. Andrzej Stoiński

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Abstrakt w języku polskim: W tekście badany jest rozkład uprawnień i obowiązków sprawiedliwości u podmiotów nierównorzędnych w ich wzajemnych relacjach we wspólnotach. Analizy prowadzone są w perspektywie złożonej korelacji kompensującej będącej dikaiologiczną modyfikacją Hohfeldiańskiego modelu korelacji prawnych. Pierwsza teza artykułu głosi, że koniecznym warunkiem sprawiedliwości, w relacjach we wspólnotach, będzie ułożenie praw i obowiązków podmiotów zgodne ze schematem korelacji kompensującej. Teza druga mówi, że zwiększeniu welfarystycznych praw pozytywnych niektórych obywateli towarzyszy wzrost praw rządu. Propozycje te skonfrontowano z obrazem uprawnień i obowiązków we wspólnocie rodzinnej i politycznej. U podmiotów w stosunkach rodzinnych oraz w niektórych relacjach we wspólnocie politycznej można dostrzec równoważenie się przypisanych im praw i obowiązków. Są jednak także takie interakcje, w których dochodzi do podwojenia obowiązków u jednych podmiotów i uprawnień u innych, a zatem nie odnajdziemy w nich schematu właściwego dla złożonej korelacji kompensującej. W takich przypadkach mamy więc do czynienia z niedostatkami w sferze sprawiedliwości. 

Słowa kluczowe: sprawiedliwość, prawa, obowiązki, wspólnota, Hohfeld, złożona korelacja kompensująca

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 71-82

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.71

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 285

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 jako forma zadośćuczynienia poczuciu społecznej sprawiedliwości

Dr Michał Służalec

Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie

Abstrakt w języku polskim: Artykuł odnosi się do działań Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 w zestawieniu ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. Ma on na celu ustalenie, czy przyjęte w ustawie unormowania stanowią realizację zasady społecznego poczucia sprawiedliwości, jak również, czy zasada ta stanowi argument przemawiający za stosowaniem nowych rozwiązań względem czynów popełnionych przed datą jej obowiązywania. Założenia badawcze wymagały odwołania się do znaczenia społecznego poczucia sprawiedliwości, jak i samej sprawiedliwości w zestawieniu z reakcją (społeczeństwa/państwa) na czyny ludzkie. Wybrany obszar tematyczny nie był dotychczas podejmowany w doktrynie, zaś kontrowersje odnośnie instrumentów przysługujących Komisji winny być zestawione z jej podstawowym założeniem, tj. zadośćuczynieniem społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Artykuł ogranicza się do zestawiania wartości odnośnie sprawiedliwości społecznej w kontekście wybranych kompetencji realizowanych przez Komisję. 

Słowa kluczowe: społeczne poczucie sprawiedliwości, Komisja ds. Pedofilii; Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 60-70

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.60

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 241

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Elementy hermeneutyczne w derywacyjnym modelu wykładni prawa

Dr Jędrzej Janicki

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wskazanie możliwości ujmowania derywacyjnej teorii wykładni prawa jako teorii o charakterze hermeneutycznym. Dla potrzeb zrealizowania tego celu wyodrębniam pięć elementów, które odnaleźć można zarówno w derywacyjnym modelu wykładni prawa, jak i w hermeneutycznym sposobie myślenia. Te elementy to: 1) określony sposób ujmowania dowolności interpretowania wytworów kultury, 2) językowość rozumienia, 3) historyczność rozumienia, 4) kolistość (cyrkularność) rozumienia, 5) problem przedrozumienia. W treści artykułu staram się wykazać, że w ramach derywacyjnego modelu wykładni prawa odnaleźć można owe pięć elementów hermeneutycznych. Celem artykułu nie jest jednoznaczne przesądzenie o tym, czy derywacyjny model wykładni prawa to model o charakterze hermeneutycznym (wymagałoby to skonstruowania precyzyjnej definicji hermeneutyki, czego w tym artykule się nie podejmuję), a jedynie wskazanie na pewne elementy tej teorii interpretacji, które odnaleźć można również w myśleniu hermeneutycznym. 

Słowa kluczowe: derywacyjny model wykładni prawa, hermeneutyka, cyrkularność rozumienia, historyczność rozumienia, problem przedrozumienia 

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 48-59

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.48

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 293

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Beata Polanowska-Sygulska, Harmonia i dysonans. Wokół rozmów z oksfordzkimi filozofami – uwagi o książce

Prof. dr hab. Andrzej Bator

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Tekst jest esejem o książce Beaty Polanowskiej-Sygulskiej Harmonia i dysonans. Wokół rozmów z filozofami oksfordzkimi. Esej zawiera uwagi o kontekście społecznym i politycznym w którym powstawały poszczególne fragmenty książki, o specyfice stylu pisarskiego autorki oraz wyjątkowym charakterze źródeł z których autorka pozyskiwała swoją wiedzę o oksfordzkich filozofach. Z prezentowanych w książce filozofów w tekście niniejszym postanowiłem skupić swoją uwagę tylko na wybranych postaciach: I. Berlinie, L. Kołakowskim oraz J. Grayu. O wyborze dwóch pierwszych zdecydował fenomen problemowej zbieżności zainteresowań obu filozofów. To właśnie podejmowane przez Berlina i Kołakowskiego dylematy etyczne stały się wiodącą ideą całej książki, a nadto wyzwaniem, którego aktualność współcześnie odczuwamy w sposób wyjątkowy (np. kontekst wojny w Ukrainie). W eseju formułuję również pewne krytyczne uwagi gdy chodzi o ocenę autorki teoretycznego ugruntowania filozofii L. Kołakowskiego. We fragmentach poświęconych J. Grayowi i jego Kociej filozofii – zgadzając się krytyczną oceną autorki zarysowanej tam postawy filozoficznej i społecznej – próbuję dodatkowo wskazać na jej destrukcyjny wpływ na filozofię prawa. Rozsądną alternatywą dla etycznego i prawniczego nihilizmu Graya może być właśnie nurt pluralizmu wartości Berlina-Kołakowskiego oraz dostrzegana przez obu filozofów możliwość „pragmatycznej równowagi”, której przykładów dostarczać może nurt Comprehesive Law Movement.

Słowa kluczowe: filozofowie oksfordzcy, harmonia i dysonans, pluralizm wartości, agonizm, holizm prawniczy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(38)/2024, s. 5-18

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.1.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 300

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa

Mgr Paweł T. SKOCZYKŁODA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu komparycję procesu wykładni prawa z interpretacją Pisma Świętego. Opracowanie koncentruje się na zagadnieniu podejścia interpretacyjnego przyjętego na gruncie interpretacji w obu wymienionych gałęziach nauki. Odpowiednie podejście interpretacyjne przesądza o znaczeniu tekstu, co presuponuje właściwą jego interpretację. W ramach opracowania została podjęta analiza doktrynalnych założeń interpretacyjnych leżąca u podstaw procesu interpretacji prawa. Następnie zostaje ukazane, jaka koncepcja wykładni świętego tekstu znajduje uznanie w hermeneutyce biblijnej. Okazuje się, że pomimo tego, iż prawo, jak i Biblia w sposób oczywisty różnią się od siebie, to jednak zarówno teoria prawa jak i hermeneutyka biblijna wypracowały i w zdecydowanej mierze oparły się na tej samej koncepcji wykładni – na intencjonalizmie, utożsamiającym znaczenie wypowiedzi z jej znaczeniem zamierzonym przez autora enuncjacji. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie wniosku ogólnego, że jedynie intencjonalizm pozwala odkryć pełny i właściwy sens analizowanej wypowiedzi.

Słowa kluczowe: interpretacja, wykładnia prawa, egzegeza, Pismo Święte, intencjonalizm, tekstualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 98-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.98

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 336

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Statystyczny obraz trudności prawa

Mgr Mikołaj RYŚKIEWICZ

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim:  Nie jest tajemnicą niezrozumiałość prawa, lecz niewystarczająco zgłębiona pozostawała głębia tej niezrozumiałości. W dotychczasowych badaniach aspektami ilościowymi wspierano się pobieżnie albo bez wniknięcia w ich metodę. Praca ta ma na celu rozbudować instrumentarium analizy języka prawnego pod kątem zrozumiałości prawa i zademonstrować wyniki użycia tych narzędzi. Do badania wybrano kilkadziesiąt polskich ustaw, które w całości przetworzono i przeanalizowano przy użyciu aplikacji Jasnopis. Wyniki zostały następnie poddane weryfikacji i analizie osadzonej w kontekście badań językoznawczych i społecznych. Analizy: 1) potwierdzają głęboką niezrozumiałość języka prawnego niezależnie od używanego miernika; 2) kwantyfikują tę niezrozumiałość względem polszczyzny powszechnej dając obraz oddalenia języka prawnego od rzeczywistości; 3) wskazują na swoistość wewnętrzną języka prawnego objawiającą się zróżnicowaniem parametrów dotyczących zrozumiałości i morfologicznych w zależności od gałęzi prawa; 4) dostrzegają potencjał w badaniu języka prawnego wskaźnikami innymi niż powszechnie używane. Badania otwierają pole do szerszej niż dotąd dyskusji na temat jakości komunikacyjnej ustawodawstwa, a dzięki kontekstowi polszczyzny powszechnej pomagają zarysować istotne społecznie konsekwencje w postaci alienacji językowej odbiorców prawa.

Słowa kluczowe: język prawny, niezrozumiałość prawa, nominalność stylu, juryslingwistyka

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 79-97.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 386

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zagadnienie istnienia norm

Prof. dr hab. Wojciech PATRYAS

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: W pierwszej kolejności przedmiotem rozważań są normy pojmowane jako wyrażenia–typy. Taka norma istnieje, ponieważ jej cudzysłowowe imię własne nie jest nazwą pustą. To znaczy , że norma ta należy do uniwersum odpowiedniego metajęzyka. Innymi słowy, owa norma jest wartością zmiennej związanej tego języka. W ten sposób istnieją nie tylko normy pojmowane jako wyrażenia–typy, ale także normy pojmowane jako wyrażenia–egzemplarze, normy pojmowane jako znaczenia wyrażeń oraz normy pojmowane jako pary uporządkowane. Ponadto, normy pojmowane jako wyrażenia–egzemplarze istnieją też czasoprzestrzennie, bo są rzeczami. Natomiast ani normy pojmowane jako wyrażenia–typy, ani normy pojmowane jako znaczenia wyrażeń, ani normy pojmowane jako pary uporządkowane nie istnieją w czasie lub w przestrzeni, gdyż są abstrakcyjnymi bytami. W dodatku żadna norma nie istnieje intencjonalnie.

Słowa kluczowe: norma, istnieć, istnieć czasoprzestrzennie, istnieć intencjonalnie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 68-78.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.68

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 324

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.