Mgr Wojciech Zomerski
Uniwersytet Wrocławski
Język tekstu: polski
Opublikowano: Numer 1(12)/2016, s. 78-83.
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 349
Wyniki wyszukiwania dla: legal form
Finding legal approaches to dealing with the past after the fall of communism from the perspective of legal theory and comparative law
Dr hab. Christoph-Eric Mecke, prof. UZ
Uniwersytet Zielonogórski
Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza kwestię prawnego karania przestępstw, w szczególności przestępstw przeciwko życiu i wolności, które zostały popełnione w byłych państwach socjalistycznych Europy Środkowej i Wschodniej w imieniu państwa lub przynajmniej za jego milczącą zgodą. Kwestia ta jest omawiana w artykule z perspektywy teorii prawa i prawa porównawczego.
Po wyjaśnieniu pojęcia „zbrodni komunistycznych”, które w krajach takich jak Polska jest nawet pojęciem prawnym obowiązującego prawa, w pierwszej części artykułu przeanalizowano prawnoteoretyczne i prawnofilozoficzne problemy sankcji karnych za masowe naruszenia praw człowieka popełnione pod rządami prawa epoki socjalizmu. Jako prawnoteoretyczne bieguny w tym zakresie, przedstawiono stanowisko Gustawa Radbrucha z jego dwoma słynnymi formułami oraz stanowisko pozytywizmu prawnego Hansa Kelsena. Wskazuje, że w przypadku zbrodni komunistycznych można zastosować tylko pierwszą z dwóch formuł Radbrucha, „formułę niedopuszczalności”.
Perspektywa prawnoporównawcza jest przedmiotem drugiej części artykułu. Pokazuje ona, że spektrum prawa karnego dotyczącego przeszłości komunistycznej po 1989 r. waha się od stosunkowo systematycznego ścigania przynajmniej najpoważniejszych naruszeń praw człowieka, na przykład w przypadku zabójstw na dawnej wewnętrznej granicy Niemiec, do całkowitego zaniechania ścigania przez wymiar sprawiedliwości państw Europy Wschodniej, takich jak Rosja, Białoruś, Gruzja, Bułgaria czy Chorwacja. Tam, gdzie doszło do ścigania karnego, pojawiła się kwestia nie tylko przedawnienia, ale także zasady nulla poena sine lege. Zasada ta, która opiera się na rządach prawa, jest ważna nie tylko w odniesieniu do obowiązywania prawa ustawowego w czasach komunizmu, ale także w odniesieniu do różnych praktyk interpretacyjnych sądów w byłych państwach socjalistycznych [tłumaczenie – Redakcja].
Słowa kluczowe: ocena prawna zbrodni komunistycznych, postsocjalistyczne państwa Europy Środkowo-Wschodniej, pozytywizm prawny Kelsena, dwie formuły Radbrucha, rządy prawa, nulla poena sine lege
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 138-155.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.138
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 206
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Reflexivity and the Codification of Legal Ethics. Remarks on the Basis of Paul Ricoeur’s “Little Ethics” Theory
Dr Marcin Pieniążek
Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego
Abstrakt w języku angielskim: Codes of legal ethics encounter constant waves of criticism. It is pointed out that their disadvantage is, on the one hand, the excessive casuistry, limiting the possibility of taking independent decisions in cases of ethical and professional conflicts, and, on the other hand, the exaggerated declarative character of perfectionist ethical and professional virtues. The gap between the abovementioned perspectives, easily perceived in such codes, results in a dysfunctionality of professional ethics in the actions undertaken by members of the legal profession. The article, apart from the critical-comparative part, includes a proposal of reading and interpreting the content of the codes in a way that transgresses the above opposition. The theoretical basis of the presented position is provided by the concept of “little ethics” formulated by Paul Ricoeur in his work Oneself as Another. The ethical theory developed by Ricoeur combines the elements of Aristotelian ethics of virtues with Kantian ethics of duty. For this reason, it sets a uniform perspective for opposing elements, namely: subordination to the norm of the code and pursuit of ethical and professional self-improvement by legal professionals. The proposed solution belongs to the “reflexive” paradigm of the lawyer’s professional ethics proposed on the basis of Ricoeur’s onto-ethical theory.
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 39-50.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.39
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 696
A Note on Legal Education, Its Specific Features and Related Myths
Prof. dr hab. Małgorzata Król
Uniwersytet Łódzki
Abstrakt w języku angielskim: The question of legal education is recognised as important along various dimensions and thus has been in the focus of attention of numerous distinguished legal scholars and practitioners all over the world. The problem of legal education includes not just methodological issues, but also the issues that are par excellence philosophical in nature. Legal education has a specificity that arises from the nature of law and its complexity, and is related to the personal dimension of this education. The process of education should be organised in such a way that students should be in contact with members of the legal community whose authority, moral and subject matter-related attributes play a vital, formative role in legal education. The author tries to confront the didactics-related reality with ideals and postulates present within this field. Yet, it is revealed that such a reality is hidden below a “thick layer” of myths, which have grown around legal education. These myths blur the real picture of lawyers’ education, creating a kind of legal education mythology. Two types of systemic legal myths are indicated. The first one is built on the paradigm of university legal education. The other type is based on the paradigm of university studies.
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 14-27.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.14
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 638
Chaïm Perelman and Lucie Olbrechts-Tyteca’s Account of Analogy Applied to Law: the Proportional Model of Analogical Legal Reasoning
Dr Maciej Koszowski
Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie
Abstrakt w języku angielskim: In this paper, the author has undertaken an attempt to adjust Chaïm Perelman and Lucie Olbrechts-Tyteca’s conception of analogy to the province of law. He thus sketches out a pertinent scheme of legal analogy based upon the similarity of proportions and indulges in a consideration of the merits and demerits of such a proposition. To this aim, as the proportions that are compared in such an account of analogy, the relations between the facts of the cases and their legal outcomes were chosen: one such outcome already known and one tentatively posited. Finally, however, the author’s analyses lead to the conclusion that despite its considerable theoretical attractiveness and some mystical charm, legal analogy consisting of the comparison of two proportions is either quite similar to orthodox approaches to analogical reasoning in law or too obscure for one to employ it credibly in the legal setting. In consequence, until its proponents have elucidated the workings of proportional analogy in more detail, the potential use of such a form of analogy in the province of law does not seem promising and cannot be recommended.
Język artykułu: angielski
Opublikowano: Numer 2(13)/2016, s. 5-13.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2016.2.5
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 1 754
Gustav Radbruch
Gustav Radbruch (1878–1949) – niemiecki filozof prawa i polityk, jeden z czołowych przedstawicieli neokantyzmu w prawie. Po II wojnie światowej sformułował słynną „formułę Radbrucha”, zgodnie z którą prawo rażąco niesprawiedliwe traci moc obowiązującą – myśl, która do dziś wyznacza jedną z głównych linii sporu między pozytywizmem a prawem natury.
Teksty w „Archiwum”
O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha
Bartosz Szyler · Numer 4(29)/2021
Autor analizuje pojęcie antynomii idei prawa u Radbrucha – napięcia między sprawiedliwością, celowością i pewnością prawa – i zestawia je z Kantowskimi antynomiami czystego rozumu.
Koncepcja „natury rzeczy” w metodzie konstrukcji prawniczej Gustawa Radbrucha
Zuzanna Krzykalska · Numer 4(29)/2021
Rekonstrukcja i obrona Radbruchowskiej koncepcji „natury rzeczy” jako formy myślenia prawniczego – wraz z pytaniem, na ile da się ją pogodzić z założeniami pozytywizmu prawniczego.
Finding Legal Approaches to Dealing with the Past after the Fall of Communism (tekst w j. angielskim)
Christoph-Eric Mecke · Numer 3(44)/2025
Artykuł pyta, jak rozliczać zbrodnie popełnione w państwach socjalistycznych – z perspektywy teorii prawa i prawa porównawczego, sięgając m.in. po formułę Radbrucha.
Zob. też kolekcję Pozytywizm prawniczy oraz Prawo naturalne.
Goodbye, rządy prawa? Diagnoza i perspektywa
Prof. dr hab. Przemysław Kaczmarek
Uniwersytet Wrocławski
Abstrakt w języku polskim: W prezentowanym artykule staram się wykazać, że dualizm prawny dostarcza siatki pojęciowej dla badania kryzysu rządów prawa. Wykazując to, w pierwszej kolejności przedstawiam dualizm prawny, a następnie w jego świetle prezentuję legalny autorytaryzm oraz abusive judicial review. Dla opisu i wyjaśnienia tych form rządzenia nadają się ramy pojęciowe dualizmu prawnego w dwóch wariantach. Przedstawiają one dualizm prawny jako: a) działanie instrumentalne głównych aktorów życia publicznego, b) postawę społeczną, w której brakuje kulturowego imperatywu pozwalającego obywatelom identyfikować się z prawem. Z ustaleń zaprezentowanych w artykule wyłaniają się dwa podstawowe wnioski. Po pierwsze, legalny autorytaryzm oraz abusive judicial review opierają się na instrumentalizacji rządów prawa jako ideału politycznego. Po drugie, dualizm prawny jako postawa społeczna wskazuje, że niedostateczne uwzględnianie społecznego wymiaru prawa, ułatwiło ośrodkom politycznym kwestionowanie liberalnej wizji rządów prawa, przedstawianej przez jej oponentów jako rządy prawników, elit społecznych. Odpowiedzią na zarzut alienacji prawa w różnych konfiguracjach (konstytucjonalizm polityczny a konstytucjonalizm prawny) jest idea inkluzyjności, którą można wyrazić w różnych językach teoretycznych. Kontekstem dla przedstawianych ustaleń jest kryzys konstytucyjny, z którym mamy do czynienia również w polskim porządku prawnym. Dokumentacja empiryczna nie wyznacza metodyki badań w prezentowanym artykule. Realizuję w nim podejście, które można przyporządkować do społecznej teorii prawa (B.Z. Tamanaha).
Słowa kluczowe: rządy prawa, dualizm prawny, legalny autorytaryzm, rola sędziów
Język artykułu: polski
Opublikowano: nr 4(41)/2024, s. 53-65.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.4.53
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 393
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
„Tam i z powrotem” – the Rule of Law ujęte od źródeł aż po zastosowanie w orzecznictwie TSUE
Dr hab. Karolina M. Cern, prof. UAM
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Dr hab. Barbara Janusz-Pohl, prof. UAM
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Abstrakt w języku polskim: W niniejszej pracy stawiamy trzy tezy badawcze. W celu ich uzasadnienia zwięźle przywołujemy i dyskutujemy tezy dotyczące źródeł wyłonienia się pojęcia the Rule of Law (dalej jako RoL) w XII wieku w common law, które formułuje amerykański historyk konstytucjonalizmu Charles Howard McIlwain. Ponieważ jego teza o średniowiecznym rozróżnieniu na jurisdictio i gubernaculum została podjęta w pracach Gianluigiego Palombelli, toteż przywołujemy najważniejsze elementy i punkty argumentacji tego współczesnego włoskiego filozofa i teoretyka prawa w odniesieniu do RoL jako różnego od Rechtsstaat (dalej jako RS). Uwzględniając cechy historycznie ukształtowanego pojęcia RoL, analizujemy proces operacyjnego ujmowania RoL przez TSUE, a następnie definicję legalną RoL w Rozporządzeniu (EU, Euratom) 202/2092 Parlamentu Europejskiego z 16 grudnia 2020.
Słowa kluczowe: rządy prawa, praworządność (RoL); common law, jurisdictio i gubernaculum, państwo prawa (Rechtsstaat (RS), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)
Język artykułu: polski
Opublikowano: nr 4(41)/2024, s. 36-52
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.4.36
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 372
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Call for Papers – 31.03.2025
All interested researchers are invited to submit proposals for articles to be included in the thematic issue of „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. The provisional title of the issue is „Freedom of speech of a university teacher: Between the known and the unknown”. It will consist of English and Polish-language texts.
The aim of the volume is to take a multifaceted look at the above-mentioned problem area. The issues addressed may cover fields such as: freedom to conduct scientific research and to communicate the results obtained; freedom of expression in academic teaching; autonomy and self-governance of higher education institutions. The framework of the volume includes analyses of relevant laws (from Polish or any other jurisdiction), historical-legal research and philosophical reconstructions of the idea of the university and the academic ethos, as well as socio-cultural diagnoses of the specific situation of the contemporary academy in Poland and worldwide.
As an invitation to collectively identify what we know about the scope of academic freedom of expression, and what remains unclear and thus requires further research and discussion, we present the following sample questions for consideration:
- What expectations are formulated in the broadly understood public debate about academic research and teaching practice? To what extent do values such as truth, the development of knowledge, and the practical usefulness of results inform these expectations?
- What are the limits of academic freedom of expression? Should its scope be different from the freedom of expression of those who do not have such a role? Does the role in question affect the scope of the freedom of expression he or she expresses outside the purely professional sphere (research and teaching), for example in public debate or in the private sphere?
- What factors determine the limits of a university teacher’s freedom of expression? To what extent does the scope of this freedom depend on the context of a given society (historical, cultural, etc.)?
- How do the changes in the structure of social communication brought about by the development of new technologies, in particular the Internet, affect the freedom of expression of an academic teacher?
- To what extent is academic discourse responsible for the state of the public sphere? With regard to this question, is it possible to make a generalisation about people in the academy, or does the specific field they represent have an impact on the answer?
- Should the academy maintain neutrality in relation to ongoing political disputes at the domestic and global levels? If so, what precisely constitutes such neutrality? If not, what are the limits and requirements for the academy and its individual representatives to engage in such disputes?
The volume will be edited by Dr Paweł Jabłoński (UWr), Prof Przemysław Kaczmarek (UWr) and Dr Mateusz Wojtanowski (UWr) as the fourth issue of the „Archiwum” in 2025. Article proposals should be sent to mateusz.wojtanowski2@uwr.edu.pl by 31 March 2025. Texts have to be prepared according to the editorial standards used by the „Archiwum” (detailed guidelines for authors are available at: https://archiwum.ivr.org.pl/wp-content/uploads/2021/06/Editorial-standards-ENG-zm.1.docx, with a maximum of 35,000 characters, including spaces and footnotes). For any further information, please contact the editors of the volume: pawel.jablonski@uwr.edu.pl, przemyslaw.kaczmarek@uwr.edu.pl, mateusz.wojtanowski2@uwr.edu.pl
Zarys konstytucjonalizmu populistycznego
Mgr Jakub HUDSKÝ
Uniwersytet Wrocławski
Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie założeń konstytucjonalizmu populistycznego wobec niegasnącego poparcia dla ugrupowań populistycznych i związanych z nimi przekonań, skutkującego nieodwracalnymi zmianami w postrzeganiu demokratycznej rzeczywistości. Punktem wyjścia jest próba uchwycenia istoty zjawiska populizmu i opisania jego elementarnych cech. Populizm często definiuje się w opozycji do myśli liberalnej i jest analizowany w dwóch płaszczyznach – ideologicznej i pragmatycznej. Analiza obu wspomnianych elementów pozwala na wskazanie politycznego konceptu demokracji populistycznej, którego zrealizowanie stanowi cel populistów dochodzących do władzy. Założenia demokracji populistycznej opierają się na urzeczywistnieniu nieskrępowanej i aktualnej woli ludu; koncepcja ta jednocześnie postrzega rzeczywistość w agonistyczny sposób – zdaje ona sobie sprawię z koniecznej polityczności wszystkich elementów przestrzeni publicznej, która stanowi arenę dla nieustannie ścierających się przeciwstawnych interesów. Powyższe tezy tworzą perspektywę, przez którą należy analizować konstytucjonalizm populistyczny. Nie ulega wątpliwości, że jego punktem wyjścia będzie realizacja populistycznych przekonań i założeń demokracji populistycznej. Populistyczny dyskurs konstytucjonalny w dążeniu do urzeczywistnienia woli ludu nie odrzuca jednak dotychczas obowiązujących instytucji liberalnych. Przeciwnie, korzysta z dotychczasowego dorobku konstytucjonalizmu i dąży do jego przekształcenia w taki sposób, aby – przynajmniej w założeniach – wola ludu mogła zostać realizowana w możliwie nieograniczony sposób. Końcowa część rozważań dotyczy podejścia populizmu do władzy konstytuującej, tj. władzy, która umożliwia tworzenie i zmianę konstytucji. Mogłoby się wydawać, że „zalegalizowanie” władzy konstytuującej (np. w postaci mandatu imperatywnego lub referendów powszechnych) doprowadzi do poszerzenia władzy ludu, populiści jednak zdają się nie podzielać tego stanowiska. Zwracają oni bowiem uwagę, że ustanowienie procedury, która umożliwia dodatkowe wyrażanie woli obywateli w istocie krępuje ich ruchy. Formalne ograniczenia (np. minimalna wymagana ilość podpisów) może bowiem często niweczyć ludową inicjatywę.
Słowa kluczowe: konstytucjonalizm populistyczny, populizm, prawo, illiberalizm, władza konstytuująca
Język artykułu: polski
Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 40-53.
DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.40
Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 399
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.