Artykuły – Strona 21

Czy sąd powinien być wyrozumiały dla prawodawcy? O błędzie legislacyjnym z perspektywy teorii wykładni

Mgr Marek Suska

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: W rzeczywistych postępowaniach prawodawczych niejednokrotnie dochodzi do błędów, to jest do nieodpowiedniego, niejasnego wyrażenia intencji prawodawcy w tekście przepisu. Rozbieżność między tym, co prawodawca powiedział a tym, co chciał powiedzieć, stanowi poważne wyzwanie dla teorii i praktyki interpretacji prawniczej. W niniejszym artykule autor analizuje dwa możliwe zachowania sądu po stwierdzeniu błędu legislacyjnego, to znaczy bądź to dokonanie jego „naprawy”, bądź też zastosowanie przepisu w jego literalnym znaczeniu. Rozważania oparte są na dwóch orzeczeniach wydanych w Izbie Karnej Sądu Najwyższego, ponieważ to właśnie w prawie karnym ochrona rozumienia prima facie stanowi bardzo poważną wartość. W końcowej części autor stara się wskazać, jakie czynniki mogą przesądzać o stosunku sądu do błędu legislacyjnego w konkretnych przypadkach.

Słowa kluczowe: błąd legislacyjny, błąd pisarski, wykładnia prawa, tworzenie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 99-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.99

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 713

Narracyjność języka prawniczego w procesie tworzenia prawa

Dr Paweł Skuczyński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł dotyczy relacji między argumentacyjnym i narracyjnym charakterem teksów prawniczych oraz pytania, czy te ostatnie mogą być pojmowane jako teksty narracyjne. Tekst narracyjny rozumiany jest jako przekazujący odbiorcy opowieść za pomocą określonego medium. Opowieść jest zatem treścią tekstu narracyjnego i stanowi konkretny sposób zamanifestowania fabuły. Fabuła jest więc swego rodzaju wewnętrzną logiką opowieści. Tę samą fabułę można opowiedzieć na wiele sposobów. Tekst narracyjny nie przedstawia wydarzeń bezpośrednio, lecz poprzez opowieść, która wymaga opowiadającego ją podmiotu – narratora. Oczywiście może być on w tekście mniej lub bardziej ujawniony i występują różne jego rodzaje. W konsekwencji można wyodrębnić c co najmniej pięć stanowisk dotyczących relacji argumentacji i narracji w prawie: 1) Sceptyczne – narracja jest zaprzeczeniem rozumności prawa, 2) Narracja jest strukturą prezentacji faktów, 3) Narracja jest środkiem perswazji retorycznej, 4) Narracja jest strukturą meta-argumentacyjną, 5) Narracja jako przedmiot analizy krytycznej – ujawnia tożsamość autora. Teoria narracji zostanie zastosowana do szczegółowego zagadnienia uczestniczenia samorządów zawodowych w tworzeniu prawa.

Słowa kluczowe: narracje prawne, argumentacja prawna, język prawniczy, tworzenie prawa, samorządy zawodowe

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 66-83.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.66

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 737

David DeGrazia o prawach zwierząt – analiza krytyczna

Dr Michał Pełka

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest krytyczna analiza teorii praw zwierząt rozwijanej przez amerykańskiego filozofa społecznego i bioetyka Davida DeGrazię. Składa się on zasadniczo z dwóch części. W pierwszej zarysowano główne elementy systemu DeGrazii, a mianowicie jego poglądy na naturę umysłów zwierząt, zasadę równego poszanowani, ideę nierównego statusu moralnego, koncepcję osób granicznych oraz praktyczne wskazówki mające polepszyć los zwierząt. Druga cześć poświęcona jest uwagom wskazującym miejsca gdzie podejście DeGrazii wymaga korekty tak, aby mogła stać się bardziej przekonujące i szerzej akceptowalne. W podsumowaniu zarysowano ideę rewolucji kulturowej na rzecz zwierząt jako środka mającego prowadzić do poprawy ich dobrostanu. Rewolucja ta winna być zainicjowania przez ludzi sztuki i sportu, jako najbardziej wpływowych członków współczesnych społeczeństw.

Słowa kluczowe: osoby graniczne, prawa zwierząt, rewolucja kulturalna, status moralny, zasada równego poszanowania, David DeGrazia

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 52-65.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.52

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 603

Koncepcja moralności publicznej Lorda Patricka Devlina a orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Mgr Kamil Jesiołowski

Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawach dotyczących moralności publicznej w kontekście jednej z najważniejszych debat filozoficznoprawnych XX wieku – dysputy Patricka Devlina z Herbertem Hartem. Autor nasamprzód opisał kluczowe tezy prezentowane przez tych dwóch jurystów, jak również historyczne okoliczności, w jakich powstał rzeczony spór, następnie zaś dokonał analizy najistotniejszych wyroków ETPC, których przedmiotem było ograniczenie jednostkowych uprawnień, zagwarantowanych na mocy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ze względu na występującą w danym społeczeństwie moralność. Autor skonkludował, iż rozumowanie przyjęte przez ETPC w tychże sprawach do pewnego stopnia przypomina argumentację prowadzoną przez Devlina. Ponadto w artykule stwierdzono, iż rozwiązaniem niektórych wątpliwości rodzących się przy rozstrzyganiu w sprawach z zakresu moralności publicznej mogłoby być wykorzystanie konceptu przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Nadmieniono również, że prawny moralizm, jako jeden z nurtów w nauce prawa, znajduje – także współcześnie – swych kontynuatorów, których poglądy wszakże różnią się zasadniczo od tych wyrażanych onegdaj przez Patricka Devlina.

Słowa kluczowe: Devlin, Hart, prawny moralizm, orzeczenia ETPC

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 37-51.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.37

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 767

Identyfikowanie czynności procesowych dokonywanych w ramach rozprawy sądowej. Rozważania na tle rzeczywistych wypowiedzi nieprofesjonalnych uczestników postępowania

Dr Karolina Gmerek

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Badania empiryczne procesu komunikacji zachodzącego w ramach rozprawy sądowej prowadzonej przed sądami powszechnymi wykazały w szczególności, że wypowiedzi uczestników postępowania biorących w niej udział były identyfikowane jako czynności procesowe określonego typu, pomimo ich zróżnicowanego kształtu słownego, który znacznie niekiedy odbiegał od form eksplicytnych, wykorzystujących odpowiednie terminy prawne i prawnicze. Wyniki analizy w powyższym zakresie skłaniają do podjęcia próby odpowiedzi na pytanie, jakie procesy myślowe (mechanizmy) pozwalają na identyfikację czynności procesowych na podstawie wypowiedzi uczestników postępowania, które dla ich dokonania nie są eksplicytne. Celem niniejszego artykułu jest opis tego typu mechanizmów, które na jego potrzeby zostały uporządkowane w klasę mechanizmów implicytnych oraz klasę mechanizmów eksplicytnych. Rzeczywiste wypowiedzi uczestników postępowania sądowego ilustrują podejmowane w artykule zagadnienia.

Słowa kluczowe: czynności konwencjonalne, czynności procesowe, identyfikowanie czynności procesowych, rozprawa sądowa, wykładnia oświadczeń procesowych

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 21-36.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.21

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 639

Kontrowersje światopoglądowe w miejscu pracy – uwagi teoretycznoprawne do sprawy pracownika krakowskiej Ikea

Dr Wojciech Ciszewski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Punktem wyjścia niniejszego artykułu jest sprawa pracownika, który został zwolniony z pracy w Ikea po tym, jak skrytykował politykę wewnętrzną realizowaną przez swojego pracodawcę. W artykule poddaję analizie dwie wersje zarzutu dyskryminacji ze względu na światopogląd, jakie można wysunąć pod adresem pracodawcy w tej sprawie. Moim zdaniem żadna z tych wersji nie jest możliwa do utrzymania. W odniesieniu do pierwszego z dwóch zarzutów – zarzutu dręczenia światopoglądowego – twierdzę, że działanie pracodawcy nie daje się zakwalifikować jako forma dręczenia światopoglądowego. Sformułowane przeze mnie kryteria wskazują, że budząca wątpliwości polityka wewnętrzna „Włączania LGBT+…” nie wykraczała poza dopuszczalne władztwo, jakim dysponuje pracodawca. Z kolei w odniesieniu do drugiego z zarzutów – zarzutu niehonorowania szczególnych potrzeb światopoglądowych – postawiłem tezę, że na pracodawcy nie spoczywał obowiązek dostosowania warunków pracy do potrzeb światopoglądowych pracownika. W świetle kryteriów zaproponowanych w niniejszym artykule roszczenie pracownika o dostosowanie charakteryzowało się nieznaczną mocą i mogło zostać przeważone nawet przez stosunkowo niewielkie koszty po stronie pracodawcy.

Słowa kluczowe: zasada niedyskryminacji, wolność wyznania, wolność słowa, dręczenie w miejscu pracy, wyłączenia światopoglądowe

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 5-20.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 163

Collaborative Law – praktyka prawnicza oparta na współpracy

Dr hab. Adam Zienkiewicz

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Abstrakt w języku polskim: Głównym celem tekstu jest scharakteryzowanie założeń oryginalnej praktyki prawniczej opartej na współpracy, określanej zazwyczaj mianem Collaborative Law. Dla realizacji przyjętego zadania w toku rozważań podjęto takie zagadnienia jak: 1) istota, zasady oraz ograniczenia pomocy prawnej, świadczonej w ramach Collaborative Law; 2) wybrane cechy praktyki prawniczej opartej na współpracy w ramach Collaborative Law; 3) główne różnice i podobieństwa pomiędzy Collaborative Law a mediacją. W podsumowanie zidentyfikowano preferowane kompetencje prawników świadczących pomoc prawną w ramach Collaborative Law, główne zalety takiej praktyki oraz istotne kwestie (w tym dylematy) etyczne, które mogą pojawić się podczas Collaborative Lawyering.

Słowa kluczowe: konflikt, polubowne rozwiązywanie sporów, negocjacje, współpraca

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 111-120.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.111

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 590

Cnoty i wady sędziowskie – zarys koncepcji badań z zakresu teorii prawa

Prof. UG dr hab. Tomasz Widłak

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza kwestię możliwości zastosowania teorii aretycznej do teorii prawa w jurysdykcjach kręgu kultury prawa stanowionego i proponuje obszary oraz problemy badawcze w tym zakresie. Autor wychodzi z założenia, że wykorzystanie pojęcia „cnoty” i etyki cnót na potrzeby teorii prawa powinno rozpocząć się od odniesienia do etyki sędziego i normatywnej teorii sądowego podejmowania decyzji. Podejście to może być szczególnie owocne na potrzeby 1) uporządkowania chaotycznego języka moralnego, który jest obecny w debacie publicznej w Polsce w odniesieniu do sędziów, ich umiejętności i cech charakteru, co z kolei może doprowadzić do 2) sformułowania teorii wyjaśniającej i normatywnej ról sędziowskich, która lepiej odpowiada zauważalnym brakom prawniczej deontologii. Autor proponuje przeprowadzenie badań, które mogłyby polegać na interpretacyjnym ustaleniu katalogu cnót i wad sędziowskich, biorąc pod uwagę różne aspekty szeroko pojmowanej polskiej i europejskiej kontynentalnej kultury prawnej (obejmujące normy prawne i etyczne, dyskurs publiczny, literaturę prawniczą i inną, historyczne i fikcyjne przykłady i wzorce). Jeśli chodzi o etykę zawodu sędziego, istniejące teorie cnót na gruncie filozofii moralności, w tym nieeudajmonistyczne, powinny zostać uwzględnione w celu zidentyfikowania modelu cnoty najlepiej dostosowanego do specyfiki zawodu sędziego. Aretyczna (a nie deontologiczna lub konsekwencjalistyczna) perspektywa umożliwia otwarcie nowych perspektyw dla debaty nad statusem i jakością sądownictwa, w tym problemów niezależności sędziów i wyboru właściwych kandydatów na urzędy sędziowskie.

Słowa kluczowe: cnota, cnoty jurydyczne, cnoty sędziowskie, etyka cnót, jurysprudencja cnót, teoria aretyczna, charakter sędziego

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 31.05.2019
Data akceptacji: 02.12.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 51-62.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.51

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 800

Pozytywistycznoprawna teza o społecznych źródłach prawa i metafizyczne ugruntowanie. Zastosowanie metafizycznego ugruntowania opartego na prawach metafizycznych

Mgr Szymon Mazurkiewicz

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Rdzeniem pozytywizmu prawnego jest tzw. teza o społecznych źródłach prawa, która stanowi, że fakty prawne są zdeterminowane jedynie przez fakty społeczne. W niniejszym artykule badam interpretację tej tezy, która korzysta z relacji metafizycznego ugruntowania jako dokładnej relacji zachodzącej pomiędzy faktami prawnymi a faktami społecznymi. Twierdzę, że dotychczasowa interpretacja tezy o społecznych źródłach prawa korzystająca z relacji metafizycznego ugruntowania posiada znaczące wady z powodu bycia opartą na poglądzie, że metafizyczne ugruntowanie jest relacją pierwotną. Z tego względu, obecna interpretacja jest nieprzejrzysta i ma problem z wyjaśnieniem normatywności faktów prawnych. Przedstawiam dwa inne poglądy na metafizyczne ugruntowanie: że zachodzi ze względu na istoty faktów oraz, że zachodzi ze względu na prawa metafizyczne. Korzystam z ujęcia metafizycznego ugruntowania zachodzącego ze względu na prawa metafizyczne i argumentuję, że dla sytuacji ugruntowania faktów prawnych w faktach społecznych tym metafizycznym ugruntowaniem jest racjonalność instrumentalna. Dostarcza to przejrzystości dla tej relacji ugruntowania, jest w stanie wyjaśnić normatywny charakter faktów prawnych oraz jest spójna z ogólną formą wyjaśnienia.

Słowa kluczowe: teza o społecznych źródłach prawa, fakty prawne, metafizyczne ugruntowanie, prawa metafizyczne, racjonalność instrumentalna

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 20.06.2019
Data akceptacji: 06.09.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 5-19.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 838

Wymiary etyki prawniczej wobec „Petite Éthique” Paula Ricoeura

Dr Marcin Pieniążek

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Abstrakt w języku polskim: Przedmiotem analizy podjętej w artykule jest wielowymiarowość zjawiska etyki prawniczej. Stopień złożoności powyższego fenomenu powoduje, iż uzasadnione staje się poszukiwanie adekwatnych narzędzi filozoficznych, umożliwiających jego systematyzację. W tekście próba charakterystyki szeregu aspektów etyki prawniczej podjęta jest w perspektywie „małej etyki” (oryg. la petite éthique) Paula Ricoeura. Koncepcja Ricoeura pozwala uporządkować refleksję nad zjawiskiem etyki prawniczej, inter alia w wymiarze teleologicznym i deontologicznym oraz w wymiarze intrapersonalnym (wewnątrzosobowym), interpersonalnym oraz instytucjonalnym (korporacyjnym). W artykule podnosi się także kwestię wymiaru tekstualnego etyki prawniczej, w tym współwarunkowania treści kodyfikacji etycznej i osobistego „tekstu działania” adwokata, radcy, etc. W tym kontekście na gruncie rozważań narratologicznych Ricouera dyskutowana jest kwestia dialektyki aspektu preskryptywnego i deskryptywnego kodyfikacji etycznej, na szerszym tle sporu kognitywizmu z nonkognitywizmem.

Słowa kluczowe: etyka prawnicza, Paul Ricoeur, la petite éthique, etyka teleologiczna, etyka deontologiczna, narratologia

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 19.06.2019
Data akceptacji: 02.11.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 20-28.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.20

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 635

« Poprzednia strona

Następna strona »