Artykuły – Strona 21

O wykładni prawa i jej wymiarze praktycznym. Kontekst sądowego stosowania prawa

Prof. dr hab. Leszek Leszczyński

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Abstrakt w języku polskim: Opracowanie ma na celu określenie tych aspektów wykładni prawa, które mogą wzmocnić jej wymiar praktyczny. Wyróżniana w teorii prawa wykładnia operatywna wymaga rozwinięcia, m.in. po to, aby wzmocnić dyskurs prawny w całości oraz przyczynić się do lepszej komunikacji i głębszej integracji między naukami dogmatycznymi i teoretycznymi. W efekcie sama teoria wykładni stałaby się teorią pełniejszą. Analizie poddane zostają trzy najważniejsze aspekty nadania ujęciom wykładni wymiaru praktycznego. Pierwszym z nich jest wykorzystanie tzw. decyzyjnego charakteru wykładni operatywnej, dokonywanej w związku z ustaleniami stanu faktycznego, co ogranicza jej zakres przedmiotowy przy jednoczesnym poszerzeniu liczby ustalanych normatywnych podstaw decyzji oraz w kontekście formułowanego następnie uzasadnienia decyzji interpretacyjnej. Drugim jest jej walidacyjno-derywacyjne ujęcie, wskazujące na fazowy układ wykładni operatywnej, wielość branych pod uwagę nośników prawa oraz rozróżnienie ról jakie w poszczególnych fazach pełnią poszczególne reguły wykładni. Wreszcie aspekt trzeci wskazuje na potrzebę ujęć wykładni operatywnej w konwencji komparatystycznej, której głównym wyznacznikiem są odrębności wykładni w poszczególnych gałęziach prawa.

Słowa kluczowe: wykładnia operatywna, ujęcie walidacyjno-derywacyjne, ujęcie komparatystyczne

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(23)/2020, s. 66-80.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.2.66

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 808

O grze interpretatora z tekstem prawnym i czynnikami pozatekstowymi w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa

Dr Paweł Jabłoński, prof. UWr dr hab. Przemysław Kaczmarek

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przyjrzenie się derywacyjnej koncepcji wykładni prawa z punktu widzenia struktury granic władzy prawniczej. Przyjmujemy, że struktura ta zawiera: kulturę polityczno-prawną, tekst prawny, kulturę prawniczą oraz czynniki osobowościowe, takie jak wyczucie etyczne i estetyczne.

Obecnie koncepcja derywacyjna jest najbardziej wpływową polską teorią wykładni prawa. Próbujemy pokazać, że wedle tej koncepcji proces interpretacji prawa jest pewnego rodzaju grą pomiędzy tekstem i czynnikami pozatekstowymi, które traktujemy jako pozatekstowe granice władzy prawniczej. Z jednej strony, tekst prawny nie determinuje całego znaczenia prawa, mając jednak dla niego istotne znaczenie. Z drugiej strony, koncepcja derywacyjna precyzyjnie identyfikuje inne czynniki, które są ważne dla zawartości prawa.

Słowa kluczowe: derywacyjna koncepcja wykładni prawa, granice władzy prawniczej, tekst prawny

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(23)/2020, s. 49-65.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.2.49

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 716

Dialogiczna koncepcja interpretacji prawa

Prof. dr hab. Zygmunt Tobor, mgr Konrad Kobyliński

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego tekstu jest przedstawienie zarysu dialogicznej koncepcji interpretacji prawa. Wiąże się ona z koniecznością ustalenia relacji pomiędzy prawodawcą a sądami. W wymiarze normatywnym koncepcja ta obejmuje analizę założeń odnośnie wzajemnej roli prawodawcy i sądów w ustalaniu treści prawa. W wymiarze opisowym polega on na przedstawieniu narzędzi, za pomocą których prawodawca i sądy mogą nawiązywać komunikację zmierzającą do usprawnienia procesu interpretacyjnego. Opisujemy wymagania, jakie spełniać powinna komunikacja między sądami a prawodawcą oraz odnosimy się na do istniejących rozwiązań funkcjonujących w Polsce oraz Stanach Zjednoczonych. W tekście sygnalizujemy jedynie doniosłość tego zagadnienia, które, w naszym przekonaniu, warte jest dalszych prac badawczych.

Słowa kluczowe: interpretacja prawa, strategia interpretacyjna, komunikacyjne ujęcie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(23)/2020, s. 35-48.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.2.35

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 689

Granice sporów interpretacyjnych w prawoznawstwie

Dr hab. Adam Dyrda, prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Czy wykładnia prawa ma granice? Czy granice te są konwencjonalnie ustalone? Co sprawia, że dane „racje prawne”, postulowane przez kreślone normatywne teorie wykładni, są dopuszczalne w dyskursie prawnym, nawet jeżeli są nietrafne? W artykule argumentujemy, że pojęcie granic interpretacji prawa powiązane jest z ogólnym pojęciem granic prawa. Wskazujemy na zakres tzw. „interpretacyjnych sporów teoretycznych” dyskutowanych m.in. na gruncie pewnych wysublimowanych, „instytucjonalnych” wersji współczesnego pozytywizmu prawniczego. Granice interpretacyjne nie mają jednak wyłącznie charakteru granic „instytucjonalnych”. W naszym przekonaniu, granice te są także ogólnie wyznaczone przez truistyczne, powszechnie przyjęte przekonania na temat prawa i interpretacji.

Słowa kluczowe: metodologia interpretacyjna, granice wykładni prawa, pozytywizm prawniczy, reguły wykładni drugiego stopnia, normatywne teorie wykładni prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(23)/2020, s. 19-34.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.2.19

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 882

Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych z perspektywy derywacyjnej koncepcji wykładni prawa

Prof. US dr hab. Agnieszka Choduń, prof. dr hab. Maciej Zieliński

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Obowiązek uzasadniania twierdzeń jest w nauce realizacją postulatu krytycyzmu. Rozstrzygnięcia interpretacji prawniczej (niezależnie od tego, czy są formułowane w procesie stosowania prawa czy poza nim) mają postać twierdzeń o obowiązywaniu normy prawnej o określonej treści. Uprawomocnienie tych twierdzeń wymaga, podobnie jak w nauce, uzasadnienia. A w nauce twierdzenie jest hipotetyczne, dopóty dopóki ktoś nie przedstawi jego intersubiektywnie weryfikowalnego uzasadnienie. Zadaniem artykułu jest właśnie wykazanie konieczności uzasadniania twierdzeń interpretacyjnych (zarówno cząstkowych jak i finalnych) w procesie wykładni. Jako punkt wyjścia dla wykazania obowiązku formułowania takiego uzasadnienia, wybieramy derywacyjną koncepcję wykładni prawa, w której taki obowiązek przewidziano ze względów metodologicznych (i który jest wpisany w treść dyrektyw interpretacyjnych w tej koncepcji co najmniej implicite). Przedstawiamy i omawiamy typy uzasadnień twierdzeń interpretacyjnych oraz ich wersje (słabą i mocną). Ponadto różnice między uzasadnieniem zwykłego twierdzenia a uzasadnieniem twierdzenia interpretacyjnego. Wskazujemy także na konsekwencje braku takich uzasadnień.

Słowa kluczowe: uzasadnienie twierdzenia interpretacyjnego, wykładnia prawa, postulat krytycyzmu

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(23)/2020, s. 7-18.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.2.7

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 752

Rozumowanie prawnicze jako rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa

Mgr Michał Sopiński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł prezentuje rozumowanie praktyczne w świetle nowej teorii prawa naturalnego Johna M. Finnisa. Teorię Johna M. Finnisa można nazwać nową teorią prawa naturalnego, ponieważ jego poglądy były kształtowane zarówno przez św. Tomasza z Akwinu, jak też częściowo były zainspirowane nowym jego odczytaniem przez Germaina Griseza. Podstawowym celem artykułu jest analiza koncepcji rozumowania prawniczego jako rozumowania praktycznego, będącej w zamiarze Johna M. Finnisa przede wszystkim mocną krytyką teorii Ronalda Dworkina opartej na założeniu istnienia jednej właściwej odpowiedzi. Według autora tego artykułu, krytyczne podejście Johna M. Finnisa do teorii Ronalda Dworkina prowadzi jego koncepcję rozumowania prawniczego – sformułowaną na fundamencie prawa naturalnego – do stopniowego rozszerzenia o aspekty pozytywistyczne (zbliżenie z poglądami Josepha Raza) oraz aspekty instytucjonalne (zbliżenie z poglądami Neila MacCormicka). Dlatego też teoria rozumowania prawniczego Finnisa wydaje się być modelowym przykładem zbliżenia prawa naturalnego i pozytywizmu prawniczego we współczesnej filozofii prawa.

Słowa kluczowe: John M. Finnis, prawo naturalne, rozumowanie prawnicze, rozumowanie praktyczne, Ronald Dworkin, jedyna właściwa odpowiedź

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(21)/2020, s. 84-98.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.84

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 824

Czy sąd powinien być wyrozumiały dla prawodawcy? O błędzie legislacyjnym z perspektywy teorii wykładni

Mgr Marek Suska

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: W rzeczywistych postępowaniach prawodawczych niejednokrotnie dochodzi do błędów, to jest do nieodpowiedniego, niejasnego wyrażenia intencji prawodawcy w tekście przepisu. Rozbieżność między tym, co prawodawca powiedział a tym, co chciał powiedzieć, stanowi poważne wyzwanie dla teorii i praktyki interpretacji prawniczej. W niniejszym artykule autor analizuje dwa możliwe zachowania sądu po stwierdzeniu błędu legislacyjnego, to znaczy bądź to dokonanie jego „naprawy”, bądź też zastosowanie przepisu w jego literalnym znaczeniu. Rozważania oparte są na dwóch orzeczeniach wydanych w Izbie Karnej Sądu Najwyższego, ponieważ to właśnie w prawie karnym ochrona rozumienia prima facie stanowi bardzo poważną wartość. W końcowej części autor stara się wskazać, jakie czynniki mogą przesądzać o stosunku sądu do błędu legislacyjnego w konkretnych przypadkach.

Słowa kluczowe: błąd legislacyjny, błąd pisarski, wykładnia prawa, tworzenie prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 99-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.99

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 748

Narracyjność języka prawniczego w procesie tworzenia prawa

Dr Paweł Skuczyński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł dotyczy relacji między argumentacyjnym i narracyjnym charakterem teksów prawniczych oraz pytania, czy te ostatnie mogą być pojmowane jako teksty narracyjne. Tekst narracyjny rozumiany jest jako przekazujący odbiorcy opowieść za pomocą określonego medium. Opowieść jest zatem treścią tekstu narracyjnego i stanowi konkretny sposób zamanifestowania fabuły. Fabuła jest więc swego rodzaju wewnętrzną logiką opowieści. Tę samą fabułę można opowiedzieć na wiele sposobów. Tekst narracyjny nie przedstawia wydarzeń bezpośrednio, lecz poprzez opowieść, która wymaga opowiadającego ją podmiotu – narratora. Oczywiście może być on w tekście mniej lub bardziej ujawniony i występują różne jego rodzaje. W konsekwencji można wyodrębnić c co najmniej pięć stanowisk dotyczących relacji argumentacji i narracji w prawie: 1) Sceptyczne – narracja jest zaprzeczeniem rozumności prawa, 2) Narracja jest strukturą prezentacji faktów, 3) Narracja jest środkiem perswazji retorycznej, 4) Narracja jest strukturą meta-argumentacyjną, 5) Narracja jako przedmiot analizy krytycznej – ujawnia tożsamość autora. Teoria narracji zostanie zastosowana do szczegółowego zagadnienia uczestniczenia samorządów zawodowych w tworzeniu prawa.

Słowa kluczowe: narracje prawne, argumentacja prawna, język prawniczy, tworzenie prawa, samorządy zawodowe

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 66-83.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.66

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 776

David DeGrazia o prawach zwierząt – analiza krytyczna

Dr Michał Pełka

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest krytyczna analiza teorii praw zwierząt rozwijanej przez amerykańskiego filozofa społecznego i bioetyka Davida DeGrazię. Składa się on zasadniczo z dwóch części. W pierwszej zarysowano główne elementy systemu DeGrazii, a mianowicie jego poglądy na naturę umysłów zwierząt, zasadę równego poszanowani, ideę nierównego statusu moralnego, koncepcję osób granicznych oraz praktyczne wskazówki mające polepszyć los zwierząt. Druga cześć poświęcona jest uwagom wskazującym miejsca gdzie podejście DeGrazii wymaga korekty tak, aby mogła stać się bardziej przekonujące i szerzej akceptowalne. W podsumowaniu zarysowano ideę rewolucji kulturowej na rzecz zwierząt jako środka mającego prowadzić do poprawy ich dobrostanu. Rewolucja ta winna być zainicjowania przez ludzi sztuki i sportu, jako najbardziej wpływowych członków współczesnych społeczeństw.

Słowa kluczowe: osoby graniczne, prawa zwierząt, rewolucja kulturalna, status moralny, zasada równego poszanowania, David DeGrazia

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 52-65.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.52

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 628

Koncepcja moralności publicznej Lorda Patricka Devlina a orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Mgr Kamil Jesiołowski

Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest przedstawienie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawach dotyczących moralności publicznej w kontekście jednej z najważniejszych debat filozoficznoprawnych XX wieku – dysputy Patricka Devlina z Herbertem Hartem. Autor nasamprzód opisał kluczowe tezy prezentowane przez tych dwóch jurystów, jak również historyczne okoliczności, w jakich powstał rzeczony spór, następnie zaś dokonał analizy najistotniejszych wyroków ETPC, których przedmiotem było ograniczenie jednostkowych uprawnień, zagwarantowanych na mocy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ze względu na występującą w danym społeczeństwie moralność. Autor skonkludował, iż rozumowanie przyjęte przez ETPC w tychże sprawach do pewnego stopnia przypomina argumentację prowadzoną przez Devlina. Ponadto w artykule stwierdzono, iż rozwiązaniem niektórych wątpliwości rodzących się przy rozstrzyganiu w sprawach z zakresu moralności publicznej mogłoby być wykorzystanie konceptu przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Nadmieniono również, że prawny moralizm, jako jeden z nurtów w nauce prawa, znajduje – także współcześnie – swych kontynuatorów, których poglądy wszakże różnią się zasadniczo od tych wyrażanych onegdaj przez Patricka Devlina.

Słowa kluczowe: Devlin, Hart, prawny moralizm, orzeczenia ETPC

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(22)/2020, s. 37-51.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2020.1.37

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 813

« Poprzednia strona

Następna strona »