Artykuły – Strona 22

Dlaczego normy moralne są nieredukowalne do faktów: o trylemacie wyprowadzania „moralnej powinności” z „bytu”

Prof. dr hab. Wojciech Załuski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest sformułowanie pewnego trylematu dotyczącego uzasadniania norm moralnych. Trylemat ten można ująć zwięźle w następujący sposób: każda próba logicznego wywiedzenia zdania moralnego (formułującego nakaz lub zakaz określonego działania), ze zdania lub zdań faktualnych, nawet jeśli byłaby poprawna w swojej części logicznej, nie mogłaby stanowić jego uzasadnienia z jednego z trzech powodów: albo (1) prowadziłaby do uznania każdego typu czynu za moralnie nakazany lub zakazany, nie pozostawiając tym samym miejscu dla czynów moralnie obojętnych; albo (2) zakładałaby istnienie normy moralnej nie dającej się wyprowadzić ze zdań faktualnych; albo (3) nie tłumaczyłaby, dlaczego dokonana na podstawie poza-moralnych kryteriów dystynkcja między zdaniami faktualnymi mogącymi stanowić podstawę dla derywacji norm moralnych i zdaniami faktualnymi nie mogącymi stanowić takiej podstawy, miałaby zostać uznana za moralnie istotną. Trylemat ten zostaje w artykule zilustrowany w kontekście analizy znanej próby Searle’a wyprowadzenia norm z faktów. Artykuł kończą refleksje na temat implikacji trylematu dla sporu o właściwy sposób uzasadniania norm moralnych.

Słowa kluczowe: zdania powinnościowe, zdania faktualne, logiczna derywacja, uzasadnienie etyczne, Searle, Anscombe, etyka teistyczna

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 11.03.2019
Data akceptacji: 11.11.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 63-74.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.63

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 630

Przeciwko rozumieniu luk prawnych jako przesłanek rozumowania prawniczego

Mgr Tomasz Zyglewicz

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego tekstu jest identyfikacja oraz krytyka intuicyjnego sposobu myślenia o lukach prawnych, który określam mianem „przesłankowego ujęcia”. Na gruncie tego podejścia, luki prawne odgrywają rolę przesłanek w rozumowaniu prawniczym – wystąpienie luki stanowi okoliczność warunkującą zastosowanie, niedopuszczalnych w innych okolicznościach, nieformalistycznych metod interpretacji prawniczej. Ujęcie przesłankowe opiera się zatem na ścisłym rozgraniczeniu dwóch etapów interpretacji prawniczej: etapu identyfikacji luki oraz etapu jej wypełniania. Główną motywacją dla tego poglądu jest chęć ograniczenia dyskrecjonalności sędziowskiej. W niniejszym tekście stawiam tezę, że ujęcie przesłankowe nie jest w stanie podołać temu zadaniu, ponieważ istnieje klasa przypadków, w których prowadzi ono do poszerzenia zakresu dyskrecjonalności sędziowskiej. Mój argument korzysta z obserwacji, że – niezależnie od przyjętego ujęcia luk prawnych – formalista zmuszony będzie przyznać istnienie stanów faktycznych, w których decyzja, czy mamy do czynienia z luką prawną, leży w zakresie władzy dyskrecjonalnej sędziego.

Słowa kluczowe: luki w prawie, dyskrecjonalność, formalizm sędziowski

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 06.12.2018
Data akceptacji: 25.01.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 75-88.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.75

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 693

Paweł Włodkowic i jego zapomniana koncepcja wojny sprawiedliwej

Prof. UŁ dr hab. Tomasz Tulejski

Uniwersytet Łódzki

Abstrakt w języku polskim: Za początki współczesnej koncepcji relacji międzynarodowych uważa się dzisiaj refleksję teoretyczną sformułowaną przez neoscholastyków ze szkoły w Salamance. Wychodząc poza dotychczasowy paradygmat zakreślony z jednej strony przez ideę wojny świętej, z drugiej zaś przez chrześcijańską doktrynę wojny sprawiedliwej stworzyli oni fundament, na którym wspiera się do dziś gmach prawa międzynarodowego. W niniejszym artykule autor dowodzi, że analogiczne idee, wyprzedzające refleksję szkoły z Salamanki i często idące jeszcze dalej, pojawiły się sto lat wcześniej na Akademii Krakowskiej wśród polskich prawników zaangażowanych w polityczny spór pomiędzy Królestwem Polskim, a Zakonem Krzyżackim, którego kulminacja miała miejsce na Soborze w Konstancji. Argument strony polskiej po bitwie grunwaldzkiej miał jurydyczny charakter, a jego unikalną cechą był powrót do uniwersalistycznego charakteru wojny sprawiedliwej, jaki ta koncepcja posiadała w swej Augustyńskiej wersji. To, co najistotniejsze bowiem w Augustyńskiej teologii wojny, to zachowanie właściwego chrześcijaństwu uniwersalizmu i przekonanie o moralnej równości walczących podmiotów.

Słowa kluczowe: wojna sprawiedliwa, wojna święta, Paweł Włodkowic, prawo międzynarodowe

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 11.08.2019
Data akceptacji: 28.10.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 39-50.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.39

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 1 032

Kultura uzasadniania i rozum publiczny: Komentarz do wniosku posłów polskiego parlamentu do Trybunału Konstytucyjnego

Prof. dr hab. Marek Smolak

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykazanie, że koncepcja kultury uzasadniania oraz idea rozumu publicznego znajdują swoje efektywne zastosowanie w argumentacji prawniczej. Zarazem, koncepcja kultury uzasadniania, sformułowana przez Davida Dyzenhausa, stanowi interesujący głos w dyskusji nad tym, w jaki sposób określać granice wykonywania władzy publicznej. W artykule argumentuje się że, w oparciu o test rozumnego sceptyka Rona den Ottera, kultura uzasadniania staje się skutecznym politycznym i moralnym narzędziem ograniczającym wykonywanie władzy publicznej wtedy, gdy rozumiana jest oraz wyjaśniana w kategoriach publicznego rozumu.

Słowa kluczowe: kultura władzy, kultura uzasadniania, rozum publiczny, test rozumnego sceptyka

Język artykułu: angielski

Data otrzymania: 21.02.2019
Data akceptacji: 04.05.2019

Opublikowano: Numer 2(20)/2019, s. 29-38.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.2.29

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: [ddownload_count id=”3153″]

Państwo prawa na gruncie filozofii politycznej Immanuela Kanta – dwie interpretacje

Mgr Michał Wieczorkowski

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Niniejszy artykuł ma na celu omówienie kantowskiej koncepcji stanu prawnego jako podstawy współcześnie rozumianej zasady państwa prawa. W związku z tym tekst ten próbuje udzielić odpowiedzi dwa pytania: 1) jaki charakter można przypisać kantowskiej koncepcji stanu prawnego, biorąc pod uwagi wynikające z niej obowiązki; 2) czy analiza kantowskiego stanu jurydycznego może mieć jakiekolwiek przełożenie na współczesne rozumienie państwa prawa, a jeśli tak, to jakie. W celu realizacji tego zadania omówione zostają moralne presupozycje kantowskiego stanu prawnego, zgodnie z przyjętym powszechnie przekonaniem, że filozofia polityczna Kanta jest ściśle sprzężona z jego refleksją moralną i etyczną. Następnie analizie poddane zostaję dwie interpretacje kantowskiego stanu jurydycznego – interpretacja liberalna oraz interpretacja autorytarna. Kluczową różnicą pomiędzy tymi interpretacjami jest sposób ustalania zakresu okoliczności, w których obowiązek posłuszeństwa władzy państwowej winien być realizowany. Następnie kantowski stan jurydyczny zostaje zestawiony z dwoma sposobami rozumienia zasady państwa prawa – materialnym i formalnym – w celu oceny, czy zasadę państwa prawa powinniśmy rozważać w kategoriach ciągłości czy raczej zerwania względem koncepcji kantowskiej.

Słowa kluczowe: Kant, stan prawny, państwo prawa, liberalizm, autorytaryzm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 108-124

Data otrzymania: 04.12.2018
Data akceptacji: 05.03.2019

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.108

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 846

Prawo jako narzędzie inżynierii społecznej w filozofii prawa Roscoe Pounda

Mgr Aleksander Olaf Szpojankowski

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza tematykę jurysprudencji socjologicznej Roscoe Pounda ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji inżynierii społecznej, a także wykorzystania prawa jako narzędzia, poprzez które założenia tej koncepcji są realizowane. W artykule przedstawiono również pojęcia kluczowe dla założeń inżynierii społecznej, a konkretnie teorię interesu społecznego zdefiniowaną przez R. Pounda oraz teorię etapów rozwoju społecznego, które stanowią podstawę, dzięki której realizacja założeń inżynierii społecznej jest możliwa wraz ze źródłami inspiracji jakimi kierował się R. Pound w procesie kształtowania swoich teorii. Koncepcję inżynierii społecznej zestawiono następnie z teoriami Leona Petrazyckiego, Alfa Rossa oraz Karla Poppera. Wskazane zostały także korzyści oraz zagrożenia płynące z inżynierii społecznej. We wnioskach poruszono tematykę aktualności myśli R. Pounda w kontekście współczesnej demokracji oraz potencjalnych zagrożeń dla wolności obywatelskich jakie płyną z realizacji założeń filozofii R. Pounda.

Słowa kluczowe: jurysprudencja socjologiczna, Roscoe Pound, inżynieria społeczna, interes społeczny, amerykański realizm prawny, realizm prawny

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 26.02.2018
Data akceptacji: 01.09.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 94-107

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.94

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 45

Trzy źródła juryscentryzmu – filozofia prawa Artura Kozaka

Mgr Karol Staśkiewicz

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Zasadniczym zamierzeniem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja stanowiska polskiego filozofa prawa Artura Kozaka przez pryzmat jego głównych filozoficznych i socjologicznych założeń. A. Kozak w swojej twórczości położył podwaliny pod nowatorską koncepcję filozofii i teorii prawa nazwaną przez niego juryscentryzmem. Mimo nagłej śmierci A. Kozaka w 2009 roku i wynikającego stąd nieukończenia jego flagowego projektu, juryscentryzm nadal pozostaje źródłem inspiracji dla filozofów prawa, przede wszystkim ze względu na twórcze wykorzystanie w nim min. filozoficznej tradycji interpretacjonizmu (w sformułowaniu Hansa Lenka), teorii wewnętrznego punktu widzenia Herberta L. A. Harta czy też teorii społecznego powstawania rzeczywistości Petera Bergera i Thomasa Luckmanna. W pierwszej części niniejszej pracy zrekonstruuję niedokończone stanowisko juryscentryzmu, zgodnie z intencjami jego autora wyłożonymi w tekście pt. Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej (juryscentryzm jako fakt kultury i postulat etyczny), a następnie, w części drugiej, przybliżę trzy najważniejsze moim zdaniem źródła tego stanowiska, aby pokazać jego oryginalność w polskiej filozofii i teorii prawa.

Słowa kluczowe: juryscentryzm, Artur Kozak, interpretacjonizm, prawnicza władza dyskrecjonalna

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 02.06.2018
Data akceptacji: 15.09.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 79-93

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.79

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 742

Ewolucja teorii rozumowania prawniczego Neila MacCormicka

Mgr Michał Sopiński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Podstawową tezą pracy jest stwierdzenie ewolucyjności (dwuetapowości) teorii rozumowania prawniczego Neila MacCormicka. Dlatego też została ona omówiona przy użyciu metody diachronicznej. Najpierw zaprezentowano podstawowe elementy teorii rozumowania prawniczego składające się na dzieło Legal Reasoning and Legal Theory (1978). Następnie spróbowano – na przykładzie Rhetoric and the Rule of Law (2005) przedstawić kluczowe zmiany, jakie na przestrzeni lat dokonały się w podejściu MacCormicka do zagadnień związanych z teorią rozumowania prawniczego. Najważniejszą z nich wydaje się stopniowa rewizja poglądów szkockiego filozofa dotycząca roli wnioskowania dedukcyjnego w procesie rozumowania sędziowskiego. Prowadzi ona do rozszerzenia logicznych aspektów teorii rozumowania prawniczego MacCormicka (sylogizm prawniczy) o aspekty retoryczne (argumentacyjność prawa) oraz etyczne (idea rządów prawa). Ewolucja teorii rozumowania prawniczego MacCormick może być uważana za modelowy przykład zmian zachodzących we współczesnej filozofii prawa

Słowa kluczowe: rozumowanie prawnicze, MacCormick, sylogizm prawniczy, retoryka, rządy prawa

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 20.02.2018
Data akceptacji: 19.05.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 63-78

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.63

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 755

Polskie prawo karne wobec problemów etycznych związanych z transplantologią

Prof. UŚ dr hab. Olga Sitarz

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszej publikacji jest skatalogowanie obecnych problemów etycznych związanych z transplantacją i skonfrontowanie ich z przepisami prawnokarnymi, z których wywieść można normy zakazujące określonego zachowania odnośnie do przeszczepów. Punktem wyjścia do przyjętej analizy jest uwzględnienie podstawowych zasad etycznych wymaganych tak w procesie leczenia w ogólności, jak i w transplantologii w szczególności (zasadę szacunku dla autonomii, nieuszkodzenia, dobroczynienia i sprawiedliwości). Podjęty został problem dopuszczalności samej transplantologii, jej przesłanek i warunków, a przede wszystkim – komercjalizacji organów przeznaczonych do przeszczepów. Transplantacja w polskim systemie prawnym została uregulowana ustawą z 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Ustawa ta jest swoistego rodzaju polską odpowiedzią na wątpliwości i dylematy związane z transplantacją. W tym świetle szczególnego znaczenia nabierają przepisy karne, wprowadzające odpowiedzialność za przestępstwa związane z przeszczepami. Warto przy tym zauważyć, że kryminalizacja odpłatnych czynności związanych z transplantacją ma dość zawiłą i specyficzną historię. Wiąże się ona ze zmienną oceną społecznej szkodliwości czynów zabronionych, co już budzić musi pewne kontrowersje. Wątpliwości budzi też przedmiot ochrony niektórych typizacji, a także zakres kryminalizacji.

Słowa kluczowe: transplantacja, handel narządami, kryminalizacja komercjalizacji obrotu narządami

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 17.08.2018
Data akceptacji: 31.12.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 51-62

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.51

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 663

Materiały legislacyjne w świetle prawa, praktyki orzeczniczej i poglądów doktryny z perspektywy polskiej i hiszpańskiej

Mgr Paulina Konca

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest analiza porównawcza użycia materiałów legislacyjnych w procesie wykładni prawa w Polsce i Hiszpanii, poprzez odwołanie do ustaw, piśmiennictwa oraz judykatury. Artykuł podzielony jest na trzy części. W pierwszej części wskazano, iż w sytuacji skomplikowanej, w której tekst nie jest dostatecznie jasnym dowodem intencji prawodawcy, należy poszukiwać innych dowodów – jednym z nich są materiały legislacyjne. W drugiej części przeanalizowano termin „materiały legislacyjne”, a następnie konkretne materiały legislacyjne, w tym projekty ustaw i uzasadnienia. Rozwinięto w szczególności zagadnienie hiszpańskich exposiciones de motivos. Odniesiono się także do wskazówek interpretacyjnych znajdujących się w przepisach oraz do sposobów wykorzystania materiałów legislacyjnych w orzecznictwie. W trzeciej części, w oparciu o polskie i hiszpańskie piśmiennictwo, odwołano się do niektórych zarzutów stawianych korzystaniu z materiałów legislacyjnych, podkreślając, jak istotna jest ich rola w wykładni prawa<./span>

Słowa kluczowe: materiały legislacyjne, historia legislacyjna, interpretacja, intencja, prawo hiszpańskie

Język artykułu: polski

Data otrzymania: 13.01.2018
Data akceptacji: 19.04.2018

Opublikowano: Numer 1(19)/2019, s. 38-50

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2019.1.38

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 593

« Poprzednia strona

Następna strona »