Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVR

O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha

Bartosz Szyler

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest analiza pojęcia antynomii idei prawa, które stanowi element siatki pojęciowej filozofii Gustawa Radbrucha. W pierwszej części artykułu analizuję najbardziej szczegółową eksplikację tego pojęcia, którą G. Radbruch zawarł we fragmencie Filozofii Prawa. Wskazuję jakie elementy składają się zdaniem G. Radbrucha na ideę prawa oraz jakie są jego zdaniem źródła ich antynomiczności. Drugą część artykułu poświęcam na ogólną rekonstrukcję pojęcia antynomii poprzez odwołanie do wykorzystanie tego pojęcia w historii filozofii i logiki, a szczególności do jednego z najważniejszych filozoficznych zastosowań antynomii w Krytyce czystego rozumu Immanuela Kanta. Przeprowadzona analiza pozwala na dostrzeżenie specyfiki pojęcia antynomii, którym posługuje się G. Radbruch i dostrzeżenie jego odmienności w porównaniu do antynomii kantowskich. Spojrzenie na antynomie idei prawa z szerszej perspektywy filozoficznej pozwala na krytykę niedoskonałości siatki pojęciowej przyjmowanej przez G. Radbrucha i niezależne od dotychczas występujących w literaturze uzasadnienie ich reinterpretacji.

Słowa kluczowe: Radbruch, Kant, filozofia prawa, antynomie, sprawiedliwość

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 82-90

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.82

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 634

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Od Tischnerowskiej krytyki rozumienia pracy w marksizmie do apoteozy pracy jako dialogu

Mgr Michał Stachurski

Uniwersytet Opolski

Abstrakt w języku polskim: Filozofia jako dziedzina, która szuka odpowiedzi na różnego rodzaju pytania również nie pomija wątku związanego z ludzką pracą i techniką. Zazwyczaj refleksja na umieszczana jest na dwóch osiach: ekonomicznej i etycznej. Pytania te są narzędziem do tego, aby spróbować w sposób jak najbardziej precyzyjny określić wartość ludzkiej pracy , także w ramach ujęcia aksjologii. Wątek pracy i jej znaczenia w życiu człowieka podejmuje również Józef Tischner. Jest zaliczany jako przedstawiciel takich nurtów jak: filozofia spotkania , czy personalizm. Celem tego artykułu jest wskazanie, czym jest praca w myśli Józefa Tischnera, jakie są jej cele oraz w jaki sposób Józef Tischner charakteryzował „człowieka pracy” w ramach filozofii dialogu, a także pewna interpretacja myśli tischnerowskiej w kontekście współczesnej filozofii egzystencjalnej oraz etyki społecznej.

Słowa kluczowe: praca, Tischner, dialog, egzystencjalizm, etyka społeczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 71-81

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.71

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 548

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Mądrość chińskich aforyzmów. Kilka uwag o filozofii prawa karnego pomiędzy chińskimi a europejskimi rudymentariami

Dr Tomasz Snarski

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim: Artykuł stanowi szkic z filozofii prawa karnego poświęcony pojęciu i znaczeniu chińskich aforyzmów w studiach nad prawem, a także w nauczaniu prawa. Autor przybliża pojęcie chińskiego aforyzmu (mądrości, sentencji, myśli), zestawiając je z tradycyjnie rozpowszechnionymi w kulturze prawnej i prawniczej sentencjami łacińskimi. Przegląda także wybrane aforyzmy chińskie porównując je z niektórymi współczesnymi ideami, koncepcjami czy zasadami polskiego prawa karnego. Autor opowiada się także za szerszym wykorzystaniem chińskich aforyzmów w dyskusjach nad współczesnymi poglądami dotyczącymi podstawowych instytucji prawa karnego, traktując je jako narzędzie poszerzające zakres refleksji nad treścią paradygmatów, a być może nawet umożliwiające ich reinterpretację.

Słowa kluczowe: sentencje prawnicze, aforyzmy prawnicze, chińskie aforyzmy, filozofia prawa karnego, koncepcje prawa karnego, idee prawa karnego, zasady prawa karnego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 58-70

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.58

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 651

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Kelsen jako odmieniec. Obrona radykalnej teorii norm

Prof. dr Stanley L. Paulson

Uniwersytet Waszyngtona w St. Louis
Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii

Abstrakt w języku polskim: W swoim pierwszym traktacie z zakresu teorii prawa, Hauptprobleme der Staatsrechtslehre (1911), Hans Kelsen stara się przekształcić teorię norm prawnych w taki sposób, aby wyeliminować z niej imperatyw, wraz z tym, co Kelsen postrzega jako jego moralne konotacje. Rezultat, teoria sankcji Kelsena, nie jest w pełni udany. Pozostawia on imperatyw w stosunku do urzędników prawnych wraz z obowiązkiem stosowania sankcji nałożonym na urzędników. W latach trzydziestych Kelsen powraca do tej kwestii, radykalnie przekształcając teorię norm prawnych, wprowadzając upoważnienie jako podstawową modalność, a obowiązek jedynie jako pochodną. Pogląd ten dominuje w drugim wydaniu Reine Rechtslehre (1960). [tłumaczenie: Redakcja]

Słowa kluczowe: Julius Binder, Karl Binding, Hans Kelsen, Adolf Julius Merkl, upoważnienie, imperatyw, teoria norm prawnych, obowiązek, teoria sankcji, Stufenbau

Język artykułu: polski [tłumaczenie: prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki]

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 5-17

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 875

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Koncepcja “natury rzeczy” w metodzie “konstrukcji prawniczej” Gustawa Radbrucha a założenia pozytywizmu prawniczego

Mgr Zuzanna Krzykalska

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W pracy Natur der Sache als juristishe Denkform Gustaw Radbruch rozwija koncepcję natury rzeczy jako obiektywnej istoty tkwiącej w rzeczywistości społecznej, która stanowi podstawę prawniczego konstruowania instytucji prawnych. Przedmiotem pracy jest obrona koncepcji natury rzeczy w teorii prawniczej konstrukcji G. Radbrucha przed zarzutami o sprzeczność tej koncepcji z 1) założeniem o relatywizmie wartości oraz 2) założeniem o ontologicznej odrębności powinności i bytu. Dowód na zgodność koncepcji natury rzeczy z dwoma założeniami pozytywizmu prawnego opiera się po pierwsze na rozróżnieniu między pojęciami obiektywności ontologicznej oraz epistemicznej. Po drugie uściślone jest rozumienie terminu „natura” jako odnoszącego się do cech istotnych przedmiotu, a nie do jego naturalnego pochodzenia. Uwzględniwszy odpowiednie rozumienie tych pojęć można zrekonstruować teorię Radbrucha jako wersję esencjalizmu w kwestii doniosłych prawnie artefaktów społecznych, która nie implikuje żadnych prawnonaturalnych zobowiązań.

Słowa kluczowe: Gustaw Radbruch, natura rzeczy, konstrukcja prawnicza, ontologia prawa, instytucja prawna, prawo jako artefakt

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 45-57

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.45

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 650

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Międzynarodowa Konferencja Naukowa Professionalization of the Profession of Mediator: Current State and Perspectives of Changes in the Legal Systems of Poland and Ukraine, Lublin–Łuck–Odessa, 20 maja 2021 r.

Dr Paweł Kłos

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 91-92

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.91

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 242

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Deliberatywna edukacja prawnicza – refleksja nad związkami uniwersytetu i kultury prawnej

Dr Aneta Jakubiak-Mirończuk

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Abstrakt w języku polskim: Uniwersytet jako wspólnota intelektualna i przestrzeń badań, edukacji oraz rozwoju kształtuje kulturę akademicką. Celem kształcenia jest przekazanie absolwentom prawa wiedzy – bez wątpienia kluczowej dla wykonywania zawodu, ale również kompetencji i umiejętności umożliwiających uczestniczenie w kulturze prawa. Deliberacja jest procesem, w którym poprzez świadome, odpowiedzialne oraz ukierunkowane na poznanie działanie, możliwa jest racjonalna, ale również refleksyjna zmiana, uwzględniająca zarówno preferencje podmiotów jak i jednocześnie dynamikę zmiany otaczającego ich świata. Organizacja uniwersytetu w oparciu o filozofię deliberacji wpisuje się w tradycję akademicką, opartą o autonomię poznawczą, rozumianą jako podmiotowe prawo badaczy i studentów do wolności nauki i nauczania.

Słowa kluczowe: filozofia deliberatywna, edukacja prawnicza, kultura prawna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 30-44

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.30

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 633

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Od “Theophrastus Redivivus” do Du Maraisa. Źródła laickości w podziemnej filozofii radykalnego Oświecenia we Francji

Dr Anna Budzanowska

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

 

Abstrakt w języku polskim: Artykuł przedstawia źródła koncepcji antyreligijnych we francuskiej literaturze filozoficznej radykalnego oświecenia podążając za symbolicznymi, tajnymi manuskryptami m.in: Theophrastus Redivivus, Le Militaire philosophe, Lettre d’Hypocrate à Damagatte, La vie de Mahomed, Le traite sur les trois imposteurs, La Moysade oraz Le Philosophe, by ukazać radykalizm podejścia do religii i wiary mało znanych francuskich libertynów, przedstawicieli tzw. philosophie clandestin: Fontenelle’a, Malebranche’a, Yves de Vallone’a, Delaube’a, R. Challe’a, H. de Boulanvilliers, Du Maraisa.

Okrycia dotyczące francuskich podziemnych manuskryptów filozoficznych budzą zainteresowanie badaczy zmieniając ideowy obraz Oświecenia. Okazuje się bowiem, jak niebagatelny i do tej pory nierozpoznany wkład, wnieśli ci undergroundowi myśliciele, zakresem i radykalizmem swoich koncepcji, w nieodległą epokę encyklopedyzmu i rewolucji 1789. Libertyńskie teorie zrodzone w reakcji na monarchiczny i klerykalny absolutyzm kryją kontekstualną, antysystemową wyrazistość polityczną. Tajni filozofowie traktując religię jako ludzki zamysł służący podporządkowaniu społeczeństwa politycznym partykularyzmom, wywiedli swoje przekonania z poszukiwań zrozumienia całej ludzkiej religijności lub z potrzeb artykułowania uniwersalności religii naturalnej. Nawiązując do podziemnego impulsu antyreligijnego, ich ideowi kontynuatorzy – osiemnastowieczni akademicy i encyklopedyści, nie sformułowali koncepcji przyznania szerokiej tolerancji religijnej lecz wykreowali teorie, które w kolejnym stuleciu stały się historią konfliktu dwóch wizji Francji prowadząc do usunięcie religijności ze sfery publicznej (laïcité).

W artykule opisano formującą się koncepcję laickości w radykalnym, podziemnym ruchu oświeceniowym nawiązując do odłożonych w czasie konsekwencji tego zjawiska, gdy postrzegana jako politycznie niebezpieczna idea ta powróciła do politycznych debat dopiero w drugiej połowie XIX wieku będąc historią konfliktu dwóch wizji państwa, by ostatecznie na mocy ustawy 1905r. stać się la loi fondatrice republikańskiej Francji konstytuując świecką postawę francuskiego społeczeństwa porewolucyjnego i model rozdziału instytucji publicznych od kościołów, w którym państwo nie ingeruje w religię obywatela, a kościoły w funkcjonowanie państwa.

Słowa kluczowe: manuscrits philosophiques clandestins, philosophie clandestine, libertynizm, francuskie oświecenie radykalne, laickość

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(29)/2021, s. 18-29

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.4.18

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 627

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

Numer 3(28)/2021 “Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 3(28)/2021 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. W numerze znalazły się następujące artykuły:

  • Dr hab. Arkadiusz Barut: Departure from the Rule of Law as Consolidation of Biopower: Example of Polish Legislation Justified by Fighting the COVID-19 Pandemic
  • Dr Filip Cyuńczyk: Powrót do przeszłości? O przemianach prawnych mechanizmów regulacji pamięci zbiorowej w Hiszpanii z perspektywy Europy Środkowej
  • Prof. M. Isabel Garrido Gómez: The Systematization of Legal Values around Justice
  • Dr Karolina Gmerek: Identyfikowanie czynności konwencjonalnych w prawie jako proces rozpoznawania ich sensu – wstęp do problematyki
  • Mgr Maksymilian Hau: Heglowska krytyka stanu prawniczego
  • Mgr Konstanty Kuryłowicz: Pojęcie racjonalności i racjonalizacja prawa w pracach Maxa Webera
  • Prof. dr hab. Beata Polanowska-Sygulska: Harmonia i dysonans. Wizje życia etycznego Isaiaha Berlina i Leszka Kołakowskiego.

Ponadto w numerze ukazał się tekst In Memoriam, którego autorem jest prof. UŁ dr hab. Mariusz Golecki, poświęcony pamięci prof. UŁ, dr hab. Tomasza Bekrychta oraz sprawozdanie z X Zjazdu Młodych Teoretyków i Filozofów Prawa autorstwa dr Karoliny Gmerek.

Z numerem można zapoznać się TUTAJ.

Odejście od rządów prawa jako ugruntowanie biowładzy. Przykład legislacji polskiej uzasadnianej walką z pandemią wirusa COVID-19.

Dr hab. Arkadiusz Barut

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim: W niniejszym artykule autor interpretuje kryzys rządów prawa w Polsce w 2020 r., wywołany fenomenem określanym jako pandemia wirusa Covid-19 jako ugruntowywanie się biowładzy: wpływu idei i praktyk uzasadnianych wskazaniami nauk przyrodniczych na destrukcję paradygmatów uznawanych za dotąd fundamentalne dla tworzenia i stosowania prawa, to jest sprawiedliwości prawa w sensie formalnym.

Autor wychodzi z założenia, że tworzenie i stosowanie prawa musi opierać się na fronensis, „roztropności” w znaczeniu arystotelesowskim, to jest procesie intelektualnym, w którym dokonuje się rozumnej oceny nie tylko środków, ale i celów. Dzięki rozpoznaniu w tym samym akcie poznawczym zarówno celów jak i wiodące do nich środków, uzyskuje się możność rozróżnienie jednostkowych przypadków i wgląd w konkretne sytuacje. Fronetyczność prawa uzasadnia, a zarazem umożliwia uzyskanie przez niego cech, określanej jako jego sprawiedliwość w sensie formalnym – przewidywalności, nieretroaktywności, ogólności regulacji itd. Gdy natomiast prawo zostaje podporządkowane paradygmatom uzasadnianych naukami przyrodniczymi przestaje pełnić swoją funkcję. Biowładza wkracza one w sferę prawną jako dyskurs konieczności, uzasadniany prawami biologii, potrzebą fizycznej ochrony ludności, ewentualnie spełniania jej pragnień skierowanych na dobra materialne. Konieczność taka jest zaś przeciwieństwem sztuki wyważania dóbr, dostrzeżenia znaczenia formy i rytuału, rozróżniania poszczególnych przypadków, tego wszystkiego co chroni wolność i społeczną spontaniczność.

W artykule zjawisko to jest interpretowane poprzez odwołanie się do koncepcji autorów, którzy zidentyfikowali pojawienie się biowładzy (chociaż niekoniecznie tak ją nazywali) i mieli świadomość jej skutków, w szczególności w dziedzinie prawa. Koncepcje te, rozpatrywane z perspektywy aktualnych doświadczeń, układają się w całość, pozwalając wypracować pewien typ idealny biowładzy umożliwiający opisanie zjawisk prawnych których jesteśmy obecnie świadkami.

Celem artykułu jest analiza wpływu kryzysu określanego jako pandemia wirusa Covid-19 na prawo, nie jest nim natomiast ocena medycznych skutków rozprzestrzeniania się tego wirusa ani etyczna lub polityczna ocena działań uzasadnianych potrzebą jego zwalczania.

Słowa kluczowe: Covid – 19, pandemia, biowładza, rządy prawa, Foucault, Legendre, Agamben

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(28)/2021, s. 5-21

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2021.3.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 480

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.