Artykuły – Strona 2

Between Protection and Restriction: Academic Freedom in the Case Law of Turkish Administrative Courts Through the Lens of Frederick Schauer

Dr. Muhammet Koçakgöl,

Social Sciences University of Ankara

Dr. Olcay Karacan

Cukurova University

Abstrakt w języku polskim:

Kwestia wolności słowa to coś więcej niż tylko możliwość wyrażania swoich poglądów. Obejmuje ona również szerszy kontekst, w jakim takie wypowiedzi się pojawiają. Niemniej jednak dyskusje prawne często skupiają się wyłącznie na granicach tego, co można, a czego nie można powiedzieć. Dyskusje te często pozostają ograniczone do binarnego schematu: ograniczenia kontra ochrona, głównie poprzez instrumenty prawne, i rzadko wykraczają poza tę wąską perspektywę. Zgodnie z poglądem Schauera, podejście prawne ma tendencję do klasyfikowania i wydawania ostatecznych osądów „z samej swojej natury”. Jednak, jak sam Schauer podkreśla, nie oznacza to, że wolność wypowiedzi i/lub wolność akademicka są cenne wyłącznie same w sobie. Ramy Schauera oferują zatem sposób na wyjście poza granice ściśle legalistycznych debat. Dostarcza on nie tylko podstaw prawnych, ale także filozoficznych do zbadania, w jaki sposób wypowiedź jest ograniczana lub chroniona. Niniejszy artykuł nie stanowi próby zgłębienia całości argumentów Schauera dotyczących wolności wypowiedzi. Skupia się natomiast na ocenie podejścia tureckiego sądownictwa administracyjnego do akademickiej wolności wypowiedzi, szczególnie przez pryzmat napięcia między ograniczeniami a ochroną. Głównym pytaniem, na które odpowiada, jest: Jakie są dynamiki ochronne i ograniczające kształtujące akademicką wolność wypowiedzi w tureckim orzecznictwie administracyjnym, zwłaszcza w kontekście Akademików dla Pokoju (Academics for Peace)? Opierając się na analizie Schauera dotyczącej instrumentalnej funkcji wypowiedzi i instytucjonalnych ograniczeń wolności akademickiej, artykuł dowodzi, że sedno problemu leży nie tylko w sądownictwie, ale także w ograniczeniach strukturalnych, takich jak uniwersytety i hierarchie akademickie, które mogą sprzyjać autocenzurze. [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe: wolność słowa, wolność akademicka, Frederick Schauer, tureckie sądownictwo administracyjne, Academics for Peace, autocenzura

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 46–57.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.46

Pobierz

Liczba ściągnięć: 178 582

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Wolność debaty akademickiej dla wszystkich czy dla wybranych? Postawy studentów wobec granic wolności słowa nauczycieli akademickich

Mgr Ewa Ilczuk, Mgr Andrzej Porębski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W ostatnich latach częściej mówi się o zagrożeniach dla wolności debaty i wolności słowa na uczelniach wyższych, w kontekście trendu społecznego zwanego kulturą unieważniania (ang. cancel culture). Kultura unieważniania to strategia wywierania presji społecznej, która na uniwersytetach, szczególnie zachodnich, może skutkować wykluczaniem nauczycieli akademickich z różnych form działania na uczelni, jeśli ich działania lub poglądy zostały oceniane jako obraźliwe lub naganne. Ze względu na to, że studenci stanowią najliczniejszą grupę w społeczności uniwersyteckiej, celem badania było poznanie ich intuicji w zakresie karania nauczycieli akademickich za wyrażane przez nich poglądy. Przeprowadzono badanie winietowe (n = 115), w którym studentom zaprezentowano 16 przykładowych sytuacji z życia uczelni, w których przykładowi prowadzący wyrażali w jakiejś formie swoje, potencjalnie kontrowersyjne poglądy – lewicowe lub prawicowe. Badani oceniali, czy opisana osoba zrobiła coś złego i powinna ponieść karę, a jeśli tak, to jak surową. Wyniki pokazują, że zwolnienie z uczelni lub zakaz działalności akademickiej jest stosunkowo częstym postulatem: przynajmniej raz jego zastosowanie najostrzejszych konsekwencji zaproponowało 38% badanych, a 55% badanych postulowało wyciągnięcie jakichś sankcji instytucjonalnych w co najmniej dwóch sytuacjach. Badanie wykazało także, że światopogląd badanych miał kluczowy wpływ na decyzje respondentów: gdy był zgodny ze światopoglądem opisanym w historii, respondenci byli dużo bardziej akceptujący. Tymczasem ani płeć, ani wiek, ani deklarowana wartość przypisywana wolności słowa nie były istotnymi predyktorami akceptacji. Uzyskane wyniki stanowią istotny głos w dyskusji na temat współczesnych trendów w reglamentowaniu wolności słowa na uczelniach wyższych i powinny być brane pod uwagę przy projektowaniu działań nakierowanych na ochronę wolności akademickiej. Mogą służyć do lepszego zrozumienia źródeł punitywności akademickiej i zwrócenia uwagi na ryzyko związane z jej subiektywnym uwarunkowaniem.

Słowa kluczowe: debata akademicka, wolność słowa, wolność działalności akademickiej, cancel culture, kultura unieważniania, punitywność, światopogląd

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 21–45.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.21

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Freedom of Speech of an Academic Teacher: Some Conceptual Clarifications and a Landscape of Challenges

dr Paweł Jabłoński, prof. dr hab. Przemysław Kaczmarek, dr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim:

Wprowadzenie do numeru tematycznego czasopisma „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” pokrótce przedstawia tematykę poszczególnych artykułów składających się na tom, ale także zawiera próbę nakreślenia obszaru badań nad wolnością słowa nauczyciela akademickiego. Zadania te zostały realizowane w następującej kolejności. Na początku przedstawiono powody, dla których podjęcie tematu zawartego w tytule jest dziś ważne i konieczne (1). Następnie autorzy przeszli do wyjaśnienia jednego z terminów zawartych w tytule niniejszego tomu, a mianowicie „nauczyciel akademicki” (2). Kolejno omówiono związek między pojęciami „wolności słowa” i „wolności akademickiej”, wskazując, zgodnie z literaturą przedmiotu, że związek ten jest znacznie mniej oczywisty, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka (3). Następnie zaproponowano podział sfer wypowiedzi akademickiej na trzy uzupełniające się obszary, podkreślając jednocześnie wstępny i roboczy charakter wprowadzonego rozróżnienia (4). W kolejnej sekcji nakreślono jedną z najbardziej fundamentalnych sporów w dziedzinie wolności akademickiej, którą można opisać jako opozycję między aktywizmem a pasywizmem (6). Ostatnia część zawiera przegląd treści artykułów zawartych w prezentowanym numerze tematycznym (7). [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe:wolność słowa, nauczyciel akademicki, wolność akademicka

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 5–20.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.95

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Ocena protestów w Radomiu w 1976 r. z perspektywy ekonomicznej analiza prawa

Dr Kajetan Górny

Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykorzystanie Ekonomicznej Analizy Prawa do oceny protestów, które wybuchły w okresie komunizmu w 1976 r. w Radomiu. Dodatkowym celem artykułu jest przybliżenie podstawowych założeń EAP i jej głównych nurtów. W publikacji wykazano, że skorzystanie z każdego z nurtów Ekonomicznej Analizy Prawa mogłoby doprowadzić do uniknięcia wybuch protestów. Wykazano, że podwyżki cen, które spowodowały protesty w 1976 r. w Radomiu były błędnym sposobem rozwiązania istniejącego problemu – z perspektywy Ekonomicznej Analizy Prawa. W artykule zawarto też z tej przyczyny postulat wykorzystania Ekonomicznej Analizy Prawa w procesie legislacyjnym w przyszłości. Oryginalność opracowania wynika z faktu, że w literaturze polskiej nie były do chwili obecnej podejmowane badania będące próbą wyjaśnienia zdarzeń w okresie komunistycznym za pomocą Ekonomicznej Analizy Prawa.

Słowa kluczowe: Protesty w Radomiu 1976, dobra osobiste, przestępstwa, Ekonomiczna Analiza Prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 156-166.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.156

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 83

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Finding legal approaches to dealing with the past after the fall of communism from the perspective of legal theory and comparative law

Dr hab. Christoph-Eric Mecke, prof. UZ

Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza kwestię prawnego karania przestępstw, w szczególności przestępstw przeciwko życiu i wolności, które zostały popełnione w byłych państwach socjalistycznych Europy Środkowej i Wschodniej w imieniu państwa lub przynajmniej za jego milczącą zgodą. Kwestia ta jest omawiana w artykule z perspektywy teorii prawa i prawa porównawczego.

Po wyjaśnieniu pojęcia „zbrodni komunistycznych”, które w krajach takich jak Polska jest nawet pojęciem prawnym obowiązującego prawa, w pierwszej części artykułu przeanalizowano prawnoteoretyczne i prawnofilozoficzne problemy sankcji karnych za masowe naruszenia praw człowieka popełnione pod rządami prawa epoki socjalizmu. Jako prawnoteoretyczne bieguny w tym zakresie, przedstawiono stanowisko Gustawa Radbrucha z jego dwoma słynnymi formułami oraz stanowisko pozytywizmu prawnego Hansa Kelsena. Wskazuje, że w przypadku zbrodni komunistycznych można zastosować tylko pierwszą z dwóch formuł Radbrucha, „formułę niedopuszczalności”.

Perspektywa prawnoporównawcza jest przedmiotem drugiej części artykułu. Pokazuje ona, że spektrum prawa karnego dotyczącego przeszłości komunistycznej po 1989 r. waha się od stosunkowo systematycznego ścigania przynajmniej najpoważniejszych naruszeń praw człowieka, na przykład w przypadku zabójstw na dawnej wewnętrznej granicy Niemiec, do całkowitego zaniechania ścigania przez wymiar sprawiedliwości państw Europy Wschodniej, takich jak Rosja, Białoruś, Gruzja, Bułgaria czy Chorwacja. Tam, gdzie doszło do ścigania karnego, pojawiła się kwestia nie tylko przedawnienia, ale także zasady nulla poena sine lege. Zasada ta, która opiera się na rządach prawa, jest ważna nie tylko w odniesieniu do obowiązywania prawa ustawowego w czasach komunizmu, ale także w odniesieniu do różnych praktyk interpretacyjnych sądów w byłych państwach socjalistycznych [tłumaczenie – Redakcja].

Słowa kluczowe: ocena prawna zbrodni komunistycznych, postsocjalistyczne państwa Europy Środkowo-Wschodniej, pozytywizm prawny Kelsena, dwie formuły Radbrucha, rządy prawa, nulla poena sine lege

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 138-155.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.138

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 110

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

The forgotten genocide. Extermination of the Crimean Tatars

Prof. dr hab. Jacek Sobczak

Uniwersytet VIZJA

Dr hab. Ksenia Kakareko, prof. UW

Uniwersytet Warszawski

Dr hab. Maria Gołda-Sobczak, prof. UAM

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Zamiarem autorów było przeanalizowanie działań organów władzy ZSRR w 1944 r. na Krymie wobec zamieszkałej tam ludności tatarskiej. Sformułowali przy tym tezę, że działania te zakwalifikować można jako ludobójstwo. Punktem wyjścia dla rozważań stała się analiza koncepcji R. Lemkina, który jako pierwszy posłużył się terminem „ludobójstwo” (genocid), opisując jego techniki, środki, cele i przyczyny. Dostrzeżono także pojawienie się w późniejszym czasie innych koncepcji odnoszących się do eksterminacji ludności, zauważając, że rozważania R. Lemkina legły u podstaw Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Przeanalizowano treść tej Konwencji oraz związany z nią dorobek Międzynarodowego Trybunału Karnego. W toku badań posłużono się w pierwszym rzędzie metodą formalno-dogmatyczną, zarówno w odniesieniu do wywodów R. Lemkina, jak i dokonując wykładni Konwencji, a także referując stanowisko Międzynarodowego Trybunału Karnego. Dokonując analizy językowej sięgnięto, choć w ograniczonym zakresie do metody hermeneutycznej, a w zakresie ocen działania aparatu represji ZSRR do metody aksjologicznego badania prawa. Przeprowadzone badania pozwoliło na sformułowanie wniosku, że deportacja ludności Tatarskiej z Krymu w 1944 r. wyczerpała wszelkie znamiona ludobójstwa.

Słowa kluczowe: ludobójstwo, Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, Tatarzy, Krym, deportacja, eksterminacja

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 119-137.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.119

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 125

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Criminalization of communist propaganda in the jurisprudence of the Supreme Court of the Second Republic of Poland

Mgr Kamil Słomiński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Zwalczanie propagandy totalitarnej to temat, który nadal stanowi wyzwanie dla prawa, w tym dogmatyki prawa karnego. Kryminalizacja propagandy totalitarnej odgrywa szczególną rolę w państwach dotkniętych totalitarnymi rządami. Polskie prawo przewiduje obecnie kryminalizację propagowania ideologii komunistycznej. Warto przedstawić, jak ta koncepcja kształtuje się na tle przepisów obowiązujących w II Rzeczypospolitej. Artykuł podejmuje zagadnienie kryminalizacji propagandy komunistycznej w II RP. Dokonano w nim analizy orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów doktryny z okresu 1918-1939 odnoszących się do badanego zagadnienia.

Słowa kluczowe: kryminalizacja, komunizm, propaganda, orzecznictwo, Sąd Najwyższy

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 107-118.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.107

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 105

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Zaprzeczanie zbrodniom komunistycznym – wybrane problemy

Dr Marek Derlatka

Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Przestępstwo określone w art. 55 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nosi potocznie miano tzw. kłamstwa oświęcimskiego, choć obejmuje także zaprzeczanie zbrodniom komunistycznym. Celem mojego opracowania jest analiza podstawowych zagadnień występku tak zwanej mowy nienawiści w odniesieniu do „wypaczeń komunizmu”. Prawda o zbrodni katyńskiej przetrwała w polskim społeczeństwie mimo stalinowskiego terroru i komunistycznego fałszu. Prawo do prawdy historycznej, czy prawo do zadekretowania jednej dopuszczalnej wizji przeszłości, wolność słowa i wolność badań naukowych, czy te wartości można pogodzić? Odpowiedzi na takie pytania są pilnie poszukiwane, jednak, jak to często bywa w obszarze konfliktu różnych rodzajów wolności, mogą one budzić wiele kontrowersji.

Słowa kluczowe: zbrodnia komunistyczna, zaprzeczanie, prawo pamięci, tożsamość narodowa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 95-106.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.95

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 99

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Pojęcie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego na gruncie tzw. ustawy lutowej

Dr hab. Dominik Bierecki, prof. AP

Uniwersytet Pomorski w Słupsku

Abstrakt w języku polskim: Działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego jest przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie tzw. ustawy lutowej. Pojęcie tej działalności nie jest definiowane przez ustawę. Celem artykułu jest wyjaśnienie tego pojęcia. Teza badawcza artykułu stanowi, że zwrot “działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego” ma charakter niedookreślony a przykłady z orzecznictwa pozwalają na ustalenie jego ram. Artykuł przedstawia warunki uznania danego zachowania za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Artykuł został przygotowany metodą dogmatycznoprawną.

Słowa kluczowe: działalność niepodległościowa, represje, odpowiedzialność Skarbu Państwa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 80-94.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.80

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 83

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Attempts to punish communist crimes throughout history: Failures and successes

Prof. dr hab. Adam Bosiacki

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ukazuje retrospektywne przedstawienie prób karania zbrodni komunistycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy aparatu państw komunistycznych od czasów wojny domowej w Rosji. Mimo że prób takich było niemało, pozostają one nieznane w świadomości społecznej. Dotyczy to w mniejszym stopniu ukaranych osób po upadku systemu komunistycznego w krajach Bloku Sowieckiego i poza nim (w Kambodży). Co oczywiste jednak, wymiar i skuteczność karania zbrodni komunistycznych trudno uznać za zadowalający i nigdy już takim wymiar ten nie będzie.

Słowa kluczowe: zbrodnia komunistyczna, Rosja, ZSRR, Blok Sowiecki, upadek komunizmu, dekomunizacja

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 70-79.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.70

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 126

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

« Poprzednia strona

Następna strona »