Wyniki wyszukiwania dla: prawo

Joseph Raz (1939–2022) – brytyjski filozof prawa izraelskiego pochodzenia, uczeń H.L.A. Harta i czołowy przedstawiciel pozytywizmu wykluczającego. Najbardziej znany z koncepcji autorytetu prawa; łączył filozofię prawa z filozofią moralną i polityczną, ujętymi jako części jednej filozofii praktycznej.

Teksty w „Archiwum”

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część I

Beata Polanowska-Sygulska · Numer 1(42)/2025

Autorka przybliża mniej znaną polskiemu czytelnikowi filozofię praktyczną Raza – wątki moralne i polityczne, które w jego ujęciu współtworzą jedną całość z filozofią prawa.

Wokół wybranych wątków filozofii moralnej Josepha Raza. Część II

Beata Polanowska-Sygulska · Numer 2(43)/2025

Kontynuacja rozważań: druga część analizy stanowiska Raza w filozofii moralnej i jego miejsca w sporach współczesnej filozofii praktycznej.

Zob. też kolekcję Pozytywizm prawniczy oraz Prawo a moralność.

Gustav Radbruch (1878–1949) – niemiecki filozof prawa i polityk, jeden z czołowych przedstawicieli neokantyzmu w prawie. Po II wojnie światowej sformułował słynną „formułę Radbrucha”, zgodnie z którą prawo rażąco niesprawiedliwe traci moc obowiązującą – myśl, która do dziś wyznacza jedną z głównych linii sporu między pozytywizmem a prawem natury.

Teksty w „Archiwum”

O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha

Bartosz Szyler · Numer 4(29)/2021

Autor analizuje pojęcie antynomii idei prawa u Radbrucha – napięcia między sprawiedliwością, celowością i pewnością prawa – i zestawia je z Kantowskimi antynomiami czystego rozumu.

Koncepcja „natury rzeczy” w metodzie konstrukcji prawniczej Gustawa Radbrucha

Zuzanna Krzykalska · Numer 4(29)/2021

Rekonstrukcja i obrona Radbruchowskiej koncepcji „natury rzeczy” jako formy myślenia prawniczego – wraz z pytaniem, na ile da się ją pogodzić z założeniami pozytywizmu prawniczego.

Finding Legal Approaches to Dealing with the Past after the Fall of Communism (tekst w j. angielskim)

Christoph-Eric Mecke · Numer 3(44)/2025

Artykuł pyta, jak rozliczać zbrodnie popełnione w państwach socjalistycznych – z perspektywy teorii prawa i prawa porównawczego, sięgając m.in. po formułę Radbrucha.

Zob. też kolekcję Pozytywizm prawniczy oraz Prawo naturalne.

Czym właściwie jest prawo? Czy „prawo” (ius) to co innego niż „ustawa” (lex)? Ta kolekcja „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” zbiera teksty mierzące się z najstarszym pytaniem filozofii prawa – o samo pojęcie i definicję prawa. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Wybór tekstów

• Czym jest prawo? Cele i środki – Dietmar von der Pfordten, Numer 1(1)/2010
• Rozróżnienie ius et lex we współczesnej filozofii prawa – Maciej Pichlak, Numer 2(15)/2017
• Czy pojęcie prawa jest pojęciem z istoty spornym? – Adam Dyrda, Numer 1(6)/2013

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa w języku polskim i angielskim, w wolnym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją; indeksacja m.in. w Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna – uzupełniana o kolejne teksty.

Czy prawo jest – i czy powinno być – racjonalne? Ta kolekcja „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” zbiera teksty o racjonalności w prawie: od racjonalnego prawodawcy i racjonalizacji prawa u Maxa Webera po racjonalność komunikacyjną. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Wybór tekstów

• Pojęcie racjonalności i racjonalizacja prawa w pracach Maxa Webera – Konstanty Kuryłowicz, Numer 3(28)/2021
• Racjonalność komunikacyjna jako podstawa legitymizacji good governance – Mariola Żak, Numer 2(15)/2017
• Rekonstrukcja pojęcia prawniczego domniemania interpretacyjnego – Kaja Ptak, Numer 2(39)/2024

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa w języku polskim i angielskim, w wolnym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją; indeksacja m.in. w Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna – uzupełniana o kolejne teksty.

Kolekcje tematyczne „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” porządkują nasz dorobek według wielkich zagadnień teorii i filozofii prawa. Każda łączy wprowadzenie merytoryczne z wyborem tekstów opublikowanych na naszych łamach; wszystkie są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Klasycy

• Klasycy teorii i filozofii prawa – Przedstawiamy uczonych z Polski i ze świata, którzy ukształtowali teorię i filozofię prawa, i wskazujemy poświęcone im teksty.

Nurty i stanowiska

• Pozytywizm prawniczy – Pokazujemy, jak o naturze prawa spierają się Austin, Kelsen, Hart i Raz – i jak odpowiadają im krytycy.
• Prawo naturalne – Śledzimy najstarszą tradycję filozofii prawa i jej współczesne odczytania.
• Konwencjonalizm i reguły konstytutywne – Pytamy, jak reguły ustanawiają czynności konwencjonalne w prawie i czy prawo opiera się na społecznej konwencji.
• Zasady prawa – Pytamy, co znaczy „zasada prawa” i jaką rolę zasady pełnią w systemie prawa i w argumentacji prawniczej.
• Ius a Lex – o pojęciu prawa – Mierzymy się z najstarszym pytaniem: czym właściwie jest prawo.

Wykładnia, wartości i praktyka

• Wykładnia prawa – Pokazujemy, jak ustala się znaczenie tekstu prawnego i gdzie leżą granice wykładni.
• Estetyka prawa – Odkrywamy związki prawa i piękna – rozpoznawalną polską specjalność.
• Prawo a moralność – Pytamy, jak prawo wiąże się z moralnością i etyką zawodu prawnika.
• Instrumentalizacja i autonomia prawa – Ważymy napięcie między prawem jako narzędziem polityki a jego autonomią.
• Racjonalność – Pytamy, co kryje się za założeniem racjonalnego prawodawcy i jak rozumieć racjonalność w prawie.

Dla autorek i autorów

Planujesz tekst wpisujący się w któreś z tych zagadnień? „Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją; indeksacja m.in. w Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty o napięciu między traktowaniem prawa jako narzędzia polityki a jego autonomią. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Między narzędziem a autonomią

Prawo bywa używane jako instrument realizacji celów politycznych – od inżynierii społecznej po polityki pamięci – a zarazem roszczenie do autonomii wobec bieżącej polityki należy do rdzenia ideału rządów prawa. Granica między uprawnioną instrumentalnością prawa a jego instrumentalizacją, podważającą zaufanie i przewidywalność, stała się jednym z centralnych tematów teorii prawa – w Polsce dyskutowanym szczególnie intensywnie w kontekście kryzysu konstytucyjnego.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• Nomos podatków globalnych – szkic problemu – Krzysztof Lipka, Numer 2(47)/2026
• Instrumentalizacja prawa a kryzys konstytucyjny – refleksja na gruncie kilku aktualnych ustaleń Profesora Piotra Winczorka – Marcin Romanowicz, Numer 1(30)/2022
• Instrumentalizacja prawa w kontekście polityk pamięci w Europie Środkowej i Wschodniej po 1989 roku – Filip Cyuńczyk, Numer 3(21)/2019

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Prawo a moralność · Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Wykładnia prawa.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone rządom prawa i relacjom prawa z polityką – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna – będzie rozszerzana wraz z oznaczaniem starszych tekstów. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty o konwencjonalnych podstawach prawa: od sporu o konwencjonalizm w teorii prawa po analizę czynności konwencjonalnych i reguł konstytutywnych. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Konwencje i reguły konstytutywne w prawie

Czy prawo opiera się ostatecznie na społecznej konwencji? Konwencjonalistyczne odczytania Hartowskiej reguły uznania – i ich krytyka – należą do najgorętszych sporów współczesnego pozytywizmu. Równolegle rozwija się analiza czynności konwencjonalnych i reguł konstytutywnych, sięgająca w polskiej tradycji koncepcji Czesława Znamierowskiego, a w światowej – teorii aktów mowy i ontologii społecznej Johna Searle’a.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia – Karolina Gmerek, Michał Krotoszyński, Numer 1(46)/2026
• Identification of Conventional Acts in Law as a Process of Recognizing Their Sense – Karolina Gmerek, Numer 3(28)/2021 (tekst w języku angielskim)
• Realizm prawniczy i rodzaje funkcjonalne. Metafizycznie redukcjonistyczny naturalizm Michaela Moore’a – Torben Spaak, Numer 2(27)/2021 (przekład)
• Why Legal Conventionalism Fails – Adam Dyrda, Numer 1(10)/2015 (tekst w języku angielskim)
• Obiektywność w prawie – podejście instytucjonalne jako alternatywa dla dominujących stanowisk teoretycznych – Maciej Pichlak, Numer 2(9)/2014

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Pozytywizm prawniczy. Sylwetki: Czesław Znamierowski · Maciej Zieliński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone konwencjonalizmowi i ontologii prawa – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone zasadom prawa – sposobom rozumienia tego pojęcia oraz roli zasad w systemie prawa i w argumentacji prawniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Spory o pojęcie zasady prawa

Współczesną debatę o zasadach prawa otworzył Ronald Dworkin, przeciwstawiając zasady regułom w polemice z pozytywizmem, a rozwinął Robert Alexy, ujmując zasady jako nakazy optymalizacyjne ważone w razie kolizji. Polska teoria prawa poszła jednak własną drogą. W klasycznym opracowaniu Sławomiry Wronkowskiej, Macieja Zielińskiego i Zygmunta Ziembińskiego (Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, 1974) zasady nie są odrębnym rodzajem norm przeciwstawionym regułom, lecz normami o szczególnej doniosłości lub wysokim stopniu ogólności; odróżnia się przy tym ujęcie dyrektywalne, w którym zasada jest normą, od ujęcia opisowego, w którym jest twierdzeniem o charakterystycznych cechach danego uregulowania. Samo pojęcie zasady prawa pozostaje więc sporne, a poszczególne dyscypliny prawoznawstwa rozumieją je odmiennie.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• William David Ross’s prima facie duties vis-à-vis Ronald Dworkin’s principles of law – Milena Korycka-Zirk, Numer 2(43)/2025 (tekst w języku angielskim)
• Uwagi na temat aksjologicznego wymiaru Konstytucji RP z 1997 r. i jej wykładni w świetle prac Profesora Piotra Winczorka – Sławomir Tkacz, Zygmunt Tobor, Numer 1(30)/2022
• Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego – Kamil Zeidler, Numer 3(36)/2023
• Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego – Milena Korycka, Numer 1(1)/2010 (dostępny także w wersji angielskiej)
• Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność. Sylwetki: Robert Alexy · Józef Nowacki · Zygmunt Ziembiński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone zasadom prawa i argumentacji konstytucyjnej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty z estetyki prawa – dziedziny badającej związki prawa i piękna. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Czym jest estetyka prawa

Estetyka prawa pyta o relacje prawa i piękna w trzech ujęciach: prawo jako przedmiot ocen estetycznych (język, forma i symbolika prawa), prawo w sztuce – od malarstwa i literatury po film – oraz sztuka i jej wytwory jako przedmiot prawnej regulacji. W polskiej nauce program badawczy estetyki prawa rozwinął Kamil Zeidler (monografia Estetyka prawa, 2018), a dziedzina ta – pokrewna nurtowi prawo i literatura – stała się rozpoznawalną polską specjalnością w światowej filozofii prawa.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• Jurisprudenz Gustava Klimta a problem skali roszczeń względem prawa – Natalia Regina Skoczylas, Mateusz Wojtanowski, Numer 2(43)/2025
• Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego – Kamil Zeidler, Numer 3(36)/2023
• Krytyka instytucjonalna jako perspektywa badawcza prawoznawstwa w kontekście filozofii Jacquesa Rancière’a – Mariola Żak, Numer 1(34)/2023
• Ile piękna w prawie? Ile prawa w pięknie? Recenzja książki Kamila Zeidlera „Estetyka prawa” – Dawid Kostecki, Numer 3(32)/2022 (recenzja)
• Prawo w filmie jako przejaw estetyki prawa i szczególny przypadek kierunku prawo i literatura – Kamil Zeidler, Numer 1(26)/2021

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność · Wykładnia prawa.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym z estetyki prawa i nurtu prawo i literatura – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone wykładni prawa – jej teoriom, dyrektywom i granicom oraz zastosowaniom w praktyce orzeczniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Czym jest wykładnia prawa

Wykładnia (interpretacja) prawa to ustalanie znaczenia tekstu prawnego – centralny problem zarówno praktyki prawniczej, jak i teorii prawa. Polska teoria prawa wniosła do jego analizy dwie klasyczne koncepcje: klaryfikacyjną Jerzego Wróblewskiego, według której wykładnia jest potrzebna wtedy, gdy powstaje wątpliwość co do znaczenia przepisu, oraz derywacyjną Macieja Zielińskiego, zgodnie z którą każdy tekst prawny wymaga pełnej interpretacyjnej rekonstrukcji norm postępowania (omnia sunt interpretanda). Spór obu ujęć – także o status paremii clara non sunt interpretanda – pozostaje jednym z najbardziej ożywionych wątków polskiego prawoznawstwa.

Obok teorii wykładni przedmiotem badań są dyrektywy interpretacyjne (językowe, systemowe, funkcjonalne), granice wykładni – ze szczególną rolą granicy językowej w prawie karnym – znaczenie materiałów legislacyjnych i utrwalonej praktyki, a także nowe narzędzia empiryczne. Publikowane w „Archiwum” teksty obejmują całe to spektrum: od rekonstrukcji reguł konstytutywnych w koncepcji derywacyjnej po heurystyki w rozumowaniach sędziowskich.

Wybór tekstów w „Archiwum”

• Wnioskowanie heurystyczne w praktyce orzeczniczej sądów polskich i niektóre jego implikacje dla stosowania prawa – Paweł Ochmann, Numer 2(47)/2026
• Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia – Karolina Gmerek, Michał Krotoszyński, Numer 1(46)/2026
• Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – Zygmunt Tobor, Sławomir Piekarczyk, Numer 1(46)/2026
• Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa – Robert Piszko, Numer 2(39)/2024
• Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych) – Tomasz Grzybowski, Marta Sarnowiec-Cisłak, Numer 2(39)/2024
• Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa – Paweł T. Skoczykłoda, Numer 4(37)/2023
• Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit – Agnieszka Bielska-Brodziak, Marek Suska, Numer 3(36)/2023
• Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Pozytywizm prawniczy. Zobacz też numer tematyczny „W kręgu wykładni prawa” – 2(23)/2020 w archiwum numerów. Sylwetki: Jerzy Wróblewski · Maciej Zieliński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone wykładni i argumentacji prawniczej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.